<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd='http://schemas.google.com/g/2005' xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714</id><updated>2012-02-02T02:18:50.075-08:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal On Line</title><subtitle type='html'>sani, hatene mundu ...</subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default?max-results=100'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><link rel='next' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default?start-index=101&amp;max-results=100'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>142</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>100</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-4262851802086548373</id><published>2009-05-04T22:18:00.000-07:00</published><updated>2009-05-31T22:25:10.727-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanál Edisaun 45 (4 Maiu 2009)</title><content type='html'>&lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_199841914081399" name="doc_199841914081399" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=15987116&amp;amp;access_key=key-9qdvthzuzhl0aapfriw&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;        &lt;embed src="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=15987116&amp;amp;access_key=key-9qdvthzuzhl0aapfriw&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_199841914081399_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt;   &lt;/object&gt; &lt;div style="margin: 6px auto 3px auto; font-family: Helvetica,Arial,Sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-size: 12px; line-height: normal; font-size-adjust: none; font-stretch: normal; -x-system-font: none; display: block;"&gt;    &lt;a href="http://www.scribd.com/upload" style="text-decoration: underline;"&gt;Publish at Scribd&lt;/a&gt; or &lt;a href="http://www.scribd.com/browse" style="text-decoration: underline;"&gt;explore&lt;/a&gt; others:            &lt;a href="http://www.scribd.com/explore/Magazines-Newspapers/" style="text-decoration: underline;"&gt;Magazines &amp;amp; Newspape&lt;/a&gt;                  &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/justice" style="text-decoration: underline;"&gt;justice&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/Timor" style="text-decoration: underline;"&gt;Timor&lt;/a&gt;       &lt;/div&gt; &lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: 18px; font-weight: bold; "&gt;Haliri&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-weight: bold;"&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: 24px; "&gt;Medalha: Honra ba traidor ho kriminozu sira&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Povu oprimidu nia istoria nunka remata ho vitoria luta ba libertasaun nian. Realidade hatudu iha fatin-fatin katak, libertasaun nasional no independensia la haraik buat nebe povu mehi durante funu no terus. Povu Timor-Leste oras ne’e mos enfrenta realidade istorika ida ne’e.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Hafoin hetan tiha rekonhesimentu internasional ba nia independensia, povu maubere tenki obriga-an atu, la’os kontinensia de’it, maibe tenke kondekora nia traidor no kriminozu sira nebe nia identifika durante periodu rezistensia, ho entrega pozisaun politika xave iha governu no medalha honra nasional.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Povu maubere tomak hatene no konhese ema sira nebe hanesan “inimigu politiku” iha tempo rezistensia, maibe oras ne’e sai fali povu maubere nia “patraun” iha tempu independensia. Povu maubere tomak mos hatene katak, ema balun nebe nia identifika hanesan kriminozu iha tempu rezistensia, oras ne’e hetan mos medalha kondekorasaun husi Estado RDTL. Estado nebe nia ezistensia ema sira ne’e kontra mate an.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Publik Timor-Leste hatene katak, medalha kondekorasaun nebe Estado RDTL simboliza nudar Honra boot ba nia asswain sira monu mos iha eislider milisia Aitarak, Eurico Guterres, nia liman. Ba kazu ne’e, emar eisrezistensia sira hato’o ona protestu ba ukun-na’in nasaun ida ne’e atu hola medida politika ruma. Maibe, esplikasaun no deklarasaun politika sira nebe sai husi ukun-na’in sira, inklui Primeiro Ministro Xanana Gusmão nia esplikasaun, fo konfirmasaun no reafirma tan direito Eurico Guterres no nia familia atu hetan medalha kondekorasaun grau 1 ho 2.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Los duni, hanesan Xanana Gusmão hateten iha tempu rezistensia katak, terus no susar nebe povu maubere tenke enfrenta durante funu ba nia ukun rasik an, tanba konsekuensia husi Timor-Leste nia destinu jeografiku. Timor-Leste hela iha nasaun boot rua nia leet. Nasaun boot rua ne’e kontra povu maubere nia hakarak atu ukun rasik an.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Oras ne’e dadaun, povu maubere hahu hetan malisan foun husi nia independensia rasik. Malisan ne’e mosu tanba traisaun no negasaun husi povu maubere nia lider sira rasik. Ukun-na’in sira fo prioridade liu atu kaerliman no hako’ak povu maubere nia “inimigu” no “kriminozu” sira do ke nia asswain sira. Ukun-na’in sira gasta povu maubere nia osan no tempu atu identifika uluk eis-milisia sira nia familia nebe luta hodi hetan kondekorasaun, do ke asswain luta-na’in sira nia familia.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Ukun na’in sira nia hahalok politik nebe diskriminativu hasoru povu maubere nia asswain, la’os de’it nudar insulto politiku ida, maibe mos hamosu konsiensia politika seluk. Konsiensia politika nebe reafirma hanorin sira iha tempu uluk katak, kolonialista la iha kor no rasa. Konsiensia katak periudu rezistensia hanesan periudu identifikasaun ba ita nia traidor, inimigu no kriminozu sira. Independensia hanesan dignifikasaun ba ita nia traidor, inimigu no kriminozu sira. Tidak ada lain lagi!!!! Karik iha seluk, ne’e mesak “pembodohan” politik. Trajedia klasik povu oprimidu! Prontu atu terus no mate ba diak no aat!&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-4262851802086548373?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/4262851802086548373/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=4262851802086548373&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4262851802086548373'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4262851802086548373'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2009/05/klaak-semanal-edisaun-45-4-maiu-2009.html' title='Kla&apos;ak Semanál Edisaun 45 (4 Maiu 2009)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-8632419261962232919</id><published>2009-04-13T22:06:00.000-07:00</published><updated>2009-05-31T22:10:19.764-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanál Edisaun 44 (13 Abril 2009)</title><content type='html'>&lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_340946273527073" name="doc_340946273527073" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=15982620&amp;amp;access_key=key-212a644s342wtps77gqn&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;        &lt;embed src="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=15982620&amp;amp;access_key=key-212a644s342wtps77gqn&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_340946273527073_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt;   &lt;/object&gt; &lt;div style="margin: 6px auto 3px auto; font-family: Helvetica,Arial,Sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-size: 12px; line-height: normal; font-size-adjust: none; font-stretch: normal; -x-system-font: none; display: block;"&gt;    &lt;a href="http://www.scribd.com/upload" style="text-decoration: underline;"&gt;Publish at Scribd&lt;/a&gt; or &lt;a href="http://www.scribd.com/browse" style="text-decoration: underline;"&gt;explore&lt;/a&gt; others:            &lt;a href="http://www.scribd.com/explore/Books/Nonfiction" style="text-decoration: underline;"&gt;Non-fiction&lt;/a&gt;                  &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/corruption" style="text-decoration: underline;"&gt;corruption&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/cnrt" style="text-decoration: underline;"&gt;cnrt&lt;/a&gt;       &lt;/div&gt; &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: 18px; font-weight: bold; "&gt;HALIRI&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-weight: bold;"&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: 24px; "&gt;Borja da Costa nia dadolin, ami nia inspirasaun&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Sani Na’in, maun-alin sira, alin-maun sira: “see tilun mai. Ita mesak oan kiak, mesak ema kiak. Mesmesak oan kiak, mesak ema kiak. Tan sa, tan see, tanba see? Tan sa, tan see, tanba see? Tan matan ema taka, tan ema taka dalan, ema deo dalan”. Ho lia-husu ne’e husi ita nia saudozu poeta no jornalista Borja da Costa, mak kla’ak durante semana ne’e hala’o nia servisu. kla’ak sei fiar metin katak “neon atu nakloke, matan atu haree, ita sei haree, ita sei hakarak” nune’e moos jornál ne’e hala’o investigasaun makás hodi hatene see loos mak halo ita hotu kiak (ho informasaun laek), see loos mak taka ita nia matan, see loos mak deo dalan ba dezenvolvimentu iha Timor- Leste.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Semana-semana jornál ne’e hatudu evidénsia katak projetu ne’e dala ruma opsaun ida ne’ebé, tuir peskiza no entrevista kla’ak nian, la dun di’ak ba Timor- Leste. Tan sa, tan see, tanba see? mak Governu sei hakarak la’o ba ohin ho projetu olio pezadu? “Atu sei hakarak ita sei hatene”. Iha semana ne’e Kla’ak hatudu evidénsia balun ne’ebé hatete katak, karik, kompañia ne’ebé manán tender hodi kaer projetu olio pezadu, karik manán ho dokumentu falsu, no evidénsia tan katak kompañia nia osan natoon hodi hala’o obra ne’e no iha artigu seluk moos buka dala no haklaken tuir ukun Timor-Leste nian se se loos mak responsável ba neglijensia ka má administrasaun ka “não kumprimentu da lei”.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;“Tan sa, tan see, tanba see?” mak Governo taka matan ba evidénsia? Hanesan Borja da Costa haklaken ba ita: ba Governu nia “Neon atu nakloke, matan atu haree” Governu tenke ser hakarak. To’o ohin loron, públiku seidauk hetan informasaun loloos kona-ba projetu ne’e. Porezemplu, iha loron 24 Outubru 2008, Governu dehan katak Governu asina kontratu hodi harii sentrál elétriku rua (2), fulan hirak liu no ita rona fali katak afinál atu harii fali tolu (3). “Tan sa, tan see, tanba see?”&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;To’o ohin loron públiku seidauk hetan informasaun ka kópia kontratu, to’o ohin loron Prezidénsia Repúblika seidauk hetan fotokopia ne’e, Parlamentu Nasionál seidauk hetan kópia ne’e, “Tan sa, tan see, tanba see?” Tan Xanana, tan AMP? ita sei hein hodi haree… Tan kompañia ka Pedro Lay? “Se se, se loos se?”&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Bainhira batar la fulin, bainhira hare la burit, no impaktu seluk hanesan impaktu ne’ebé Organizasaun Internasionál National Toxic Network Inc. alerta ba ita katak bele mosu iha Timor-Leste tan projetu Governu ne’e, se se loos mak responsabiliza? Kay Rala Xanana Gusmão, Pedro Lay? “Tan sa, tan see, tanba see?” mak Governu taka matan ba evidénsia? Karik Governu deskonfia katak sientista sira husi rai barak no klibur sientista internasionál ne’ebé hakerek relatóriu kona-ba impaktu olia pezadu sira sala hotu, no Governu mesak nia sientista mak loos. Karik Governu hanoin katak Green Peace moos sala, karik komunidade internasionál tomak ne’ebé kritika projetu ne’e sala no Governu Timor-Leste mesak deit mak loos.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Bainhira mak Na’in ulun haraik a’an, hodi simu no rona, bainhira mak sira hahú loke neon, loke tilun, loke matan, no simu katak Na’in ulun la’ós maromak, Na’in ulun sira moos ema, no nune’e, tuir kreda katóliku: ita hotu ema, ita hotu sala na’in. Na’in ulun X, y ka z sira la’ós maromak, sira la’ós perfeitu sira hotu no ita hotu bele sala. Se mak barani simu sala? Di’ak liu simu sala, duke selu sala, tan sei iha sala balun ne’ebé ita labele sala, tan rezultadu sala makás liu no bele kona otas ba otas. Bainhira batar la fulin, bainhira hare la burit, ita sei husu se mak halo povu nia kabun la bosu, se mak halo povu nia kosar been la maran? “Se se, se loos se?”&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Bainhira ita nia isin natoon hodi servisu, bainhira ita nia rai krekas, ita nia tasi sai no ita nia ikan laek; Bainhira mota maran, bee matan taka, bei’ala hirus tan ai-laran laek, ita, dala ida tan sai atan, atan tan Na’in ulun ohin loron ta’uk hakraik a’an. Uluk, no ohin loron mak kaer ukun sira sei kobarde nafatin. Ohin loron perigu ba rai lulik ne’e, inimigu ba Nasaun ne’e la kaer kilat no la mai husi liur, inimigu ne’e sei buras iha Na’in ulun nia laran, buras bainhira sira hatais fatu, bainhira hanoin katak bele halo hotu, bainhira sai bokur ho kosar been ema seluk nian. Inimigu ne’e arrogánsia, inimigu ne’e hamate umildade no halo katak Na’in ulun sira ta’uk hakraik a’an.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Se se loos mak ita boot? Bainhira ita boot nia karreta la iha, bainhira eskoltu atu halo “tiroriroriro” ho lapu dulas-dulas husi kotuk la iha? Bainhira ema atu loke dalan ba imi la iha? Sá ema mak o? Bainhira demokrasia hasa’e faru podér ne’ebé ohin loron o hatais? Serake o sei iha umildade nafatin atu sai foho, kaer badi no kuda lakeru? Karik rai sei krekas ona tan o nia hahalok, sá ida mak o ema bele halo? Sá ida mak ema ida ho laran krekas bele halo hodi halo isin bokur bokur na nafatin? &lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-8632419261962232919?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/8632419261962232919/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=8632419261962232919&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/8632419261962232919'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/8632419261962232919'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2009/04/klaak-semanal-edisaun-44-13-abril-2009.html' title='Kla&apos;ak Semanál Edisaun 44 (13 Abril 2009)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-465800739357193795</id><published>2009-03-24T03:35:00.000-07:00</published><updated>2009-04-01T03:40:08.064-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanál Edisaun 43 (24 Marsu 2009)</title><content type='html'>&lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_303046682336244" name="doc_303046682336244" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=13850066&amp;amp;access_key=key-21ir79w59yyj04mk9o3z&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;        &lt;embed src="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=13850066&amp;amp;access_key=key-21ir79w59yyj04mk9o3z&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_303046682336244_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt;   &lt;/object&gt; &lt;div style="margin: 6px auto 3px auto; font-family: Helvetica,Arial,Sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-size: 12px; line-height: normal; font-size-adjust: none; font-stretch: normal; -x-system-font: none; display: block;"&gt;    &lt;a href="http://www.scribd.com/upload" style="text-decoration: underline;"&gt;Publish at Scribd&lt;/a&gt; or &lt;a href="http://www.scribd.com/browse" style="text-decoration: underline;"&gt;explore&lt;/a&gt; others:            &lt;a href="http://www.scribd.com/browse/eBooks/Politics-Government" style="text-decoration: underline;"&gt;Politics &amp;amp; Governmen&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/browse/eBooks/" style="text-decoration: underline;"&gt;eBooks&lt;/a&gt;                  &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/longuinhos%20monteiro" style="text-decoration: underline;"&gt;longuinhos monteiro&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/jose%20luis%20oliveira" style="text-decoration: underline;"&gt;jose luis oliveira&lt;/a&gt;       &lt;/div&gt; &lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: 18px; font-weight: bold; "&gt;HALIRI&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-weight: bold;"&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: 24px; "&gt;Dr. Longuinhos Monteiro nia fatin la’ós PNTL&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/span&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Nomeasaun Dr. Longuinhos Monteiro ba xefia PNTL foin daudauk halo ema barak maka preokupa. Husi polítiku sira iha Parlamento Nacionál, to’o lideransa sosiedade sivíl nian no mós povu baibain, expressa preokupasaun ida hanesan katak Dr. Longuinhos Monteiro la prienxe kritéria importante barak atu kaer kargu ida ne’e. Até husi kotuk, dirijente PNTL nian hanesan sub-inspetór barak maka la simu nomeasaun Dr. Longuinhos Monteiro nian ho razaun oioin. Ita la presiza hakfodak ho reasaun ida ne’e karik ita kompriende no ita iha koñesimentu uitoan kona-ba Dr. Longuinhos Monteiro nia pasadu – profisionál no mós pesoál.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Primeiru, Dr. Longuinhos Monteiro la’ós membru PNTL, nia ema sivíl. Lei ho regulamentu ne’ebé regula rejime promosaun iha PNTL laran la fó fatin ba ema sivíl atu asume kargu ida ne’e. Sé maka bele asume kargu ne’e tenke mai duni husi organizasaun ne’e nia laran, nia tenkesér polísia duni. Se ita haree didi’ak, espíritu lei ne’e razoavel. Iha sistema promosaun ne’ebé di’ak, hanesan lei ne’e nia objetivu, membru polísia hotu-hotu iha oportunidade atu loron ida asume kargu aas liu iha PNTL. Maibé ho nomeasaun Dr. Longuinhos Monteiro nian, governu loke ona presedénsia ida atu taka dalan ba membru PNTL sira seluk ne’ebé iha aspirasaun atu loron ida sa’e husi diviza ba diviza. Membru PNTL ne’ebé maka iha poténsia no mós aspirasaun atu asume kargu ida ne’e sei la realiza sira nia hakarak tanba ikus mai polítiku na’in sira mak sei deside. Ne’e duni ita bele kompriende tansá mak sub-inspetór barak la konkorda ho interferénsia husi polítiku na’in sira hodi hili fali ema sivíl ida atu lidera sira, hodi nune’e taka fali dalan ba sira atu avansa mós sira nia kareira.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Tuir fali mai Dr. Longuinhos Monteiro la prienxe kritéria hanesan sidadaun ne’ebé respeita no hakru’uk ba lei. Bainhira kaer knaar hanesan Prokuradór Jerál, Dr. Longuinhos Monteiro envolve fali iha kazu eskandalozu (moe boot) ida: iha alegasaun sériu katak Dr. Longuinhos Monteiro halo ameasa ba ema no mós uza ninia pozisaun atu obriga ema fó osan ba nia. Kazu ne’e hetan atensaun husi ema barak no mós fó-sai iha mídia massa hanesan TVTL ho mídia sira seluk, nasionál no mós internasionál.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Iha loron ida iha tinan 2003, Dr. Longuinhos Monteiro hamutuk ho ninia maluk na’in haat (inklui Sr. Estaquio Guterres, Sr. Benevides Correia Barros ho membru PNTL na’in rua) bá ameasa Sr. Francisco Lui, alias Akuileong, hodi fó osan ba sira na’in lima. Iha Sr. Francisco Lui nia alegasaun nia dehan katak nia entrega osan 279 juta Rupiah (ekivalente ho besik US$25,000). Sr. Francisco Lui mós kesar kazu ne’e ba polísia i polísia hatama keixa ne’e ba iha Ministério Público (MP). Maibé dokumentu sira ne’ebé relasiona ho kazu ne’e lakon tiha de’it iha MP hanesan mistériu, haktuir Dr. Longuinhos Monteiro, boot MP nian.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Ikus mai kazu ne’e sai mós iha jornál i Dr. Longuinhos Moteiro tenta taka Sr. Francisco Lui nia ibun hodi hatama nia ba tribunál dehan Sr. Francisco Lui halo defamasaun. Maibé Tribunál de Recurso rejeita tiha kazu ne’e dehan Dr. Longuinhos Moteiro laiha razaun atu kesar kazu ne’e nu’udár defamasaun tanba kazu ne’e bazeia ba faktu. Hetok Tribunál de Recurso mós rekoñese katak Dr. Longuinhos Monteiro involve duni iha kazu kriminál.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Iha tan kazu seluk ne’ebé sai sasin ba ninia inkapasidade atu asume kargu ida ne’e. Iha City Café iha malae ida tiru tiha empregada ida ho pistola, maibé ikus mai malae ne’e eskapa tiha prosekusaun. Empregada ne’ebé hetan tiru la hetan justisa. Hafoin iha fali kazu ida kona-ba emprezariu husi rai Xina ne’ebé hatama sasán falsu (hanesan omo Rinso). Emprezáriu ne’e hetan akuzasaun ba ninia hahalok maibé dala ida tan akuzadu ne’e konsege halai tiha husi lei. Iha mós kazu kona-ba feto sira ne’ebé servisu iha prostituisaun. Dr. Longuinhos Monteiro hanesan prokuradór la fó protesaun sufisiente ba vítima sira ne’e i kontra fali konvensaun internasionál kona-ba direitus umanus ne’ebé Timor-Leste adere bá. Ikus liu, durante tempu ne’ebé Dr. Longuinhos Monteiro prezide hanesan PGR, iha kazu rihun resin mak pendente hela iha MP no laiha rezolusaun. Kazu sira ne’e inklui kazu krize 2006 no mós atentadu hasoru Presidente José Ramos-Horta.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Em suma, Dr. Longuinhos Monteiro laiha integridade morál atu defende lei no lia-loos i nia laiha kapasidade atu maneja instituisaun ne’ebé nia kaer. Agora nia mak atu kaer fali PNTL, instituisaun ne’ebé iha autoridade atu haforsa lei no mós prevene violasaun ba lei antes violasaun ne’e mosu. Iha 2003 hanesan prokuradór Dr. Longuinhos Monteiro bá ameasa ema hodi hetan osan. Hanesan Komandante Jerál PNTL nian, saida loos mak Dr. Longuinhos Monteiro sei bele halo tan?&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Se Dr. Longuinhos Monteiro ho makalah ida ho kualidade ki’ik hanesan ne’e bele sai Komandante Jerál PNTL nian, sorpreza saida tan mak governu AMP sei hato’o tan mai ita? Dra. Lucia Lobato mak sei prezide iha Komisaun Anti Korrupsaun (KAK) karik? Ita bulak hotu ona!&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-465800739357193795?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/465800739357193795/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=465800739357193795&amp;isPopup=true' title='1 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/465800739357193795'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/465800739357193795'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2009/03/klaak-semanal-edisaun-43-24-marsu-2009.html' title='Kla&apos;ak Semanál Edisaun 43 (24 Marsu 2009)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-7177121572910819833</id><published>2009-02-24T04:23:00.000-08:00</published><updated>2009-03-09T04:26:27.560-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanál Edisaun 42 (24 Fevereiru 2009)</title><content type='html'>&lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_820953068717736" name="doc_820953068717736" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=13103579&amp;amp;access_key=key-2bv0roc2njs3g3bf80at&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;        &lt;embed src="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=13103579&amp;amp;access_key=key-2bv0roc2njs3g3bf80at&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_820953068717736_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt;   &lt;/object&gt; &lt;div style="margin: 6px auto 3px auto; font-family: Helvetica,Arial,Sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-size: 12px; line-height: normal; font-size-adjust: none; font-stretch: normal; -x-system-font: none; display: block;"&gt;    &lt;a href="http://www.scribd.com/upload" style="text-decoration: underline;"&gt;Publish at Scribd&lt;/a&gt; or &lt;a href="http://www.scribd.com/browse" style="text-decoration: underline;"&gt;explore&lt;/a&gt; others:            &lt;a href="http://www.scribd.com/browse/eBooks/Politics-Government?style=text-decoration%3A+underline%3B"&gt;Politics &amp;amp; Governmen&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/browse/eBooks/?style=text-decoration%3A+underline%3B"&gt;eBooks&lt;/a&gt;                  &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/rebel" style="text-decoration: underline;"&gt;rebel&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/ffdtl" style="text-decoration: underline;"&gt;ffdtl&lt;/a&gt;       &lt;/div&gt; &lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-weight: bold;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: x-large;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;Haliri&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-weight: bold;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: x-large;"&gt;“Kerbau Kasih Susu, Sapi Dapat Nama…”&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Titulu “Haliri” foti husi deputado AMP ida nia proverbio nebee hasai durante debate Orsamentu Jeral Estado 2009 iha Parlamentu Nasional.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Literalmente iha dalen tetum katak “karau-timur mak fo susu-ben, karauvaka mak hetan naran.” Politikamente proverbio ne’e nudar “soe lia” ida kontra hanoin ka argumentu husi deputadu Fretilin balun nebee hateten katak, osan Fundu Minarai nebee oras ne’e governu AMP buka atu gasta liu husi limite nebee lei Fundu Minarai determina, nudar rezultadu husi esforsu husi governu&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Fretilin nian.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Ho “soe lia politika” ne’e, deputadu AMP ne’e hakarak hateten katak, bainhira ko’lia kona ba Fundu Minarai nian, Fretilin hetan (ka buka hetan) naran de’it husi riku-soin Povu Timor-Leste nian. Ho lian seluk karik, deputadu ne’e hateten katak Fundu Minarai la’os Fretilin ninian, maibe Povu Timor-Leste nian.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Hanoin hanesan ne’e mosu mos husi deputada AMP, Maria Paixão. Jornal Diario Timor Post, edisaun no. 08183, segunda-feira, 02 Fevereiru 2009, iha pajina 8, ita bele hetan deklarasaun deputada defensora polítika AMP ne’e nia deklarasaun ba titulu notisia diario ne’e nian. Notisia ne’e nia titulu mak “Paixão: Fundus Minarai Laos Fretilin Nia Kosar Ben.” Iha notisia ne’e nia laran, deputada AMP ne’e hametin liu tan nia argumentu hodi dehan “...laiha razaun ba Fretilin atu hateten katak fundus minarai mai husi esforsu boot Fretilin nian...”&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Deputadu AMP na’in 2 ne’e nia deklarasaun ka nia soe-lia politika los duni. Los duni ho razaun katak, minarai no gas natural ka riku-soin seluk nebee iha tasi ka rai Timor nia okos la’os Fretilin nia kosar-ben, “nem tão pouco” AMP nia kusta. La’os mane Timor ida nia to’os ka natar folin, mos la’os feto Timor ida nia barlake folin. Ne’e Povu Maubere nia propriedade. Tan ne’e, Povu Maubere de’it mak iha direito atu reklama.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Politik-na’in AMP 2 ne’e iha razaun duni atu ko’alia nune’e tanba sira haree minarai no gaz natural iha tasi Timor nia okos ne’e hanesan tua tinto iha kalis-laran ka kaldeirada iha bikan laran nebee hatur ona iha sira na’in 2 nia oin. Sira na’in 2 hamutuk tan ho sira seluk nebee hanoin hanesan sira na’in 2, mos haree Fundu Minarai ne’e nudar format konkretu husi folin real ida: OSAN ka folin ruma hanesan riku-soin uzavel baibain.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Sira la haree Fundo Minarai hanesan konseitu ka mekanismu ida. Tan ne’e sira hadau tiha Fretilin nia direitu atu hetan apresiasaun (penghargaan, edit.) justa ba prosesu no esforsu nebee ema Fretilin halo hodi hamosu konseitu ka mekanismu Fundo Minarai. Karik sira na’in 2, hamutuk ho sira seluk nebee hanoin hanesan sira na’in 2, hanoin katak tinto iha kalis-laran no kaldeirada iha bikan-laran tun de’it husi lalehan mai tan sira na’in 2 nia harohan, entaun sira na’in 2 iha de’it dever atu “menikmati” sabor tinto no kaldeirada ne’e nian.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Maibe realidade la’os hanesan ne’e. Atu iha uma, restorante ka hotel sempre iha ema atu prepara no serve hahan ka hehemu ba ita. Tan ne’e, bainhira ita han no hemu bosu tiha la fo apresiasaun ba ema nia servisu (jasa, edit.), ema dehan ita “falta de cortesía.” Karik ita la iha biban atu ba to’o dapur hodi hato’o ita sentido de apresiasaun, pelo menos ita hato’o liu husi servente nebee foti tinto no kaldeirada tau iha ita nia oin. La’os han hemu hotu, hamos ibun no basa kidun la’o dadaun.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Minarai ho gaz iha tasi Timor nia okos la teki-teki nakfilak ba osan. Dr. Mari Alkatiri nudar negosiador nebee reprezenta Timor-Leste iha negosiasaun Tasi Timor durante administrasaun UNTAET, mezmu ke hetan dezignasaun husi Congresso CNRT, Maibe dezignasaun ne’e bazeia ba prinsipiu meritokrasia. Katak tanba nia konhesimentu no kapasidade pessoal nebee nia iha mak nia hetan fiar. Infelizmente, ganansia ba poder no matan naklosu ba osan, halo politiku barak sai “ahistoris.” Balun sofre amnesia (moras lakon memoria, edit.) ka iha dalen tetum dehan “haluha an,” hanesan deputadu AMP na’in 2 nebee tanba moras “amnesia historis” lakohi “menghargai” buat nebee Fretilin halo durante ukun nasaun ne’e besik tinan 5.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;“Amnesia historis” halo Xanana sai ema “mau pagador” ba maluk internasional sira nebe uluk solidariu ho luta Povu Maubere, hanesan maluk Charlie Scheiner husi grupu Solidariedade ETAN (East Timor Action Network) iha Estados Unidos Amerika.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Xanana nia komentariu sarkastiku iha Parlamentu Nasional ba maluk Charlie nia involvimentu iha petisaun protestu sosiedade sivil nian ba dezenvolvimentu Central elektrisidade Oleo Pesado, hanesan surik kro’at nebe sona borus maluk solidariedade internasional nia fuan.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Finalmente ita bele kompreende tanba sa mak deputadu AMP na’in 2 ne’e ko’alia hanesan ne’e. Sira na’in 2 hamutuk ho deputadu AMP seluk, kecuali Mario Carrascalão, tenke banati tuir sira nia mestre. Buat sira ne’e halo ita hanoin fali proverbio Indonesia nian nebe hateten “guru kencing berdiri, murid kencing berlari.” Xanana de’it “mau pagador” ona, sa tan nia “antek-antek” sira?&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-7177121572910819833?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/7177121572910819833/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=7177121572910819833&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7177121572910819833'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7177121572910819833'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2009/02/klaak-semanal-edisaun-42-24-fevereiru.html' title='Kla&apos;ak Semanál Edisaun 42 (24 Fevereiru 2009)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-6637532473631397367</id><published>2009-02-09T04:19:00.000-08:00</published><updated>2009-03-09T04:22:36.377-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanál Edisaun 41 (9 Fevereiru 2009)</title><content type='html'>&lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_105218310047332" name="doc_105218310047332" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=13103529&amp;amp;access_key=key-1cwjpnhij7re5neawht1&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;        &lt;embed src="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=13103529&amp;amp;access_key=key-1cwjpnhij7re5neawht1&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_105218310047332_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt;   &lt;/object&gt; &lt;div style="margin: 6px auto 3px auto; font-family: Helvetica,Arial,Sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-size: 12px; line-height: normal; font-size-adjust: none; font-stretch: normal; -x-system-font: none; display: block;"&gt;    &lt;a href="http://www.scribd.com/upload" style="text-decoration: underline;"&gt;Publish at Scribd&lt;/a&gt; or &lt;a href="http://www.scribd.com/browse" style="text-decoration: underline;"&gt;explore&lt;/a&gt; others:            &lt;a href="http://www.scribd.com/browse/eBooks/?style=text-decoration%3A+underline%3B"&gt;eBooks&lt;/a&gt;                  &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/corruption" style="text-decoration: underline;"&gt;corruption&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/xanana" style="text-decoration: underline;"&gt;xanana&lt;/a&gt;       &lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span"  style="font-size:large;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-weight: bold;"&gt;Haliri&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-weight: bold;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span"  style="font-size:x-large;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-weight: bold;"&gt;Longuinhos Monteiro Serve atu Sai Komandante Jeral PNTL?&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Longuinhos Monteiro sai nudar buah bibir publiku Timor-Leste. Longuinhos Monteiro sei husik nia kargu nudar Prokurador Jeral Republika sai fali komandante jeral PNTL iha fulan Marsu nia laran. Hanesan mos Prokurador Jeral Republika, PNTL mos sei iha relasaun ho implementasaun justisa. Setor justisa durante ne’e nudar orgaun estadu ida nebe sai kritiku liu, tamba la lao tuir lei nebe vigora tiha ona.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Tuir informasaun nebe fo sai ba publiku katak iha kazu liu 4700 nebe sei pendenti hela iha Tribunal. Kazu hirak ne’e sei pendente hela tamba mos Prokurador Jeral Republika la halao nia knaar lolos. Tuir Jose Luis de Oliveira husi Asosiasaun HAK katak Prokurador Jeral Republika iha intervensaun tidak murni iha area justisa.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Onze Fevereiru nudar kazu ida nebe sei moris buras iha memoria ita hotu nian; hanesan toos nain nebe hein udan iha bailoron, ita hotu mos hein hela rezultadu investigasaun Onze Fevereiru. Udan tun dala rua tiha ona maibe investigasaun sei Prokurador Jeral Repu-blika nia liman. Maibe udan sei tun tuir nia tempu, investigasaun iha ema nia liman tamba ema mak servisu, bele hatun rezultadu investigasaun bainhira deit ita hakarak. Maibe, liu-tiha tinan ida ona rezultadu mos laiha.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Investigasaun nebe Prokurador Jeral Lidera hodi bolu mos polisia Amerika (FBI) no Australia, rezultadu investigasaun hirak ne’e too agora publiku seidauk hetan. Autopsia nebe tuir lolos familia iha direitu atu hetan, ohin loron la hetan nia paradeiru. Rezultadu au-topsia nebe fo sai subar ba publiku liu husi Jornal Australia The Age nebe hateten katak Alfredo Reinado mate tamba ema tiru besik. Maibe hanesan tipiku Longuinhos, nia hatene nega deit katak informasaun ne’e la los, tamba hakarak kontrola informasaun. Informasaun tenki tuir nia hakarak. Maski nia hatene katak rezultadu nebe fo sai subar ne’e Xefi autopsia Muhamad Nurul Islam mak lidera.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Se tan mak halo autopsi ba Alfredo Reinado no Leopoldino nia mate? Klaru katak ema bainbain laiha kbiit atu halo autopsia, signifika katak autopsia ne dokumentu validu ida. Dala ida tan Jose Luis de Oliveira nebe durante ne’e akompaña prosesu judisiariu hateten katak Longuinhos Monteiro rasik involve iha Onze Fevereiru, se hodi kazu ne’e ba oin Longuinhos sei hasoru mos justisa.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Sei hanoin… oinsa Longuinhos Monteiro involve halo diskusaun politika relasiona ho kampaña eleisaun jerais hodi koalia telefone ho Leandro Isaac konaba Alfredo Reinado Alves nebe nia gravasaun telefonika ema fo sai iha Parlamentu Nasional? Sei hanoin mos oinsa Longuinhos Monteiro halo negosiasaun fali ho Gastão Salsinha molok atu kaer nia. Saida mak nia koalia ho Gastão Salsinha iha tempu neba? Ohin loron mos sei sai segredu hela, karik Gastão Salsinha mak loron ruma sei fo sai. Ida ne’e mak ita bolu Prokurador Jeral Republika halo intervensaun politika maibe laos atu implementa lei. Perguntas katak nia halo intervensaun politika tamba halo tuir ordem ema seluk nia, ne kestaun seluk. Kestaun mak nia Prokurador Jeral Republika nasaun RDTL nian.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Informasaun katak Alfredo Reinado mai ataka Presidenti Republika ho osan barak iha bolsu mai husi Prokurador Jeral Republika. Informasaun katak Alfredo Reinado iha osan USD miliaun 1 ida iha Banku Australia mai mos husi Prokurador Jeral Republika. Maibe, triste liu informasaun hirak ne’e Prokurador Jeral da Republika governu Australia nega katak konta bankaria ne’e la ejiste. Informasaun barak relasiona ho Onze Fevereiru nebe sai husi Presidenti Republika mai husi Prokurador Jeral Republika.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Laos governu Australia deit mak nega informasaun husi Prokurador Jeral Republika, maibe tribunal rasik mos kontra tiha ona akuzasaun nebe prokurador jeral halao ba advogadu Aqui Leon nian konaba kazu korupsaun nebe involve Prokurador Jeral Republika. Estrañu liu mak kazu korupsaun nebe akuza Prokurador Jeral Republika halo korupsaun ba osan liu juta 370 rupiah la prosesa to ohin loron. Maibe prosesa fali kazu nebe Longuinhos Monteiro foti hodi hasoru advogadu Aqui Leon nian nebe foin lalais tribunal deside invalidu. Kazu Aqui Leon hanesan mos kazu sira seluk sei arkiva deit ka pendenti hela. Se karik Prokurador Jeral Republika foun bele prosesa fali kazu hirak ne’e? Bele deit maibe knaar investigasaun sei iha fali PNTL nia liman, nebe Longuinhos Monteiro agora sai nudar komandante jeral.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Saida deit Prokurador Jeral Republika sei halo. Tuir lolos Salsinha ho nia grupu sai tiha ona husi prizaun preventiva, maibe too agora besik tinan ida ona. Los katak tuir prosesu kodiku penal Timor-Leste fo dala atu hatutan prizaun preventiva bainhira kazu ne’e kompleksu. Maibe kazu Onze Fevereiru mak kompleksu ka tamba Salsinha ho nia grupu mak lakohi tuir skenariu nebe prepara tiha ona ba sira? Iha loron 2/2 foin lalais iha enkontru Presidenti Republika no Gastão Salsinha nebe tuir Joaquina Lemos, Salsinha nia kaben hateten ba LUSA (8/2) katak enkontru ne’e husu ba Salsinha ho nia grupu atu bainhira sai husi prizaun nonok deit maibe Salsinha lakohi tamba hakarak koalia sai saida los mak akontese.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Triste liu dala barak Prokurador Jeral kahor tiha entre prosesu justisa no investigasaun. Tribunal uza fali hanesan ameasa ba Gastão Salsinha ho nia grupu tamba liutiha enkontru ho Presidenti Republika, Longuinhos hateten ba media katak kazu sei prosesu iha fulan Janeiru, maibe resposta husi ministeriu publiku mak hateten katak prokurador jeral mak seidauk prontu.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Prosesu justisa iha tribunal buat ida, Salsinha sira iha direitu atu defende an iha tribunal. Maibe la signifika katak rezultadu investigasaun sei la fo sai too desizaun tribunal. Rezultadu investigasaun tuir lolos fo sai ona. Kazu nebe kompleksu no barak mak krize nebe akontese iha 2006 maibe Komisaun Inkeritu Internasional fo sai relatoriu iha fuln Outobru 2006 ba kazu Abril no Maiu. Rekomendasaun husi komisaun inkeritu internasional mos too agora seidauk implementa. Justisa Timor-Leste sei sai diak liu bainhira PNTL nebe iha knaar atu mantein lei no ordem iha Longuinhos Monteiro nia ukun? No tamba sa nudar Prokurador Jeral Republika iha kazu barak mak la rezolve, ohin loron sai fali komandante jeral PNTL?&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-6637532473631397367?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/6637532473631397367/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=6637532473631397367&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6637532473631397367'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6637532473631397367'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2009/03/klaak-semanal-edisaun-41-9-fevereiru.html' title='Kla&apos;ak Semanál Edisaun 41 (9 Fevereiru 2009)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-1536126281882762203</id><published>2009-01-26T23:15:00.000-08:00</published><updated>2009-01-31T23:23:00.052-08:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanál Edisaun 40 (26 Janeiru 2009)</title><content type='html'>&lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_642590086651290" name="doc_642590086651290" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=11551289&amp;amp;access_key=key-1unvgu2uxuud3g22lskk&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;        &lt;embed src="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=11551289&amp;amp;access_key=key-1unvgu2uxuud3g22lskk&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_642590086651290_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt; &lt;div style="margin: 6px auto 3px auto; font-family: Helvetica,Arial,Sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-size: 12px; line-height: normal; font-size-adjust: none; font-stretch: normal; -x-system-font: none; display: block;"&gt;    &lt;a href="http://www.scribd.com/upload" style="text-decoration: underline;"&gt;Publish at Scribd&lt;/a&gt; or &lt;a href="http://www.scribd.com/browse" style="text-decoration: underline;"&gt;explore&lt;/a&gt; others:            &lt;a href="http://www.scribd.com/browse/eBooks/Politics-Government?style=text-decoration%3A+underline%3B"&gt;Politics &amp;amp; Governmen&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/browse/eBooks/?style=text-decoration%3A+underline%3B"&gt;eBooks&lt;/a&gt;                  &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/corruption" style="text-decoration: underline;"&gt;corruption&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/xanana" style="text-decoration: underline;"&gt;xanana&lt;/a&gt;       &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-1536126281882762203?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/1536126281882762203/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=1536126281882762203&amp;isPopup=true' title='2 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/1536126281882762203'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/1536126281882762203'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2009/01/klaak-semanal-edisaun-40-26-janeiru.html' title='Kla&apos;ak Semanál Edisaun 40 (26 Janeiru 2009)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-8636651115499743525</id><published>2008-12-28T23:08:00.000-08:00</published><updated>2009-01-31T23:14:54.617-08:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanál Edisaun 39 (28 Dezembru 2008)</title><content type='html'>&lt;a title="View Kla'ak Semanál Edisaun 39 (28 Dezembru 2008) on Scribd" href="http://www.scribd.com/doc/11514227/Klaak-Semanal-Edisaun-39-28-Dezembru-2008" style="margin: 12px auto 6px auto; font-family: Helvetica,Arial,Sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-size: 14px; line-height: normal; font-size-adjust: none; font-stretch: normal; -x-system-font: none; display: block; text-decoration: underline;"&gt;Kla'ak Semanál Edisaun 39 (28 Dezembru 2008)&lt;/a&gt; &lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_44812235013496" name="doc_44812235013496" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=11514227&amp;amp;access_key=key-1dbh1k4jals16pqrtumu&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;        &lt;embed src="http://d.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=11514227&amp;amp;access_key=key-1dbh1k4jals16pqrtumu&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_44812235013496_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt; &lt;div style="margin: 6px auto 3px auto; font-family: Helvetica,Arial,Sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-size: 12px; line-height: normal; font-size-adjust: none; font-stretch: normal; -x-system-font: none; display: block;"&gt;    &lt;a href="http://www.scribd.com/upload" style="text-decoration: underline;"&gt;Publish at Scribd&lt;/a&gt; or &lt;a href="http://www.scribd.com/browse" style="text-decoration: underline;"&gt;explore&lt;/a&gt; others:            &lt;a href="http://www.scribd.com/browse/eBooks/Politics-Government?style=text-decoration%3A+underline%3B"&gt;Politics &amp;amp; Governmen&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/browse/eBooks/?style=text-decoration%3A+underline%3B"&gt;eBooks&lt;/a&gt;                  &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/corruption" style="text-decoration: underline;"&gt;corruption&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/ramos" style="text-decoration: underline;"&gt;ramos&lt;/a&gt;       &lt;/div&gt; &lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-weight: bold;"&gt;Haliri&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-weight: bold;"&gt;Timor-oan la merese hetan MCC tanba?...&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Timor-Leste la merese fundu husi MCC (Millennium Challenge Coorporation), deklara instituisaun ne’ebé kaer fundu ne’e. Fundu MCC ne’e nasaun amigu Estadus Unidus da Amérika mak estabelese atu ajuda nasaun ki’ak sira hanesan ita. Se ita merese karik, fundu ne’e sei osan ba ita nia nasaun tokon atus ba atus atu ajuda harii infraestrutura sira ne’ebé bele ajuda ita sai husi pobreza. Maibé lae. Tinan ida ne’e, hanesan tinan uluk, Timor-Leste kontinua la merese. Tanba sá? Tanba korrupsaun.&lt;div&gt;&lt;br /&gt;Korrupsaun ida ne’ebé, oinsá? Ida ne’e mak agora sai fali debate boot. Ita dun ba malu sé mak halo korrupsaun, sé mak na’ok Estadu nia osan, sé mak fó proyek ba fe’en sira ho la’en sira, ba sobriñu sira. To’o ikus, enkuantu boot sira dun malu ba mai, sira haluhan tiha katak povu ki’ik sira dun duni ba sira.&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;Presidente Ramos-Horta responde ba fallansu husi Timor-Leste atu hetan fundu ne’e hodi dehan fali katak MCC ne’e ko’alia arbiru de’it. Korrupsaun iha Timor-Leste laiha, oinsá mak MCC bele dehan ita nia nasaun ne’e pratika korrupsaun? Ne’e halo ema barak mak hamnasa, liu-liu ema-boot sira husi komunidade internasionál tanba ita nia Prezidente halo-an hanesan labarik no laiha maturidade. Maluk sira iha Timor-Leste hatete momoos de’it, Sr. Presidente da Repúblika fasilita korrupsaun iha ita nia rai doben.&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;Depois mai fali intelektuál ekonomista ida naran Dr. João Mariano Saldanha. Dr. João Mariano hatudu liman katak governu anteriór, governu FRETILIN, mak satan netik Timor-Leste nia xanse atu hetan fundu ida ne’e. Sé mak la koñese Dr. João Mariano nia istória mak monu ba ninia fitas. Atu defende ninia kadeira, nia tenke ko’alia tuir versaun ne’ebé ninia patraun sira fó-sai hanesan versaun ofisiál.&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;Ita haree didi’ak istória ba Timor-Leste nia esforsu atu hetan fundu husi MCC, komesa husi tinan 2003, Timor-Leste nunka falla dala ida atu atinje (memenuhi) standar ka syarat sira ne’ebé MCC estabelese. Porezemplu, Timor-Leste sempre iha kontrolu ida di’ak ba korrupsaun. Iha 2007 ho 2008, indikadór ida ne’e monu kedan ba mean i indikadór ida ne’e tun hela ba bebeik. Iha 2007 Timor-Leste hetan pontu mean ba dala-uluk, iha 2008 pontua mean ne’e tun aat liu fali.&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;Iha 2007 bainhira Timor-Leste la konsege hetan indikadór ida di’ak, MCC sei husu ba governu Timor-Leste atu hadi’a sira nia an halo didi’ak, katak implementa medida para halakon korrupsaun. Maibé saida maka akontese? Korrupsaun ho nepotizmu komesa mosu kedan husi lideransa máximu. Vice Primeiro Ministro nia feen rasik hetan fali saláriu internasionál tanba vida iha sidade boot New York ne’e karun. Nu’usá mak la tuir nia la’en mai Dili ona? Ema husu.&lt;br /&gt;Depois Secretario de Estado Miguel Manetelu ho Vice Ministra Madalena Hanjam halo mainupalasaun hodi sira mak simu uluk fali pakote rekuperasaun ba IDP sira, maske sira na’in rua la hetan estragu ruma ba sira nia sasán durante krize 2006.&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;La kleur Primeiro Ministro rasik, Sr. Xanana, fó fali kontratu single source ho folin $14 jutas ba ninia belun di’ak no mós militante ninia partidu, Sr. Germano da Silva Cs. atu sosa foos. Sr. Germano nia parseiru sira iha kompañia Três Amigos ne’e mak la seluk la leet, Ministro da Economia e Dezenvolvimento nia feen rasik, Sra. Kathleen Gonçalves.&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;Tuir fali mai, Ministra da Justiça, Sra. Lucia Lobato mós lakohi lakon hodi fó kontratu single source ba ninia la’en, Sr. Americo Lopes atu hadi’a prizaun Becora. Kontratu seluk nia fó fali ba ninia belun sira iha Indonézia. Depois, uainhira kuandu jornalista sira fó-sai ninia hahalok korruptu sira ne’e, nia tenta taka fali jornalista sira nia ibun ho lei difamasaun.&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;Lista insidente korrupsaun ne’ebé involve ministru ho ministra sira kontinua, ita mak laiha de’it fatin atu hakerek hotu. Agora tansá mak Timor-Leste la merese hetan fundu MCC ba tinan ida ne’e, imi husu?&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;Imajina. MCC ne’e fundu ida atu ajuda governu husi rai sira ne’ebé kiak atu tulun sira nia povu sai husi pobreza. MCC ne’e osan barak, dolar juta atus ba atus. Se MCC fó karik fundu ne’e ba governu ne’ebé Sr. Xanana kaer, osan juta atus resin sei monu hotu ba se nia bolsu? Povu kiak sira nia bolsu? La hetan boy! MCC mós la’ós beik i sira mós la mehi atu halo ministru ho ministra sira iha nasaun terseiru mundista ida hanesan ita nian sai riku ho povu Amerikanu nia kosar-been.&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;Felizmente ba ministru ho ministra sira, ba señór deputadu sira, osan husi Fundo de Petróleo agora ajuda hela hasai sira husi pobreza. Sira nia saláriu fulan-fulan boot tan ba beibeik de’it, sira simu tan karreta luxu Prado ka Pajero. Germano sira ho Lucia Lobato sira, Romeu sira ho Natalino sira goza ho riku-soi ida Timor-oan nein ida konsege goza iha ninia vida. Dr. João Mariano Saldanha mós goza nafatin ho ninia kadeira hanesan nia sempre goza husi tempu uluk kedan. Agora sira hakilar ho lian aas atu dun kulpa ba malu to povu nia halerik mak sai fali hanesan buat barullu biasa ida.&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;Infelizmente ba povu ki’ik sira, sira tenke kontinua ho sira nia mimpi di siang bolong atu loron ida sira mós sai netik husi pobreza. &lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-8636651115499743525?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/8636651115499743525/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=8636651115499743525&amp;isPopup=true' title='3 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/8636651115499743525'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/8636651115499743525'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/12/klaak-semanal-edisaun-39-28-dezembru.html' title='Kla&apos;ak Semanál Edisaun 39 (28 Dezembru 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>3</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-2867845341954277084</id><published>2008-12-12T02:31:00.000-08:00</published><updated>2008-12-19T02:33:33.487-08:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanál Edisaun 38, 12 Dezembru 2008</title><content type='html'>&lt;a title="View Kla'ak Semanál Edisaun 38, 12 Dezembru 2008 document on Scribd" href="http://www.scribd.com/doc/9191458/Klaak-Semanal-Edisaun-38-12-Dezembru-2008" style="margin-top: 12px; margin-right: auto; margin-bottom: 6px; margin-left: auto; font-family: Helvetica, Arial, sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal; display: block; text-decoration: underline; "&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: small;"&gt;Kla'ak Semanál Edisaun 38, 12 Dezembru 2008&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_48630190460812" name="doc_48630190460812" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=9191458&amp;amp;access_key=key-5y491oy1yjhixtgcr7g&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;        &lt;embed src="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=9191458&amp;amp;access_key=key-5y491oy1yjhixtgcr7g&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_48630190460812_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt; &lt;div style="margin: 6px auto 3px auto; font-family: Helvetica,Arial,Sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-size: 12px; line-height: normal; font-size-adjust: none; font-stretch: normal; -x-system-font: none; display: block;"&gt;    &lt;a href="http://www.scribd.com/upload" style="text-decoration: underline;"&gt;Publish at Scribd&lt;/a&gt; or &lt;a href="http://www.scribd.com/browse" style="text-decoration: underline;"&gt;explore&lt;/a&gt; others:            &lt;a href="http://www.scribd.com/browse?c=48-activism" style="text-decoration: underline;"&gt;Activism&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/browse?c=47-politics" style="text-decoration: underline;"&gt;Politics&lt;/a&gt;                  &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/reajustamentu" style="text-decoration: underline;"&gt;reajustamentu&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/estanislau%20da%20silva" style="text-decoration: underline;"&gt;estanislau da silva&lt;/a&gt;       &lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-weight: bold;"&gt;HALIRI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: 24px; font-weight: bold; "&gt;Atu Simu La Hanesan Atu Fó&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Semana kotuk, no semana ne’e jornalista hotu hahú buka informasaun tan kona-ba orsamentu retifikativu. Membru sosiedade sivil, hanoin hikas, istoria orsamentu retifikativu atu repete fali? La’e, istória orsamentu retifikativu tuir lolós labele repete fali tan, tuir loloos istória desizaun Tribunal Rekursu kona ba fundu estabilizasaun ekonómiku, sei la’o, istória seidauk hotu tan to’o daudaun ita hotu sei hein rezultado konkretu husi desizaun ‘mak-kontratu-la-renova’ Ivo Rosa.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Osan ne’ebé tuir desizaun Tribunal Recurso labele uza, hala’o ba ne’ebé? Iha ró besi ne’ebé hein iha tasi ka iha ema balun nia bolsu ho okos laek? Ami beik la hatene, ami beik, ne’ebé espekulator ekonomiku hanehan sei hein rezultadu konkretu? Osan ba ne’ebé?&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;“Ba ne’ebé nonoi? Ba ne’ebé nonoi? La’o tuir destinu lemo, lemo rai.” Loos duni orsamentu orsamentu ba 2009 liu fali osan ne’ebé tuir lei Governu bele hasa’e husi Fundo Petrolífero. Governu, hatene ne’e, maibé tan sá mak governu barani atu halo ida ne’e dalan ida tan? Karik sira konfia ba substitu juíz Ivo Rosa nian karik, fiar, hamulak ba. Sira rasik hatete katak sira prontu atu la’o tuir sira nia hakarak mezmu katak sira nia hakarak kontra lei, kontra konstituisaun no kontra vontade popular. Ida ne’e mak demokrasia? Direitu ba makukun atu viola ukun? Direitu ba makukun atu fó nakukun ba povu?&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Hola karreta foun tan, halo uma tradisional iha Comoro (ne’ebé nia folin liu rihun atus rua). Hola buat barak, maibé hola ema nia fiar katak sira kapasidade iha, ida ne’e mak sira labele hola.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Parlamentu Nasional, Uma fukun ita nia, nia fukun tohar, no uma sai fali mamar, sadere tuir makukun nia hakarak. Parlamentu Nasional, hola parte iha show ida ne’ebé ida bolu bosokrasia fatin ida ne’ebé ema halimar no koko atu bosok ita katak ita moris iha demokrasia nia laran.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Tinan ne’e Parlamentu Nasional hakilar, hakilar, meiu-ambiente labele halo Sentral eletriku mina todan, Prezidente Republika dehan katak sira hotu beik, tanba tuir nia hanoin ema ne’ebé kontra governu nia planu matenek laek. Molok Orsamentu Jeral do Estadu ba 2009 tama, nia viola ona rejimentu parlamentu, ne’ebé dehan katak Orsamentu jeral do Estadu tenke tama iha fulan Novembru.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Loron 26 Novembru, molok Governu hato’o dokumentu orsamentu ba Parlamentu Nasional Prezidente defende kedas governu ne’ebé nia hili atu ukun ema barak ne’ebé la hili governu ne’e atu ukun sira.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Se mak tauk povu? Se mak tauk Tribunal? Se mak tauk? Nem maromak sira tauk! Balun hatais batina hodi hada’et horas politika intriga sobu hanoin, sobu fiar, sobu konfiansa povu ba organizasaun murak hanesan uma kreda. Balun tara tersu no prega tadak husi kreda seluk iha ninia faru gala, iha rai ne’e makukun hotu aten barani ka irresponsavel?&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Se mak hatene loloos? Maromak iha lalehan deit, ami beik iha rai buka naroman deit ami nia matan la belik, ami nia matan moris.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Povu fó salan ba makukun daudaun, makukun daudaun fó sala ba makukun uluk, makukun uluk dehan katak uluk osan la iha, makukun daudaun hateten katak osan la to’o, Hera-metinaro! Se mak lós?&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Atu simu, la hanesan atu hetan. Atu hetan ita tenke buka, bainhira ita simu ita haluha fali atu buka, matenek, moris foun, kbiit hodi hadi’a moris rasik. Bainhira ita haluha atu buka, ita nia matan sai belik, ita nia neon dependente ba sistema ne’ebé hakarak ita atu beik no sira atu ukun. Politika fahe no fó, la hanorin, habeik.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Harii infraestrutura fizika, haluha haburas infraestrutura umana. Buat besi no simentu ita harii, buat hakarak no la kohe ita haburas ho edukasaun, ho polítika ne’ebé distribui rikusoin hanesan ba povu tomak Timor-Leste.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Subsidiu atu hasa’e folin, depresiasaun kapasidade iha makukun nia laran. Povu nia karteira mamuk, makukun hatún tiha vidru husi imi nia karreta luxu, loke tilun no rona la’e lian ne’e: grroh.... grroh , ema mukit ne’ebé ko’alia la hatene nonok, maibé nia kabun labele nonok, rona kabun lian: grroh.... grroh nia knanoik la’e, knanoik kabun mamuk, labele sa’e muzika ba imi atu dansa no sama tan sira nia nesesidade.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Obrigadu wain.&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-2867845341954277084?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/2867845341954277084/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=2867845341954277084&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/2867845341954277084'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/2867845341954277084'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/12/klaak-semanl-edisaun-38-12-dezembru.html' title='Kla&apos;ak Semanál Edisaun 38, 12 Dezembru 2008'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-3133392497089310862</id><published>2008-11-27T02:33:00.000-08:00</published><updated>2008-12-19T02:36:47.757-08:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanál Edisaun 37, 27 Novembru 2008</title><content type='html'>&lt;a title="View Kla'ak Semanál Edisaun 37, 27 Novembru 2008 document on Scribd" href="http://www.scribd.com/doc/9191417/Klaak-Semanal-Edisaun-37-27-Novembru-2008" style="margin-top: 12px; margin-right: auto; margin-bottom: 6px; margin-left: auto; font-family: Helvetica, Arial, sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: normal; display: block; text-decoration: underline; "&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: small;"&gt;Kla'ak Semanál Edisaun 37, 27 Novembru 2008&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_441109424662326" name="doc_441109424662326" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=9191417&amp;amp;access_key=key-7113lkaupoqf7vtsofh&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;        &lt;embed src="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=9191417&amp;amp;access_key=key-7113lkaupoqf7vtsofh&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_441109424662326_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt; &lt;div style="margin: 6px auto 3px auto; font-family: Helvetica,Arial,Sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-size: 12px; line-height: normal; font-size-adjust: none; font-stretch: normal; -x-system-font: none; display: block;"&gt;    &lt;a href="http://www.scribd.com/upload" style="text-decoration: underline;"&gt;Publish at Scribd&lt;/a&gt; or &lt;a href="http://www.scribd.com/browse" style="text-decoration: underline;"&gt;explore&lt;/a&gt; others:            &lt;a href="http://www.scribd.com/browse?c=48-activism" style="text-decoration: underline;"&gt;Activism&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/browse?c=47-politics" style="text-decoration: underline;"&gt;Politics&lt;/a&gt;                  &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/rdtl" style="text-decoration: underline;"&gt;rdtl&lt;/a&gt;              &lt;a href="http://www.scribd.com/tag/lasama" style="text-decoration: underline;"&gt;lasama&lt;/a&gt;       &lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: large;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-weight: bold;"&gt;HALIRI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span class="Apple-style-span" style="font-size: 24px; font-weight: bold; "&gt;VI Governu Inkonstitusional?&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Tribunal Rekursu nudar instituisaun judisiariu nebe as liu iha Timor-Leste. Tribunal Rekursu halao mos funsaun Tribunal Supremu nebe too ohin seidauk eziste iha ita nia rain hanesan konstituisaun RDTL haktuir. Desizaun Tribunal Rekursu nudar desizaun ida nebe as liu ona; tuir konstituisaun RDTL artigu 153 hateten katak desizaun Tribunal Rekursu labele appealed (naik banding) ka iha liafuan seluk desizaun Tribunal Rekursu mak desizaun ikus ona laiha tan desizaun seluk.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Bainhira Tribunal Rekursu deside konaba dekretu lei ba Fundu Estabilizasaun Eko-nomika katak tuir konstituisaun, halo IV governu konstitusional ne’e manan iha Tribunal Rekursu, iha tempu neba Governu konsidera desizaun ne’e nudar povu nia manan. Laiha ema nebe kestiona desizaun ne’e, Fretilin maski lakon, simu desizaun ne’e.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Infelizmente, desizaun Tribunal Rekursu iha 13 Novembru nebe fo manan ba de-putadu 16 husi Fretilin, PUN no KOTA nebe keixa inkonstitusionalidade orsamentu rektifikativu, Presidenti Republika, Presidenti Parlamentu Nasional no Primeiru Ministru kestiona fali validade desizaun ne’e. Reasaun husi Governu, Parlamentu Nasional no Presidenti Republika ba desizaun Tribunal Rekursu nebe hateten Fundu Estabilizasaun Ekonomika (tokon $240) no Transferensia osan liu 3 % (tokon $396) husi Fundu Petroliferu hanesan kebakaran jenggot. Knananuk tuan ema hananu fila fali: ema es-tranjeiru mak halo desizaun, laos desizaun juiz hotu-hotu, la simu notifikasaun husi Tribunal Rekursu, etc.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Juiz estranjeiru no ema Timor-Leste sai problema bainhira la tuir ukun nain sira nia hakarak. Se karik, iha dalan atu ukun nain sira interven, sira sei interven; Xanana Gusmão interven desizaun tribunal distritu Dili atu kaer Wiranto nudar kriminozu ba krime grave hodi husu Prokurador Jeral Republika Longuinhos Monteiro atu hapara desizaun ne’e. Se karik, ukun nain bele interven ba desizaun juiz hirak ne’e, sei laiha problema ho juiz internasional sira.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Mensajen nebe Presidenti Republika, Parlamentu Nasional no Governu hakarak hatoo mak sira lakohi simu desizaun Tribunal Rekursu. Se uluk, desizaun Tribunal Rekursu ba Dekretu Lei Fundu Estabilizasaun Ekonomiku nebe hateten tuir konstituisaun nudar povu nia manan; agora tamba desizaun Tribunal Rekursu la afavor ba ita, ita konsidera ne’e nudar povu nia lakon? Lae! Tamba, buat nebe eziste mak ita hakarak politiza buat hotu-hotu ba ita nia interese deit. Hau nia mesak mak los liu, sira seluk nian la los. Triste liu tan, konstituisaun nebe sai mata dalan ba lalaok nasaun ne’e mos sai salan fali tamba la tuir hau nebe los hela deit nia interese. Lei sai los, bainhira tuir hau nia hakarak. Bainhira lei la tuir hau nia interese, lei ne salan no hau mak los; ema Fransa sira bolu l’etat c’est moi, iha ita nia lian Tetum karik Estadu Mak Hau.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Se karik iha nasaun demokratiku, iha dalan rua nebe governu tenki tuir: primeiru simu desizaun Tribunal Rekursu hodi realoka fila fali orsamentu rektifikativu tuir 3 % husi Fundu Petroliferu katak labele uza liu tokon $ 396 no hodi fali mai Parlamentu Nasional atu aprova, tamba realokasaun orsamentu jeral estadu so Parlamentu Nasional mak bele aprova. Kestaun Fretilin atu husik Parlamentu Nasional ne’e buat ketak ida. Dalan seluk nebe nasaun demokratiku sira tuir mak resigna an husi governu tamba Tribunal Rekursu deklara orsamentu jeral estadu inkonstitusional.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Estrañu liu tan fali, Presidenti Fernando La Sama Araujo nebe dehan reprezenta Parlamentu Nasional halo fali reklamasaun atu anula fali desizaun Tribunal Rekursu.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Hanesan mos Presidenti Republika Ramos Horta nebe iha tiha ona esperiensia hodi interven desizaun tribunal distritu Dili nebe hasai karta kapturasaun ba Alfredo Reinado atu la tuir prosesu justisa maibe promove liu dialogu nebe hamate Alfredo Reinado. Petisionariu sira nebe husu justisa, ohin loron la hetan justisa maibe hetan Honda Revo. Kazu 11 Fevereiru iha tendensia atu arkiva deit. Intervensaun ba tribunal sai tiha ona kultura ukun nain sira.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Timor-Leste konsidera nudar estadu direitu no demokratiku iha ameasa boot nia laran. Ukun nain sira hili dalan atu la tuir desizaun Tribunal Rekursu nebe hateten orsamentu rektifikativu nudar inkonstitusional. Se orsamentu jeral inkonstitusional no governu la tuir desizaun ne’e, se iha razaun atu ita bolu nafatin IV Governu Konstitusional? Ka se ita konta husi I Governu Portugez nebe Inkonstitusional, II Governu Japaun nebe Inkonstitusional, III Governu Portugez nebe Inkonstitusional, IV Governu Indonesia nebe Inkonstitusional, V Governu UNTAET nebe inkonstitusional, no agora tamba governu ne’e la tuir desizaun Tribunal Rekursu no Konstituisaun RDTL, duke ita bolu IV Governu Konstitusional diak liu ita bolu VI Governu inkonstitusional?&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Tempu mak sei sarani.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-3133392497089310862?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/3133392497089310862/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=3133392497089310862&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/3133392497089310862'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/3133392497089310862'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/11/klaak-semanl-edisaun-37-27-novembru.html' title='Kla&apos;ak Semanál Edisaun 37, 27 Novembru 2008'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-3416436993739859806</id><published>2008-11-17T00:44:00.000-08:00</published><updated>2008-11-20T01:13:14.468-08:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanál Edisaun 36 (17 Novembru 2008)</title><content type='html'>&lt;a title="View Kla'ak Semanál Edisaun 36 (17 Novembru 2008) document on Scribd" href="http://www.scribd.com/doc/8196039/Klaak-Semanal-Edisaun-36-17-Novembru-2008" style="margin: 12px auto 6px; font-family: Helvetica,Arial,Sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-size: 14px; line-height: normal; font-size-adjust: none; font-stretch: normal; display: block; text-decoration: underline;"&gt;Kla'ak Semanál Edisaun 36 (17 Novembru 2008)&lt;/a&gt; &lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_823366196084081" name="doc_823366196084081" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=8196039&amp;amp;access_key=key-18yhu0atoszvwktp1fox&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;      &lt;embed src="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=8196039&amp;amp;access_key=key-18yhu0atoszvwktp1fox&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_823366196084081_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt; &lt;div style="margin: 6px auto 3px; font-family: Helvetica,Arial,Sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-size: 12px; line-height: normal; font-size-adjust: none; font-stretch: normal; display: block;"&gt; &lt;a href="http://www.scribd.com/upload" style="text-decoration: underline;"&gt;Get your own&lt;/a&gt; at Scribd or &lt;a href="http://www.scribd.com/browse" style="text-decoration: underline;"&gt;explore&lt;/a&gt; others:   &lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;HALIRI&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;Separasaun Poder La Eziste?&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;Tribunal Rekursu (TR) iha loron 13 fulan Novembru hasai desizaun hodi deklara orsamentu rektifikativu inkonstitusional. Fretilin nudar bankada opozisaun nebe levanta hamutuk ho PUN no KOTA ba inkonstitusionalidade orsamentu rektifikativu husu kedas Parlamentu Nasional atu resposta lalais desizaun tribunal tamba ezistensia Parlamentu Nasional iha risku nia laran.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;TR deside buat importante hat: TR deklara Fundu Estabilizasaun Ekonomiku ho montante USD 240 miloens no foti osan liu Rendimentu Sustentavel Estimadu ilegal. Desizaun rua seluk nebe TR rejeita mak prosedur Parlamentu Nasional nebe partidu opozisaun hateten katak la tuir konstituisaun no alokasaun orsamentu nebe 97 % ba governu no uituan liu mak ba Parlamentu Nasional, Presidenti Republika, Judisiariu viola separasaun poder.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Desizaun TR ne hakarak hateten katak orgaun ne’e la aseita ho proposta lei 12/2008 konaba orsamentu rektifikativu nebe governu AMP hatoo ba Parlamentu Nasional, TR mos la konkorda ho Parlamentu Nasional nebe aprova orsamentu rektifikativu no TR rasik la simu Presidenti Republika nebe promulga orsamentu rektifikativu iha 5 de Agustu. Iha liafuan badak, TR anula desizaun instituisaun estadu tolu; governu, Parlamentu Nasional no Presidenti Republika.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha inisiu fulan Agustu Presidenti Republika Ramos-Horta molok ba Australia hateten ba TVTL katak nia sei la promulga orsamentu rektifikativu tamba sei husu opiniaun husi Tribunal Rekursu. Maibe, tipiku Ramos-Horta laos deit nudar pesoal maibe mos nudar Presidenti Republika ohin koalia buat ida, aban koalia fali buat seluk.  La kleur, liu kalan ida deit,  membru Parlamentu Rui Menezes deklara katak orsamentu rektifikativu presidenti promulga tiha ona. Tuir komunikadu imprensa husi gabineti Presidenti Republika hateten katak presidenti asina maibe sei husu nafatin opiniaun tribunal rekursu. Publiku rasik sinti estrañu ho diskursu Presidenti Republika no promulgasaun nebe presidenti halao. Bankada Fretilin husu atu investiga kazu ne’e tamba sa Presidenti Republika koalia atu husu opiniaun husi Tribunal Rekursu, derepenti kopia nebe Ramos-Horta asina iha tiha ona publiku nia liman.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ema hein atu Ramos Horta bele esplika kazu ne’e, maibe Presidenti Republika hateten fali buat seluk katak nia promulga duni orsamentu rektfikativu. Deklarasaun nebe kontradiz ba malu. Nudar orgaun as liu nebe bele garanti funsionamentu instituisaun estadu hotu tuir konstituisaun haktuir lakon tiha ona nia dignidade. Sai pior liu tan, promulgasaun nebe tuir los Presidenti Republika halo liutiha hetan opiniaun husi Tribunal Rekursu, maibe halao iha nivel retorika deit; too ikus Tribunal Rekursu anula tiha desizaun promulgasaun ne’e. Presidenti Republika sei bele sai nafatin orgaun estadu nebe garante funsionamentu orgaun estadu hotu-hotu tuir konstituisaun haktuir? Iha kazu orsamentu rektifikativu, lae! Kazu ba dala rua nebe TR deklara atuasaun Presidenti Republika inkonstitusional; osan ba ema kiak sira.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Desizaun TR atu hateten saida? Desizaun ne’e hateten katak governu labele uza osan liu rendimentu sustentavel estimadu (396.1 miloens), governu rasik proposta 686,6 miloens atu foti husi fundu petroliferu. Desizaun ne’e rasik hateten katak osan nebe gasta tiha ona sei la konta maibe osan nebe seidauk gasta labele gasta tan liu rendimentu sustentavel estimadu. Instituisaun Estadu tenki hapara gastu nebe liu tiha rendimentu sustentavel, katak hapara projetu hotu-hotu nebe seidauk halao.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha opsaun tolu nebe instituisaun estadu bele  relasiona ho inkonstitusionalidade orsamentu rektifikativu: opsaun primeiru, laiha osan ba projetu, iha osan deit ba salariu no operasaun instituisaun estadu hanesan orsamentu duo desimu iha governasaun Fretilin bainhira orsamentu 2006/2007 liutiha tinan ukun nian. Opsaun ne’e susar, tamba governu la konsege hatudu nia impaktu servisu, liu-liu fundu estabilizasaun ekonomiku nebe sei bele ajuda povu, maski too agora povu rasik seidauk sinti. Segundu, se governu presiza duni osan atu halao projetu, liu-liu fundu estabilizasaun ekonomiku no projetu sira seluk governu tenki hodi fali orsamentu ba Parlamentu Nasional nebe iha risku boot la halimar tamba presiza 2/3 suara, Fretilin bele dada an husi Parlamentu Nasional no governu sei monu. Opsaun ba dala tolu mak governu, parlamentu nasional, no presidenti ignora deit desizaun tribunal. Se karik opsaun ba dala tolu nebe lideransa ne’e hili; estadu Timor iha krize nia laran, tamba laiha prinsipiu separasaun poder no la respeita estadu direitu no demokratiku.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Desizaun ne’e rasik hatudu katak durante ne’e governu, parlamentu nasional no presidenti lakon tiha seperasaun poder tuir konstituisaun haktuir. Instituisaun hanesan parlamentu nasional sai fali corong (instrumentu) governu nian, presidenti republika nebe bele garante separasaun poder lakon tiha ona nia kbiit. Ho desizaun TR ne’e sei halo instituisaun estadu hanesan parlamentu nasional, governu no presidenti republika bele halao nia knaar tuir lei inan haruka?&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Mensajen badak husi tribunal rekursu mak instituisaun estadu tenki halo nia knaar tuir konstituisaun haruka no presiza atu rona hanoin ema seluk nia hodi bele hadiak nasaun ne’e. Iha toman at nebe sei la kuidadu bele sai kultura Timor nian; ita rona deit ema nebe iha hanoin ho ita nia interese rasik, maibe ema seluk ho hanoin seluk ba interese nasaun mos, ita la konsidera. Triste liu, mak ita foti liman rame-rame deit no lakohi buka tuir atu hatene. Muzika tuan komesa ita rona fila fali bainhira Presidenti Parlamentu Nasional komesa koalia katak desizaun ne’e ema internasional mak halo, maibe nega tiha realidade katak desizaun ne’e halao bazeia ba konstituisaun no lei fundu petroliferu nebe ema Timor rasik mak halo. Muzika hanesan mos ita rona bainhira atu hodi matebian Alfredo Reinado ba tribunal, ema lansa kampaña katak juiz sira ne’e ema internasional. Maibe too ikus justisa nebe Alfredo Reinado husu, nia rasik la hetan, no ema hirak nebe hamutuk ho nia haluha tiha buat nebe uluk sira luta ba. Too ikus resposta nebe Alfredo Reinado hetan mak bala musan. Saida mak sei akontese ho desizaun tribunal rekursu?&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-3416436993739859806?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/3416436993739859806/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=3416436993739859806&amp;isPopup=true' title='2 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/3416436993739859806'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/3416436993739859806'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/11/klaak-semanl-edisaun-36-17-novembru.html' title='Kla&apos;ak Semanál Edisaun 36 (17 Novembru 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-2714759632044147587</id><published>2008-11-10T06:43:00.000-08:00</published><updated>2008-11-20T01:14:51.699-08:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanál Edisaun 35 (10 Novembru 2008)</title><content type='html'>&lt;a title="View Kla'ak Semanál Edisaun 36 (10 Novembru 2008) document on Scribd" href="http://www.scribd.com/doc/7841367/Klaak-Semanal-Edisaun-36-10-Novembru-2008" style="margin: 12px auto 6px; font-family: Helvetica,Arial,Sans-serif; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; font-size: 14px; line-height: normal; font-size-adjust: none; font-stretch: normal; display: block; text-decoration: underline;"&gt;Kla'ak Semanál Edisaun 35 (10 Novembru 2008)&lt;/a&gt; &lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_20246774130766" name="doc_20246774130766" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=7841367&amp;amp;access_key=key-1vdolqi12rg2if470zru&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;      &lt;embed src="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=7841367&amp;amp;access_key=key-1vdolqi12rg2if470zru&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_20246774130766_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:130%;" &gt;HALIRI&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="text-align: left;"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;Remodelasaun ka Remodela Korrupsaun?&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;Remodelasaun, ida ne’e maka trunfu ida iha José Alexandre Gusmão nia liman-laran atu taka ninia an ho ninia governu hosi moe-boot korrupsaun nian. Ita rona lia midar bara-barak atu hatudu katak AMP mós serius ba kombate korrupsaun. Remodelasaun sei fó anin-foun ba AMP, oportunidade foun atu hatudu nia an katak nia lahanesan ho governu anteriór, ne’ebé durante eleisaun AMP duun katak halo korrupsaun. Trunfu remodelasaun ne’e enfeita ho Sr. Mario Viegas Carrascalão nia naran, deputadu PSD, ne’ebé, maske halo parte iha koligasaun AMP maibé ataka bebeik aliansa ne’e dehan KKN barak liu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tansá maka remodelasaun ne’e presiza enfeita ho Sr. Mario Carrascalão nia naran? Fasil. Ida ne’e la’ós remodelasaun arbiru ida. Ida ne’e atu remodela korrupsaun, oinsá maka re-estrutura fali governu ne’e hodi halo korrupsaun sistemátika no mós efisiente liután sein ema ida kritika. Maibé Sr. Mario Carrascalão karik la’ós beik.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tansá maka ikus ne’e hanoin fali remodelasaun se tuir governu AMP rasik, ekipa lidera hosi José Alexandre ne’e halo milagre boboot ba Timor-Leste dezde sira hadau podér iha Setembru 2007? Sira gava an dehan governu matenek, sira konsege prevé krize finanseira ne’ebé atu mosu mai hodi buka intervén uluk iha merkadu. Sira raut osan hosi Fundo Petrolífero hodi kria Fundo de Estabilização Económica (FEE). Afinál intervensaun ne’e kria liu fali problema ba Timor-oan sira. Foos folin sa’e nafatin. Gazolina sa’e nafatin. Sasán folin ein jerál sa’e nafatin.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Depois ministru agrikultura AMP nian ajuda hasa’e produsaun ai-han hodi fahe tratór ba agrikultór sira. Maibé hosi kotuk fa’an fali rai ba ema hosi nasaun seluk atu kuda tohu. Karik ministru atu fó-han dadeer-meudia-kalan ho tohu de’it karik?&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Atu ajuda fiskaliza lala’ok governu nian, deputadu AMP sira fasilita sira nia an ho karreta luxu hanesan Toyota Landcruiser Prado. Maibé, depois de manobra barbarak, ikus mai la mosu fali Prado, maibé dehan fali Mitsubishi Pajero.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Atu fasilita dezenvolvimentu rápidu ba nasaun ne’e, kontratu hotu-hotu halo aseleradu de’it. Laiha ona tempu atu lakon ho prosesu tender. Dehan prosesu single source maka la’o lalais liu atu fó garantia ba dezenvolvimentu. Entaun ministra sira nia maluk faka single source hotu. Primeiru ministru nia belun di’ak mós single source hotu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Agora, AMP nia iis atu kotu daudaun ona, “Kuartu Governu Konstitusionál” ne’e hakarak hatama tan oin-foun iha sira nia ekipa. Emvésde hasai ministru ho ministra korruptu sira hodi troka sira ho ema seluk, AMP sei habokur tan sira nia governu ho kadeira barbarak. Ida ne’e maka ita hanaran remodela fali korrupsaun.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;“Korruptu sira ne’e barak hela iha governu laran,” Sr. Mario aviza. Ida ne’e sai ona karakterístika governu AMP nian. Instituisaun internasionál sira seluk nota katak korrupsaun iha ita nia rai doben ida ne’e sa’e tan ba bebeik. Maske membru governu sira simu osan uitoan liu maibé sira moris di’ak liu fali ema ne’ebé manán osan boot servisu iha setór privadu. Tansá maka la bele? Se ministru nia kaben rasik mós manán tender ho single source. Se ministru sira mós iha kompañia ne’ebé kaer projetu governu nian. Membru governu sira single source ba malu de’it.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ita sira iha liur ne’e, ita hetan saida? Ita hetan tratór ida enkuantu ministru ida hetan karreta luxu ida. Ita han foos mós la hetan enkuantu ministru sira han iha restaurante luxu iha Dili laran. Vendedór ki’ik sira labele fa’an iha Dili laran enkuantu ministru sira nia negósiu buras ba bebeik ho single source. Ministru sira na’ok momoos de’it iha ita nia oin hodi ajuda ninia maluk sira hetan kontratu maibé vendedór sira labele fa’an sasán iha ita nia oin. Bainhira maka Task Force bá duni sira sai hosi Palácio do Governo hanesan sira duni vendedór ki’ik sira?&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Buat sira ne’e ema hotu-hotu komesa haree momoos ona. Hosi povu ai-lebo iha estrada laran to’o amu-lulik sira iha uma-kreda. Até juventude AMP mós ejije governu ne’e hasai hotu ministru na’ok-teen sira – katak iha duni na’ok-teen entre ministru ho ministra ho sekretáriu sira ne’e.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Entaun, remodela. Remodela korrupsaun atu konsolida arte ida ne’e iha sistema laran. Sé maka ko’alia maka’as kona-ba korrupsaun, buka taka nia ibun maske tenke fó kadeira ida ba nia.&lt;br /&gt;Agora, lia ikus iha Sr. Mario Carrascalão nia liman. Ita haree katak nia fó ona sinál nia sei la tama iha remodelasaun a la José Alexandre atu “ko’a fita” de’it. Nia lakohi sai Segundo Vice Primeiro Ministro atu reforsa fali KKN. Noa lakohi ajuda AMP taka ema seluk nia matan ba korrupsaun iha governu laran. Se Sr. Mario Carrascalão kaer duni ninia liafuan, entaun trunfu ne’ebé José Alexandre hakarak soe ba meza leten sei la vale buat ida. Entau maka ita sei haree, se remodelasaun ne’e bele salva duni AMP.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;José Alexandre maka tenke hili entre remodelasaun ho korrupsaun tanba Sr. Mario Carrascalão sei la remodela korrupsaun.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-2714759632044147587?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/2714759632044147587/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=2714759632044147587&amp;isPopup=true' title='8 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/2714759632044147587'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/2714759632044147587'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/11/klaak-semanl-edisaun-36-10-novembru.html' title='Kla&apos;ak Semanál Edisaun 35 (10 Novembru 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>8</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-6202184773335084739</id><published>2008-10-28T02:28:00.000-07:00</published><updated>2008-10-31T02:30:26.624-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semánal Edisaun 34 (28 Outubru 2008)</title><content type='html'>&lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_369286286125639" name="doc_369286286125639" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=7654868&amp;amp;access_key=key-1aeia0s84t7cbp19f7z5&amp;amp;page=&amp;amp;version=1&amp;amp;auto_size=true&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;      &lt;embed src="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=7654868&amp;amp;access_key=key-1aeia0s84t7cbp19f7z5&amp;amp;page=&amp;amp;version=1&amp;amp;auto_size=true&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_369286286125639_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt;&lt;div style="font-size: 10px; text-align: center; width: 100%;"&gt;&lt;a href="http://www.scribd.com/doc/7654868/Klaak-Semanal-Edisaun-34-28-Outubru-2008"&gt;Kla'ak Semanál Edisaun 34 (28 Outubru 2008)&lt;/a&gt; - &lt;a href="http://www.scribd.com/upload"&gt;Upload a Document to Scribd&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:130%;" &gt;HALIRI&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;Xanana: Mandela ka Mugabe?&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Ha’u-nia belun ida hatete mai ha’u katak oinsá ita rekorda lider hotu-hotu iha istória la’ós depende ba ninia entrada iha lideransa ne’e maibé oinsá nia husik ninia lideransa. Ha’u fó ezemplu hosi lider na’in rua iha mundu kontemporáneu: Nelson Mandela hosi Áfrika du Súl ho Robert Mugabe hosi Zimbábue. Ha’u lalika explika tan buat barabarak maibé ita hotu hatene katak maske lider na’in rua ne’e husik hela istória ida nakonu ho sabedoria, korajen ho izensaun (ema ne’ebé sakrifika nia an atu luta ba ema seluk nia di’ak), ohin loron sira na’in rua ramata ho fama (reputasaun) la hanesan. Nelson Mandela kontinua hanesan estadista ida ne’ebé hetan respeitu, la’ós de’it hosi ninia povu maibé povu mundu tomak, i Robert Mugabe sai ema ne’ebé ema hotu-hotu hakribi, iha ninia rain Zimbábue ka iha rai-seluk.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha ita-nia rain, prosesu hakerek istória kona-ba ita-nia luta sei nurak hela, karik tanba ita-nia istória ba libertasaun maka seidauk ramata. Asua’in sira ne’ebé monu ona iha funu-laran, sira nia istória hein de’it atu hakerek, maibé asua’in balu sei kontinua luta nafatin hodi kaer kargu polítiku nu’udár prezidente ka primeiru ministru. Karik sakrifísiu ne’ebé sira halo durante tinan 24 nia laran seidauk hotu, tan ne’e sira sei ejije nafatin espasu atu fó últimu sakrifísiu ba sira nia povu? Ka sira ladún iha konfiansa ho buat ne’ebé sira alkansa bainhira sira lidera luta ba ukun-rasik-an? Asua’in sira ne’e loke nafatin sira nia an ba mundu tomak atu halo julgamentu finál ba sira nia an.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Rober Mugabe halo duni buat ne’e. Hafoin lidera ninia povu kore-an hosi rejime ema-mutin nian iha Rhodesia, Mugabe hakarak kontinua nafatin lidera ninia povu iha era libertasaun no Rhodesia muda tiha naran ba Zimbábue. Maibé ohin loron mundu tomak hateke ba Robert Mugabe nu’udár lider ida aat liu iha Áfrika hafoin nia halo manobra tun-sa’e para mantein nia an iha podér enkuantu ninia povu hetan viloénsia, hamlaha ho terus oioin. Hosi asua’in sai fali ba ema ne’ebé mundu tomak hakribi tan de’it ambisaun ba podér.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha Áfrika du Súl, Nelson Mandela mós lidera ninia povu atu kore-an hosi rejime ema-mutin nian. Bainhira hetan tiha libertasaun, Mandela hetan pressaun hosi ninia konterráneu sira no mós nasaun sira seluk atu lidera nafatin ninia povu ba oin. Maibé liu tiha ninia primeiru termu, Nelson Mandela husik kedan ninia kadeira hodi entrega ba lideransa foun. Ba ida ne’e Nelson Mandela hetan respeitu maka’as liu tan, hosi ninia nasaun no mós hosi mundu tomak.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Saida maka ita nia lider sira iha ita nia rain bele aprende hosi ne’e? Ita haree ba ita nia lider karizmátiku, José Alexandre Gusmão, koñesidu liu ho naran funu, Kay Rala Xanana. Hafoin ukun-rasik-an, hanesan Nelson Mandela, Xanana hetan pressaun hosi ninia povu ho nasaun sira seluk atu lidera nafatin Timor-Leste ba oin. Maibé diferente hosi Mandela, Xanana buka meiu oioin atu nia kontinua nafatin kaer podér polítiku. Nia forma fali partidu ida atu konkorre iha eleisaun para sai primeiru ministru. Rezultadu hosi Xanana nia desizaun ne’e hanesan dezastre boot ida, ba ninia prestíjiu no mós ba ninia povu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha eleisaun jerál, Xanana ho ninia partidu CNRT lakon boot maske iha tinan lima liubá povu tomak hateke ba naran Xanana ho CNRT nu’udár objetu sagradu ne’ebé halibur Timor-oan tomak, hosi lorosa’e to’o loromonu, hosi tasi-feto to’o tasi-mane. Piór liután, oras ne’e Timor-oan barak liu maka hateke ba Xanana hanesan lider ne’ebé iha maka ambisaun ba podér. Balu até du’un ba nia hanesan autór ba krize iha 2006 hodi liga mós nia ho atentadu iha 11 Fevereiru. Ninia prestíjiu iha komunidade internasionál mós monu. Até agora nia seidauk sama ain iha Portugal, maske nasaun amigu ida ne’e iha relasaun ida espesiál tebetebes ho ita-nia rain.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Indikasaun hosi instituisaun internasionál sira seluk mós hatudu katak Xanana la’ós lakon de’it ninia prestíjiu maibé lakon mós ninia moral polítika, se nia iha duni uitoan. Timor-Leste sai koñesidu ho korrupsaun dezde Xanana kaer kargu primeiru ministru. Depois, foin daudaun Xanana ameasa atu kaer ema ne’ebé expresa sira nia polítika liu hosi demonstrasaun. Xanana haluhan tiha katak nia primeiru ministru de’it, la’ós juís, nein polísia.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Se ita haree fali ba Robert Mugabe nia istória, iha paralelu (buat hanesan) barak entre figura rua ne’e. Robert Mugabe konsege dura liu tinan 20. Xanana foin komesa iha tinan ida nia laran. Se Xanana sai figura ida koñesidu iha livru istória kona-ba Timor-Leste iha aban-bain-rua, iha tendénsia atu hatudu katak figura ne’e sei koñesidu liu ho ninia paralelu ho figura sira seluk hanesan Robert Mugabe, Idi Amin, General Soeharto ho Mobuto Sesi Seko duké Xanana nia lideransa iha luta ba ukun-rasik-an. Ba Timor-Leste nia di’ak, ita hein katak istória sei la hakerek nune’e.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-6202184773335084739?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/6202184773335084739/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=6202184773335084739&amp;isPopup=true' title='8 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6202184773335084739'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6202184773335084739'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/10/klaak-semnal-edisaun-34-28-outubru-2008.html' title='Kla&apos;ak Semánal Edisaun 34 (28 Outubru 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>8</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-7024598293202847475</id><published>2008-10-20T19:21:00.000-07:00</published><updated>2008-10-31T02:18:24.500-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semánal Edisaun 33 (20 Outubru 2008)</title><content type='html'>&lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_35825264876335" name="doc_35825264876335" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=7570210&amp;amp;access_key=key-1q4c3lhh5ah0p4gi14qn&amp;amp;page=&amp;amp;version=1&amp;amp;auto_size=true&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;      &lt;embed src="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=7570210&amp;amp;access_key=key-1q4c3lhh5ah0p4gi14qn&amp;amp;page=&amp;amp;version=1&amp;amp;auto_size=true&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_35825264876335_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt;&lt;div style="font-size: 10px; text-align: center; width: 100%;"&gt;&lt;a href="http://www.scribd.com/doc/7570210/Klaak-Semanal-Edisaun-33-20-Outubru-2008"&gt;Kla'ak Semánal Edisaun 33 (20 Outubru 2008)&lt;/a&gt; - &lt;a href="http://www.scribd.com/upload"&gt;Upload a Document to Scribd&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;Sosa Prado ho Single Source Nakonu ho Lia Falsu&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Fernanda Borges (PUN): “Prosesu hola kareta ba deputadu sira la los. Prezidente Parlamentu Nasionál, Fernando Lasama no Vice Prezidente PN, Vicente Guterres halo kontratu ne’ebe la tuir lei. Kazu sira hotu ami presiza hetan evidénsia forte. Presiza hatama iha PDHJ, hodi bele haruka ba Prokuradoria Jerál da Republika tanba tuir lolo’os la bele la’o hanesan ne’e.”&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-7024598293202847475?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/7024598293202847475/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=7024598293202847475&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7024598293202847475'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7024598293202847475'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/10/klaak-semnal-edisaun-33-20-outubru-2008.html' title='Kla&apos;ak Semánal Edisaun 33 (20 Outubru 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-8371031957622101546</id><published>2008-10-03T02:05:00.000-07:00</published><updated>2008-10-31T02:12:48.606-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanál Edisaun 32 (3 Outubru 2008)</title><content type='html'>&lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_847778877552076" name="doc_847778877552076" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="100%"&gt;  &lt;param name="movie" value="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=7654716&amp;amp;access_key=key-k64s1m1y6ssop8euyuv&amp;amp;page=&amp;amp;version=1&amp;amp;auto_size=true&amp;amp;viewMode="&gt;   &lt;param name="quality" value="high"&gt;   &lt;param name="play" value="true"&gt;  &lt;param name="loop" value="true"&gt;   &lt;param name="scale" value="showall"&gt;  &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt;   &lt;param name="devicefont" value="false"&gt;  &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt;   &lt;param name="menu" value="true"&gt;  &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt;   &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt;   &lt;param name="salign" value=""&gt;      &lt;embed src="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=7654716&amp;amp;access_key=key-k64s1m1y6ssop8euyuv&amp;amp;page=&amp;amp;version=1&amp;amp;auto_size=true&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_847778877552076_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" align="middle" height="500" width="100%"&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt;&lt;div style="font-size: 10px; text-align: center; width: 100%;"&gt;&lt;a href="http://www.scribd.com/doc/7654716/Klaak-Semanal-Online-Edisaun-32-3-Outubru-2008"&gt;Kla'ak Semanál Online Edisaun 32, 3 Outubru 2008&lt;/a&gt; - &lt;a href="http://www.scribd.com/upload"&gt;Upload a Document to Scribd&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;"&gt;HALIRI&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;‘Professor’ Iha Korupsaun&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Buat ida nebe ema la haluha bainhira Xanana Gusmao nudar presidenti CNRT iha kampaña ba eleisaun jeral iha 2007 hateten katak se mak naok 50 sent, sai! Liafuan hirak ne’e mak repete iha fatin nebe Presidenti CNRT vizita. Ohin loron naok 50 sent, sai, sai tiha ona topiku komik nian ka bahan lelucon.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Liutiha tinan 1 governu AMP nebe Xanana Gusmao xefia; korupsaun sai at liu. Ema barak hakilar atu kombate korupsaun, media lokal no internasional fo sai kazu korupsaun, maibe governu konsidera nudar parte husi kampaña partidu opozisaun, tamba ne’e governu taka tiha sira nia tilun ka rona maibe tama husi tilun sorin sai fali tilun sorin. Governu laiha sasukat oinsa atu kombate ba kazu korupsaun hirak ne’e. Se haree fila fali ba kotuk, diferensia entre governu Fretilin no AMP: uluk governu dezafia ema atu hatoo faktus korupsaun nian, agora iha faktus barak maibe konsidera la ejiste. Ida ne’e la signifika katak governu Fretilin laiha korupsaun.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Governu AMP foin konsidera iha korupsaun iha governu laran bainhira Millenium Challenge Coorporation (MCC) hakarak atu fo ajuda osan US $ 300 miloens ba governu bainhira Timor-Leste iha notas diak relasiona ho korupsaun. Maibe dala ida tan responsavel MCC iha governu DR. Joao Mariano Saldanha defende governu AMP katak notas Timor-Leste la diak tamba kazu korupsaun barak iha 2006; katak dados nebe uza ne’e dados governu anterior ninian ou iha liafuan seluk Joao Mariano Saldanha hakarak hateten governu AMP diak liu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Parte husi esforsu atu simu osan husi MCC, parlamentu nasional prosesa lalais Komisaun Anti Korupsaun (KAK) nebe nudar inisiativa diak ida atu hatudu ba MCC katak Timor-Leste seriu duni atu kombate korupsaun. Parte husi kampaña atu hetan tulun husi governu Estadus Unidus, Primeiru Ministru Xanana Gusmao ba dala uluk halo suspensaun ba diretor Institutu Jestaun ba Ekipamentu no SAS tamba konsidera halo korupsaun, maski atuasaun ne rasik la liu prosesu formal tuir lei funsionamentu publiku nian. Primeiru Ministru brani atu foti desizaun deit ba nivel diretor nebe iha tendensia ba persegisaun politika, maibe laos politika atu kombate korupsaun ida nebe diak. Iha nebe deit korupsaun la haree ba rasa, idade, feto ka mane, boot ka kiik no klaru katak korupsaun la hatene partidu politiku.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Governu AMP han basa makas bainhira Transparency International, organizasaun nebe tinan-tinan monitora korupsaun mundial fo sai katak Timor Leste nia korupsaun sai at liu; husi ranking 123 (2006) ba 145 (2008). Governu atu responde relatoriu Transparency International oinsa? Publiku nia preokupasaun laos boatus deit, minimu relatoriu Transparency International hatudu tiha ona.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;MCC atu fo tulun ba governu AMP? Klaru katak kondisaun atu hetan tulun husi MCC laos notas iha korupsaun deit, iha kondisaun 17 nebe tenki hatudu benefisiu signifikante hanesan Timor-Leste bele garante kapital suli livre iha Timor-Leste nebe signifika katak laiha politika protesaun ba interese nasional; presiza iha titulu rai nebe klaru atu fasilita kapital nebe suli mai Timor, partisipasaun feto iha edukasaun aumenta.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Timor-Leste, presiza duni osan husi MCC, bele haree husi esforsu governu Fretilin no AMP. Korupsaun nebe ohin loron, uluk ita lakohi sai nasaun koruptu hanesan Indonesia, performance Indonesia iha tinan 2008 diak liu fali Timor (pozisaun126); signifika katak uluk ita aprende atu labele repete eror nebe Indonesia komete, maibe, agora ita aprende tiha ona no lakohi husik. At liu tan, Indonesia nebe sai mestre ba korupsaun, ohin loron ita aprende no sai matenek liu fali Indonesia. Tamba ne’e, ita hetan gelar professor iha korupsaun.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha tempu Indonesia, ema barak nebe sai nudar funsionariu publiku ka PNS justifika hahalok korupsaun tamba dehan ne’e laos Timor nia osan; osan husi invazor Indonesia; balun halo korupsaun hodi ajuda rezistensia. Agora, korupsaun ne’ebe halo ita naok duni povu ne’e nia osan; osan husi fundu minarai. Iha parte ida Timor oan bele sai orgullu tamba maski nasaun foin harii Timor-Leste nia sistema fundu petroliferu en termus ba transparensia sai numeru 2 iha mundu. Kestaun boot mak oinsa sistema fundu petroliferu nebe iha kontrola husi Parlamentu Nasional, Governu, Bank and Payment Authority (BPA), Konsellu Konsultivu Fundu Petroliferu no labele hasai osan husi fundu petroliferu se la liu husi orsamentu jeral estadu bele aplika mos ba utilizasaun fundu petroliferu; bainhira iha kontrola liutiha orsamentu jeral estadu ne’e parlamentu nasional aprova.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Relatoriu Transparency Internasional nudar pankada boot ba governu AMP em termus politika rai laran, maibe en termus Internasional ita rasik moe tamba ida ne’e reflete katak ita rasik laiha komitmentu politiku atu kombate korupsaun. Relatoriu ne’e reflete katak buat ruma salan ho fiskalizasaun husi Parlamentu Nasional, Inspetor Jeral, PDHJ no liu-liu Prokurador Jeral nebe la forte atu kombate korupsaun. Lalais ka kleur, presiza iha duni vontade no komitmentu politika atu kombate duni korupsaun tamba korupsaun haterus povu tomak no kuandu daet ona, susar atu kura. Korupsaun la koñese rasa, idade, feto ka mane, iha relijiaun ka lae, uluk autonomia ka ukun an, sa tan korupsaun koñese partidu politiku.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-8371031957622101546?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/8371031957622101546/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=8371031957622101546&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/8371031957622101546'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/8371031957622101546'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/10/klaak-semanl-edisaun-32-3-outubru-2008.html' title='Kla&apos;ak Semanál Edisaun 32 (3 Outubru 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-3899203781558971142</id><published>2008-09-22T19:03:00.000-07:00</published><updated>2008-10-27T19:27:55.712-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 31 (22 Setembru 2008)</title><content type='html'>&lt;object codebase="http://download.macromedia.com/pub/shockwave/cabs/flash/swflash.cab#version=9,0,0,0" id="doc_369865141372203" name="doc_369865141372203" classid="clsid:d27cdb6e-ae6d-11cf-96b8-444553540000" align="middle" height="500" width="450"&gt; &lt;param name="movie" value="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=7569933&amp;amp;access_key=key-1223sod7jw156xx8k34g&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode="&gt; &lt;param name="quality" value="high"&gt; &lt;param name="play" value="true"&gt; &lt;param name="loop" value="true"&gt; &lt;param name="scale" value="showall"&gt; &lt;param name="wmode" value="opaque"&gt; &lt;param name="devicefont" value="false"&gt; &lt;param name="bgcolor" value="#ffffff"&gt; &lt;param name="menu" value="true"&gt; &lt;param name="allowFullScreen" value="true"&gt; &lt;param name="allowScriptAccess" value="always"&gt; &lt;param name="salign" value=""&gt; &lt;param name="mode" value=""&gt; &lt;embed src="http://documents.scribd.com/ScribdViewer.swf?document_id=7569933&amp;amp;access_key=key-1223sod7jw156xx8k34g&amp;amp;page=1&amp;amp;version=1&amp;amp;viewMode=" quality="high" pluginspage="http://www.macromedia.com/go/getflashplayer" play="true" loop="true" scale="showall" wmode="opaque" devicefont="false" bgcolor="#ffffff" name="doc_369865141372203_object" menu="true" allowfullscreen="true" allowscriptaccess="always" salign="" type="application/x-shockwave-flash" mode="" align="middle" height="500" width="450"&gt;&lt;/embed&gt; &lt;/object&gt;&lt;div style="font-size: 10px; text-align: center; width: 450px;"&gt;&lt;a href="http://www.scribd.com/doc/7569933/Klaak-Semanal-Edisaun-31"&gt;Kla'ak Semanál Edisaun 31&lt;/a&gt; - &lt;a href="http://www.scribd.com/upload"&gt;Upload a Document to Scribd&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:130%;" &gt;Haliri&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;Dili&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Iha nebee de’it, ema ki’ik no ki’ak sira sempre sai ema boot no riku sira nia “na’an bokur” politik. Iha krizi politik, atu boot ka ki’ik, nia laran, ema kbiit laek sira nia destinu mak sai “kaidane (petisku, edit.)” ba politik sira nebee hamrook ba poder.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ema boot no riku na’in hira mak hetan sorti-aat durante krize politik-militar 2006? Karik sira hetan sorti-aat iha “lalehan”, tanba sira barak mak iha liras atu semo. La’os semo aas, maibe semo lakon. Lalehan ida be iha lian Indonesia dehan “udara” ne’e. La’os lalehan nebee na’i padre no na’i katekista sira temi bebeik ne’e.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ko’alia kona ba destinu ema ki’ik no ki’ak sira la’os fasil hanesan avo-feto sira uluk ti’i-kabas atu soru tais. Ema kbiit laek sira ne’e dala barak homan sira nia moris ho aten barani atu simu terus nebee todan liu no pasiensia atu hatutan moris ne’e to’o rohan nebee sira rasik lakon kbiit atu hatutan.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Karik la iha ema ruma sadik no buat ruma atu sai sasidik ba politika governu AMP nian, la kle’ur tan, ita hotu, liu-liu ita sira nebee moris no buka moris iha sidade Dili, sei fo sasin ba oin sa ema ukun-na’in sira buka atu hases ita nia maluk negosiante nebee konyesidu ho “roda 3” husi sidade laran.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Sira nia resan simples: maluk negosiante roda 3 halo sidade Dili nia furak lakon. Tan ne’e, ba ukun-na’in AMP, dalam atu lori hikas sidade Dili nia furak mai mak duni sai negosiante roda 3 husi liuron-ibun sidade Dili.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ita la hatene los, hanoin sa ida mak mosu iha ukun-na’in sira nia kakutak bainhira hanoin atu hafurak sidade Dili. Karik sira hakarak halo Dili sai hanesan Singapura. Tan ne’e mak ita haree dadaun konstruksaun edifisiu andar 10 iha Acait (eis-Helo Mister, edit.) la’o maka’as los. Ita mos haree iha jardim Kolmera, kaleng taka haleu tiha ona. Tuir buat nebee hakerek iha plaka katak atu harii Parque Mini ka “Taman Mini.”&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ita husu boot, maski ho fiar nebe mukit tebes, katak maluk negosiante roda 3 sira sei hetan espasu iha fatin 2 ne’e. Karik ida ne’e akontese, ita barak sei konsidera buat ne’e nudar milagre.&lt;br /&gt;Baibain ka normalmente, atu supermarket ka minimarket, la’os fatin nebee apropiadu ba negosiante roda 3. Mos sei susar atu sai fatin ba fa’an sasan nebe produtu local. Nune’e mos ho Parque Mini. Parke Mini sei sai fatin halimar ba ema boot no riku sira nia familia, la’os negosiante roda 3 nia familia nebe la iha meius naton atu hetan asesu ba fatin sira ne’e.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hodi bainhira mak politiku-na’in sira halo sala hasoru ema ki’ik? Istoria la dun hakerek. Karik hakerek, ita barak la dun sani. Politiku-na’in sira so halo sala hasoru sira nia rival. Sala nebee sira halo mak bainhira lakon poder. Tan halo sala hasoru de’it sira nia rival politik, sira nunka husu deskulpa, sa tan rekoynese sira nia sala.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bainhira ita barak nonok no haree tuir de’it sa ida mak ita nia ukun-na’in sira halo hasoru ema ki’ik no ki’ak sira, ita hotu tenke prepara-an atu simu realidade loron ida. Realidade nebe sei lori ita atu haree sidade Dili, nudar “cidade dos nobres.” La’os “cidade dos pobres.”&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Se ida ne’e mak objektivu husi politika governu AMP atu hasai negosiante roda 3 husi liuron sidade Dili, entaun Dili hahu tama iha prosesu nebe sidade barak iha mundu enfrenta: gentilizasaun (gentilisation, edit.). Prosesu atu transforma sidade sai fatin ba ema riku no ema boot nian de’it.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Husu boot buat ne’e la los. Se los duni, la sala ida ita bolu politiku sira ne’e butar-ten.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-3899203781558971142?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/3899203781558971142/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=3899203781558971142&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/3899203781558971142'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/3899203781558971142'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/10/klaak-semanal-edisaun-31-22-setembru.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 31 (22 Setembru 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-7272974170529782295</id><published>2008-09-11T06:14:00.000-07:00</published><updated>2008-09-25T04:30:55.331-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 30 (11 Setembru 2008)</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SNEC5AbtWuI/AAAAAAAAAS4/HIZCN1Dcn-4/s1600-h/klaak_edisaun_30_cover.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer;" src="http://1.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SNEC5AbtWuI/AAAAAAAAAS4/HIZCN1Dcn-4/s400/klaak_edisaun_30_cover.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5246978219255356130" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;a style="font-family: verdana;" face="verdana" href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_30.pdf?gda=Prkh7kYAAADrj8W_NcKEQ727pJM4bL9NWJX4vtgc1Wzyyk2qhHjqjul8_GbnPBeDcgApUw2hwdi4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=tBMFPwsAAAA72yYVYkJh9ab3gqkvw-vm"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div  style="text-align: justify;font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:130%;"&gt;&lt;br /&gt;HALIRI&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;"&gt;Politika Feto Elite&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Feto hakat badak, mane hakat luan nudar stereotipe mayoria sosiedade Timor fiar no kontinua reproduz iha rai doben ida neé. Too ohin loron, la haree husi nivel edukasaun, ema boot ka kiik, feto ka mane sei kontinua fiar katak feto nia knaar mak servisu domestika. OPMT nudar movimentu feto ba dala uluk nebe luta ba emansipasaun feto katak, feto ho mane hamrik hanesan iha prosesu dezenvolvimentu nia laran.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;OPMT mosu ho projetu politiku ida katak libertasaun lolos sei la lao bainhira laiha libertasaun feto. Tamba neé, OPMT halao atividade hahu kedas husi nivel suku hodi halao creche, saude, alfabetizasaun, koperativa, juventude no seluk-seluk. Pratika OPMT ne hatudu duni feto ho mane lao hanesan iha programa dezenvolvimentu hirak ne’e. Ema sira nebe iha matenek ba suku-suku atu fahe sira matenek no iha tempu hanesan aprende mos husi komunidade sira. OPMT hatudu pratika laos teoria. Pratika mak kriteria ba verdade.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Baze de apoiu nebe naksobu, harahun mos movimentu feto. Rezistensia husi 1980-1999 frente klandestina sai nudar subordinadu ba frente armada ho sistema komandoismu. Pozisaun feto sai subordinadu fali iha frente klandestina. Movimentu feto sai importante deit ba preparasaun lojistika no mensajeiru deit. Uituan liu mak iha vida politika nia laran.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Derepenti liutiha Referendum, UNTAET tama mai ho konseitu Jeneru. Ema barak ohin loron koalia Jeneru laos ona emansipasaun hanesan OPMT. Konseitu nebe tolan tomak-tomak deit laho kestiona konaba sistema esplorasaun. Movimentu feto lakon orientasaun desde baze de apoiu rahun no laiha debate konaba orientasaun feto Timor. Tamba neé fasil atu tolan tomak konseitu jeneru nebe orienta liu ba liberalismu, no la koko atu kria espasu ba konseitu jeneru sira seluk.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Movimentu feto nebe moris liutiha ukun an koptadu ho konseitu jeneru liberal nebe mai hamutuk ho UNTAET, Banku Mundial, UNFPA, UNIFEM, UNICEF, AUSAID, USAID no organizasaun internasional sira seluk. Organizasaun feto hotu-hotu inklui OPMT koptadu tiha ona ho liberal gender. Organizasaun hirak neé la kestiona ona sistema esploitasaun maibe oinsa feto Timor bele sai advogadu, polisia, militar, ministra, deputada no haluha tiha realidade katak mayoria populasaun Timor moris husi Agrikultura. Organizasaun hirak neé, inklui mos sekretariadu estadu problema feto bele rezolve liu husi treinamentu, seminariu no kongresu. Tinan-tinan atividade feto la ses husi treinamentu, seminariu, 16 days campaign no seluk-seluk tan, haluha tiha katak mudansa mentalidade mosu husi pratika hamutuk ho komunidade.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Realidade, movimentu feto ohin loron la eziste organizasaun massa feto. Dehan iha OPMT no OMT maibe organizasaun hirak neé naran deit. Ida neébe ativu agora mak ONG nebe iha impaktu kiik, no konsentra sira nia atividae iha Dili. Tempu nebe lao ho asesu nebe iha, hanesan mos ONG sira seluk, ema nebe servisu iha ONG mak sai matenek tan no bele moris diak, maibe ema hirak nebe sira reprezenta kontinua moris hanesan ka sai at liu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Iha loron 10-12 Setembru, Rede Feto nudar mahon ba organizasaun feto sira halo kongresu feto ba dala tolu. Governu AMP fo prioridade ba jeneru hodi hasae funsaun promosaun igualidade husi asesora ba sekretariadu. Ho mudansa neé, movimentu feto sei sai forte liu? Karik lae, abertura kongresu feto hatudu katak elite feto sira laiha unidade. Relasaun nebe harii bazeia ba emosaun, laos ba prinsipiu nebe hanesan. Oinsa kongresu feto bele susesu bainhira eksklui komponente importante ida hanesan sekretariadu estadu ba promosaun igualidade. Se mak sei implementa rekomendasaun hirak neé, se karik entidade neé la involve? Ka Sinal husi Rede Feto hodi troka Sekretariadu Estadu ba Promosaun Igualidade.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Movimentu hotu-hotu nebe laiha kontrola husi massa iha tendensia sai elite. Bainhira iha tendensia sae elite nia programa mos atu hodi feto sira seluk sai elite mos.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tendensia NGO feto mak determina sira nia programa bazeia ba sira nia hakarak maibe dala barak laos nesesidade feto sira iha rural. Komemorasaun loron mundial 8 de Marsu tinan neé iha jinasio hatudu dominasaun festeja feto elite nian. Movimentu hanesan mak feto sira hakarak?&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Kongresu feto liutiha ukun an halao ba dala tolu, iha mudansa boot ba feto nia moris? Kongresu dala rua uluk nebe halao laiha implementasaun ida nebe klaru. Hein katak ho kongresu feto ba dala tolu neé bele fo mudansa no bele hametin liu tan unidade feto atu luta ba igualidade feto ho mane. Se lae, kongresu sai tiha buat rutinidade ida no lakon tiha esensia. Triste liu tan mak kongresu nudar projetu ida atu gasta osan deit atu bele halo relatoriu ba doador no la fo importansia ba rezultadu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Se kontinua hanesan neé, movimentu feto sai tiha movimentu kalendariu ida katak, movimentu feto iha bainhira iha loron-loron importante deit hanesan 8 de Marsu, 16 days campaign, kongresu feto no loron sira seluk; movimentu la moris iha vida feto nia loron-loron.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: center; font-family: verdana;"&gt;&lt;a face="verdana" href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_30.pdf?gda=Prkh7kYAAADrj8W_NcKEQ727pJM4bL9NWJX4vtgc1Wzyyk2qhHjqjul8_GbnPBeDcgApUw2hwdi4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=tBMFPwsAAAA72yYVYkJh9ab3gqkvw-vm"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-7272974170529782295?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/7272974170529782295/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=7272974170529782295&amp;isPopup=true' title='5 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7272974170529782295'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7272974170529782295'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/09/klaak-semanal-edisaun-30-11-setembru.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 30 (11 Setembru 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SNEC5AbtWuI/AAAAAAAAAS4/HIZCN1Dcn-4/s72-c/klaak_edisaun_30_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>5</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-1063786714651436230</id><published>2008-09-04T06:01:00.000-07:00</published><updated>2008-09-17T08:46:55.937-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 29 (4 Setembru 2008)</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;a href="http://picasaweb.google.com/lh/photo/0cA82ahtaeasfOxHLulo3Q"&gt;&lt;img src="http://lh4.ggpht.com/klaak.redasaun/SNEjwaJ9cII/AAAAAAAAAUo/pts0P2avvBs/s400/klaak_edisaun_29_cover.jpg" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;a style="font-family: verdana;" face="verdana" href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_29.pdf?gda=dyBQJUYAAADrj8W_NcKEQ727pJM4bL9NUt0aIMBD-HsBCsdjOXVnCKnyUjfTevShUTaYuShZ-xe4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=QQvMBgsAAADGjwECeKra-bG2CGZQ29BL"&gt;&lt;span style="font-weight: bold; font-size: 180%;"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:100%;" &gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;div style="text-align: justify; font-family: verdana;"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:100%;" &gt;HALIRI&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;Timor-Leste: Soberanu ka Zombariadu?&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Aspektu nebe importante hodi hatudu katak nasaun ida ukun-an ona mak soberania territorial. Katak, nasaun ne’e iha espasu territorial nebe ladikmalu (berbatasan, edit.) ho rai ka nasaun seluk nia territotiu. Baibain, espasu territorial ne’e kompostu husi buat 3: terrestrial (darat, edit.), maritima (laut, edit.) no aeria (udara, edit.).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Soberania territorial ne’e la’os hatudu de’it liu husi prosesu demarkasaun no proklamasaun, maibe tenke hatudu mos liu husi kapasidade politika atu satan no kontrola espasu sira ne’e. Timor-Leste, nudar nasaun ki’ik nebe foin hetan poder politika nudar nasaun soberana iha 2002 husi ONU, hafoin funu durante tinan 24 nia laran hasoru military Indonesia, hetan mos direito internasional ba soberania territorial ne’e. Nudar ita hotu hatene katak, Timor-Leste nia espasu territorial ne’e ladik malu ho nasaun boot 2, Indonesia ho Australia.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Prosesu negosiasaun ho nasaun boot 2 ne’e atu halo demarkasaun ba Timor-Leste nia baliza territorial mos la’o ona. Ho Indonesia, tuir data husi Ministerio dos Negocios Estrangeiros katak prosesu demarkasaun alkansa ona 95%. Infelizmente, ho Australia mak Timor-Leste tenke hein tinan 50 ka 60 tan mak bele iha konkluzaun kona baliza maritima. Ida ne’e, tanba involve Australia nia ambisaun atu hadau povu Timor-Leste nia riku soin nebe iha tasi-kidun. Tasi nebe haladik Timor-Leste ho Australia.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bainhira ko’alia kona ba kapasidade politika atu satan ita nia territoriu, la signifika katak ita atu taka odan-matan ba movimentasaun transporte terrestrial, maritima no aeria mai ita nia rain. Kapasidade politika ne’e implika mekanismu politika sa ida mak ita adopta atu kontrola movimentasaun transporte sira ne’e tama mai no sai husi ita nia territoriu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tanba ne’e, ema ida la kontra inisiativa estadu Timor-Leste nian atu sosa ro-ahi hodi hametin vijilansia ba ita nia tasi ho objektivu atu prevene ema husi rai seluk mai na’ok ita nia rekursu naturais sira nebe iha tasi-laran hanesan ikan, mina no gas natural sira. Ita mos sei fo apoiu nafatin ba estadu Timor-Leste atu labele sakrifika ita nia soberania iha prosesu negosiasaun ho Australia atu halo esplorasaun ba rekursus mina no gas nebe butuk-an iha ita nia tasi-kidun.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Buat nebe dala barak halo ita preokupa tebes mak politika governu nian nebe la klaru kona ba oin sa hamosu mekanismu legal hodi kontrola movimentu no sirkulasaun ro-ahi no aviaun estranjeiru sira nebe tama-sai ita nia rain. To’o agora ita rasik la hatene aviaun no ro-ahi funu nasaun seluk nebe tama mai ka sirkula liu husi territóriu Timor-Leste ne’e hetan konyesimentu ka lae husi ita nia estado.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ezemplu ida nebe ita mos bele kestiona mak foin lalais ne’e, ro-ahi estranjeiru ida tama iha ita nia Porto, Dili, la ho dokumentus legal. Tuir lei, atu ema ka transporte nebe tama ita nia territoriu la ho dokumentu, ita konsidera illegal. Ita nia polísia fronteira kaer ema Indonesia barak ona, tanba tama Timor-Leste la ho dokumentu legal ida. Ita sempre konsidera ema sira ne’e nudar ema illegal.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Bazeia ba fakta ne’e, ita mos tenke konsidera katak, prezensa ro-ahi Danai 4 nebe mai husi Bangkok, Tailandia no tama Porto Dili iha 14 Agostu 2008 nudar ro-ahi illegal.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Prezensa ro-ahi Danai 4 ne’e illegal, tuir lei internasional, tanba la iha lesensa (port clearence, edit.) atu tama tasi Timor-Leste nian. Sa tan atu para iha Porto Dili.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ita labele aseita razaun politika katak, desizaun Primeiro Ministro, Xanana Gusmao ka Ministro nebe kaer pasta kona ba transporte nian, sai hanesan “port clearence” ka “dokumentu legal” atu permiti ro-ahi Danai 4 tama no para iha Porto Dili. Ita mos labele aseita argumentu katak, ro-ahi no aviaun estranjeiru ida bele tama sai arbiru iha territoriu Timor-Leste tan lori tulun ba povu Timor-Leste.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Danai 4 tama mai Timor-Leste tan lori mina mai Timor. Infelizmente mina nebe roahi Danai 4 lori ne’e la’os atu fahe ba povu Timor-Leste.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Se la’os atu fahe ba povu Timor-Leste, ba se los? Ba kompanhia sira ka? Se nia kompanhia? Primeiro Ministro nia kompanhia ka? Tan ne’e mak Primeiro Ministro tenke involve iha negosiasaun atu bele hatun mina?&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ita la hatene. Husu boot, ita la hatene ne’e tanba ema ruma seidauk fo hatene ita ka ita mak seidauk iha biban atu buka hatene. Se nune’e, ita iha direiro atu hetan informasaun nebe klaru husi governu AMP.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Perigozu liu bainhira, ita la hatene ne’e tanba ita hatene hela, maibe halo finji la hatene. Ita tenke matan moris, tanba povu Timor terus la’os ema halo finji atu haterus.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ikus liu ita husu ba ita nia an: Ita ne’e nasaun soberanu ka lae? Keta nasaun “zombariado” karik?&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;a style="font-family: verdana;" face="verdana" href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_29.pdf?gda=dyBQJUYAAADrj8W_NcKEQ727pJM4bL9NUt0aIMBD-HsBCsdjOXVnCKnyUjfTevShUTaYuShZ-xe4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=QQvMBgsAAADGjwECeKra-bG2CGZQ29BL"&gt;&lt;span style="font-weight: bold; font-size: 180%;"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-1063786714651436230?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/1063786714651436230/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=1063786714651436230&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/1063786714651436230'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/1063786714651436230'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/09/klaak-semanal-edisaun-29-na.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 29 (4 Setembru 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh4.ggpht.com/klaak.redasaun/SNEjwaJ9cII/AAAAAAAAAUo/pts0P2avvBs/s72-c/klaak_edisaun_29_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-4389434193243389552</id><published>2008-08-27T05:24:00.000-07:00</published><updated>2008-09-20T18:39:47.149-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 28 (27 Agostu 2008)</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://1.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SND9KZ0N_pI/AAAAAAAAASw/GB5WQBA8YeY/s1600-h/klaak_edisaun_28_cover.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer;" src="http://1.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SND9KZ0N_pI/AAAAAAAAASw/GB5WQBA8YeY/s400/klaak_edisaun_28_cover.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5246971921057054354" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;a style="font-family: verdana;" face="verdana" href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_28.pdf?gda=xK1IhUYAAADrj8W_NcKEQ727pJM4bL9NMt05MjSh4R3vXqVpGaVOa-qSo4OT_jaXwMPsTxPMc9m4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-family:verdana;font-size:130%;"  &gt;&lt;/span&gt;&lt;div  style="text-align: justify;font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:130%;" &gt;Haliri&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;Politika Salva-an&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Esplikasaun Prezidente Ramos Horta nian, hafoin fila husi rai li’ur, kona ba prosesu promulgasaun Orsamentu Rektifikativu, halo ema barak, liu-liu politiku sira loke ibun. Ba sira nebe iha pozisaun ukun bele haksolok basa liman. Ba sira nebe iha pozisaun opozisaun, esplikasaun Prezidente da Republika nian ne’e, halu sira basa hirus-matan.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ema barak hare Prezidente Horta liu husi media sira rekoynese katak molok atu ba tasi-balun, nia asina kedas Orsamentu Rektifikativu nudár sinal politika katak Orsamentu Rektifikativu ne’e hetan aprovasaun husi xefe estado.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Desizaun Prezidente nian atu promulga ka la promulga Orsamentu Rektifikativu ka legislasaun seluk, ne’e direitu prerogativu prezidente nian. Direitu nebe konstituisaun haraik ba xefe estado.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Kestaun nebe mak halo prosesu promulgasaun Orsamentu Rektifikativu ne’e sai polemik mak deklarasaun Prezidente Horta nian liu husi televizaun governu nian, TVTL, katak nia sei la promulga Orsamentu Rektifikativu ne’e bainhira Tribunal Rekursu seidauk fo nia avaliasaun konstitusionalidade.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Oras ne’e ita hotu hatene katak, deklarasaun Prezidente Horta nian hafoin fila husi tasi-balu kontradiz ho mensajem prezidente nian iha TVTL molok nia atu ba tasibalun.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Hahalok ka liafuan nebe “kontradiz”, signifika katak hahalok ho liafuan ne’e la tuir ka kontrariu fali ho sa ida mak ita ko’alia ka ita halo uluk. Iha TVTL, prezidente Horta deklara katak sei la promulga molok Tribunal Rekursu fo avaliasaun, maibe realidade nia asina tiha ona.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Pergunta husi publiku mak ne’e: tan sa Prezidente Horta tenke halo deklarasaun politika nebe tuir mai nia rasik sei la halo tuir, iha TVTL? Tan atu buka naran ka tan ta’uk? Maibe tan Prezidente Republika ne’e Dr. Ramos Horta, razaun rua ne’e la iha fatin no baze. Mundo tomak hatene se mak Ramos Horta. Ema tomak mos hatene katak nia foin rekupera husi atentadu 11 Fevereiru 2008.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Maibe, iha politika, prosesu buka oin no buka salva-an nunka para ho popularidade nebe ema ida iha no hetan iha espasu no tempu nebe determinadu. Katak, bainhira ema ida sei iha interese politiku kona ba buat ida ka buat ruma, esforsu atu buka-oin no buka popularidade politika sei kontinua. Meio politika komun nebe ulun boot sira uza atu buka oin hodi hametin sira nia popularidade mak hamosu “kontradisaun” iha situasaun nebe la kontraditoriu no halo konfuzaun ba buat nebe la konfuzu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Politika nebe Prezidente Horta halo hale’o prosesu promulgasaun Orsamentu Rektifikativu foin dadaun ne’e, politika atu salva-an, maski relasiona ho Orsamentu nebe ema barak konsidera atu salva povu. Maski politika ne’e la edukativu, maibe tan iha politika laran, politika ne’e aseitavel. Baibain ema dehan “politika aseita polítika hotu-hotu.”&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Politika Prezidente Horta nian la eduka ema ida tuir hanoin nebe pozitivu. Ho polítika ne’e, Prezidente Horta salva de’it nia an husi forsa politika boot 2 nebe influensia politika Timor nian. Forsa politika 2 ne’e mak Xanana ho Fretilin. Iha politika nebe Prezidente Horta halo kona ba prosesu promulgasaun Orsamentu Rektifikativu, Horta hatudu momos katak nia seidauk iha “aten-barani” politika atu hola desizaun nebe kontra vontade politika Xanana nian.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Tan ne’e, dala ruma Prezidente Horta propozitadamente (dengan sengaja, edit.) kria duni drama politika ne’e ho sentido dikotomu (dikotomis, edit.). Ida, publikamente liu husi TVTL nia hakarak hatudu ba publik katak nia iha aten barani atu kestiona governu AMP (Xanana) nia programa. Buat nebe politikamente fo laran ksolok ba politiku opozisaun sira. Parte seluk, iha tempu la hanesan, pessoalmente no la liu husi TVTL, nia expresa nia kbiit laek atu kontra Xanana, buat nebe halo opozisaun sira mos laran la dun hakmatek.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Atu los ka sala drama politika sira nebe ulun boot sira halo ona no sei halo tan, edukasaun politika nebe ita hetan husi politika ulun boot sira mak ne’e: Iha politika, karisma ho popularidade bele reduz ema ida nia pekadu politika. Karisma ho popularidade fo mos kompetensia ba ema atu politikamente no propozitadamente (dengan sengaja, edit.) halo sala. Iha politika, pozisaun aas mos bele reduz ita nia sala. Tan ne’e, la sala ema barak nunka kolen atu buka sai boot.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ema ida la bandu ulun boot sira atu halo politika hodi salva sira nia an ka salva sira nia relasaun di’ak. Maibe, ita mos hakarak insiste ba sira atu hanorin povu ne’e atu oin sa liberta sira nia an husi obskurantismu, liu-liu liberta povu husi ta’uk. Tan povu aten barani sei la hamoris ema ta’uk ten ka tanis ten.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style="text-align: center; font-family: verdana;"&gt;&lt;a face="verdana" href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_28.pdf?gda=xK1IhUYAAADrj8W_NcKEQ727pJM4bL9NMt05MjSh4R3vXqVpGaVOa-qSo4OT_jaXwMPsTxPMc9m4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-4389434193243389552?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/4389434193243389552/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=4389434193243389552&amp;isPopup=true' title='2 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4389434193243389552'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4389434193243389552'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/09/klaak-semanal-edisaun-28-27-agostu-2008.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 28 (27 Agostu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://1.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SND9KZ0N_pI/AAAAAAAAASw/GB5WQBA8YeY/s72-c/klaak_edisaun_28_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-2175068227557255669</id><published>2008-08-23T03:10:00.000-07:00</published><updated>2008-08-23T03:21:20.821-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 27 (20 Agostu 2008)</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: justify;"&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SK_iljYUw6I/AAAAAAAAAQw/vLa0-cuJ6GU/s1600-h/klaak_edisaun_27_cover.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer;" src="http://4.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SK_iljYUw6I/AAAAAAAAAQw/vLa0-cuJ6GU/s400/klaak_edisaun_27_cover.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5237654026435478434" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_27.pdf?gda=stq37kYAAAB5i3WAbzgzyfikvzEqLvXNfmb0dc20JI-f4RCOMFKLVYt0I8rXpCw92qa2BXIwJZG4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=SGPoeAsAAABgYmstlv3OnccaEIpnshOt"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1.3MB)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:130%;" &gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Haliri&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;F-FDTL forsa povu ka Sai Aparellu Represivu Estadu ba Povu?&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Iha matenek nain husi Fransa Louise Althusser nebe hamosu konseitu Ideological State Apparatusses (ISA) no Repressive State Apparatusses (RSA). ISA mak forsa nebe dalabarak estadu uza hodi influensia nia povu hanesan liu husi media, livru, igreza no seluk-seluk, maibe dala barak kuandu ISA la konsege governu sei uza forsa RSA hanesan militar ka polisia.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Falintil mosu husi Fretilin nudar liman kroat hodi liberta povu Maubere husi kolonialismu. Nudar liman kroat povu, nia la hamrik mesak hodi defini rasik nia politika maibe tuir liña a politica manda fuzil katak politika mak determina lalaok Falintil hodi luta ba libertasaun nasional.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Konflitu barak nebe mosu iha bainhira Falintil reziste iha Fretilin nia okos. Mudansa Falintil nebe akontese iha tinan 1977 nia klaran tamba konflitu iha Fretilin nia laran. Komite Sentral iha iha nia reuniaun iha Aikurus-Aileu halakon Departamentu Defeza Nasional. A politica manda fuzil sai nudar konflitu ida iha Falintil nia laran. Eis militar Portugez nebe sai membru Falintil sinti katak nia funsaun kiik liu fali ema sivil. Tamba konflitu entre sivil no militar sai nudar fator ida hodi hamate Agostinho Espirito Santo (komandante ida iha Fronteira Norte), Aquiles Freitas (Komandante iha setor Sentru Leste) no Martinho Soares.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Diferensia boot entre Falintil uluk no F-FDTL mak Falintil la hases an husi programa sosial ekonomia hanesan edukasaun, saude no agrikultura no kultura. Forsa la haketak an husi povu nia moris. Nia moris hamutuk ho povu, povu iha, falintil. Konseitu Mao Tze Tung ikan no we mosu iha tempu neba.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Iha zona reta guarda nebe sai nudar base de apoiu sai forsa politika no lojistika rezistensia hasoru okupasaun Indonesia. Baze no apoiu nebe rahun no komite sentral nebe mate barak no naksobu, halo Fretilin tenki reorganiza an. Lideransa politik no militar nebe sei moris halibur hamutuk iha parte leste hodi reorganiza Fretilin no Falintil. Iha ekontru iha Foho Aitana, Lacluta Viqueque. Kay Rala Xanana Gusmao no Mauhunu Bolerek Karantaianu nudar membru komite sentral nebe sei ativu halo konferensia no hili membru komite sentral foun no hili lideransan iha frente diplomatiku. Fretilin muda ba Partidu Marxista Lenista Fretilin (PMLF) maibe la kleur muda fila fali ba Fretilin. Iha konflitu nebe mosu relasiona ho mudansa hirak ne’e; Kilik Wae Gae no Mauk Moruk kontra desizaun ne’e nebe halo Kilik Wae Gae sai lakon no Mau Moruk mai rende.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Falintil nebe hahu reorganiza fila fali husi parte leste halo mos membru falintil barak sai husi parte ne’e. Kolonialismu Indonesia nebe brutal no partisipasaun husi entidades laos Fretilin nebe hakarak partisipa iha luta hamosu ideia unidade nasional no halo Falintil sai apartadarismu katak sai forsa ba povu Timor tomak nian hodi luta ba ukun rasik an. A politica manda fuzil la implementa tan, komesa hamosu sistema komandoism. Laiha tan desizaun demokratiku hotu-hotu tuir sistema komando. Programa sosial ekonomi la halao tan. Povu organiza tuir sistema klandestina nebe sai subordinadu ba Falintil. Falintil ka komandu da luta mak foti desizaun. Knaar klandestina nian mak lojistika, estafeta no organiza demonstrasaun.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Molok referendum, Falintil tama iha akontanamentu no liutiha referendum mos Falintil konsidera nudar forsa ilegal tamba ne’e tenki hela nafatin iha akontanamentu iha Aileu.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Laiha diresaun husi konsellu seguransa ONU nian ba futuru Falintil. UNTAET simu proposta husi governu Britanika hodi halo estudu nebe lidera husi King’s College. Iha Fevereiru 2001 Falintil transforma ba F-FDTL. Ohin loron iha planu Forsa 2020 maibe sei kontinua segredu.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Esperiensia hatudu mai ita katak konsentrasaun luta atu duni militar Indonesia halo ita rasik laiha konseitu klaru konaba saida ita halo bainhira ukun tiha an husi Indonesia. F-FDTL hahu fali iha mudansa foun durante krize 2006, petisionariu mosu tamba konsidera iha diskriminasaun loro sae loromonu. Krize nebe konsege hamonu governu Fretilin. F-FDTL halo intervensaun iha 28 Abril 2006 ema hotu hakilar. Maibe bainhira F-FDTL tama iha operasaun konjunta hodi buka petisionariu no grupu Alfredo ema hotu nonok. Maibe triste liu liutiha eleisaun jeral 2007, problema petisionariu seidauk rezolve tamba ida nebe uluk hamutuk atu hatun Fretilin haree petisionariu nudar kerikil iha sapatu governu AMP.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Derepenti ita rona husi membru governu nebe hateten katak diskriminasaun laiha F-FDTL nia laran tamba petisionariu sira simu deit osan no fila fali ba uma hodi hahu vida sivil. Petisionariu, hanesan mos konflitu militar iha ailaran kauza ba problema nunka la rezolve. Ida kontinua sai nudar vensedor hodi halakon sira seluk.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Komemorasaun loron Falintil nudar loron atu selebra povu nia manan, maibe sai fali oinseluk, povu barak la sinti parte ona husi forsa. Derepenti iha espanduk iha dalan-dalan hodi hakerek fila fali Falintil mak Ikan, povu mak be. Ho situasaun deskonfiansa malu nebe makas liu entre povu ho povu, no entre povu ho lideransa no entre lideransa no lideransa, konseitu ne’e nudar buat mamuk ida. Too ona tempu atu haree problema nia hun hodi lori fila fali forsa armada nudar forsa povu nian laos forsa ba interese politiku grupu balun nian no halo F-FDTL nudar forsa represivu ba nia povu rasik. Labele hakfodak bainhira nain ulun sira koalia beibeik estabilidade, maibe se nia estabilidade?&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_27.pdf?gda=stq37kYAAAB5i3WAbzgzyfikvzEqLvXNfmb0dc20JI-f4RCOMFKLVYt0I8rXpCw92qa2BXIwJZG4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=SGPoeAsAAABgYmstlv3OnccaEIpnshOt"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-size:180%;" &gt;&lt;span style="font-family: verdana;"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1.3MB)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-2175068227557255669?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/2175068227557255669/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=2175068227557255669&amp;isPopup=true' title='11 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/2175068227557255669'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/2175068227557255669'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/08/klaak-semanal-edisaun-27-20-agostu-2008.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 27 (20 Agostu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SK_iljYUw6I/AAAAAAAAAQw/vLa0-cuJ6GU/s72-c/klaak_edisaun_27_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>11</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-7785208327408019583</id><published>2008-08-23T02:44:00.000-07:00</published><updated>2008-08-23T03:22:30.699-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 26 (13 Agostu 2008)</title><content type='html'>&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;a onblur="try {parent.deselectBloggerImageGracefully();} catch(e) {}" href="http://4.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SK_hQdN5F7I/AAAAAAAAAQo/tyhNZY64_tk/s1600-h/klaak_edisaun_26_cover.jpg"&gt;&lt;img style="margin: 0px auto 10px; display: block; text-align: center; cursor: pointer;" src="http://4.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SK_hQdN5F7I/AAAAAAAAAQo/tyhNZY64_tk/s400/klaak_edisaun_26_cover.jpg" alt="" id="BLOGGER_PHOTO_ID_5237652564492228530" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_26.pdf?gda=uPP76EYAAAB5i3WAbzgzyfikvzEqLvXNfmb0dc20JI-f4RCOMFKLVT_PcGfXgX-cin0NjFMhpem4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=SGPoeAsAAABgYmstlv3OnccaEIpnshOt"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-family:verdana;font-size:180%;"  &gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1.3MB)&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div  style="text-align: justify;font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;HALIRI&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;&lt;br /&gt;Promulgasaun Orsamentu Rektifikativu la Rektu?&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Besik semana ida resin, hafoin haksesuk malu “la hun la dikin” iha Parlamentu Nasional, Orsamentu Rektifikativu (OR) hetan aprovasaun husi povu nia saseluk, ilustre deputado ho deputada sira. “La hun la dikin” tanba deputadu ho deputada sira nebe vota “contra” proposta ruma, barak la iha “hun (argumentu, edit.)” nebe forte no kle’an, no sira nebe vota a favor mos barak la iha “dikin (la ho intensaun di’ak, edit.) nebe furak ka nurak. Argumentu no intensaun nebe ita nia deputadu ho deputada sira hato’o, barak liu nakonu ho vingansa politika partidaria do que hafutar ho substansia interesse povu nian.&lt;br /&gt;Iha parte seluk, membru governu sira mos iha sira nia aprezentasaun ho esplikasaun hatudu momos de’it governu Alianca Maioria Parlamentar, AMP, nia karakter “despesista” ka kanteen fakar osan. Orsamentu Rektifikativu governu AMP hetan aprovasaun husi Parlamentu Nasional, la’os tanba bazeia ba planu ezekusaun nebe di’ak, maibe tanba de’it natureza kompozisaun membru parlamentu. Katak, maski planu la iha, maibe tanba deputadu husi AMP mak maioritariamente domina parlamentu.&lt;br /&gt;Bainhira ita akompanha debate parlamentu kona ba orsamentu, ita la’os kabun makili de’it tanba komik, maibe ita laran susar mos. Kabun makili tanba dala barak, ita hare ita nia deputadu ho deputada sira balun nia hahalok hanesan ema pailasu (badut, edit.) sira iha palku leten.Laran susar tanba orsamentu ho montante ida aas liu no barak tebes, hetan aprovasaun la ho justifikasaun nebe forte.&lt;br /&gt;Hafoin hetan tiha aprovasaun husi Parlamentu Nasional, ita hanoin katak “pailasada (kebadutan, edit.) politika ne’e remata ona. Afinal, ita sei horon nafatin hahalok manobra husi ukun-na’in sira nian iha nivel nebe aas liu, iha gabinete Prezidente Republika nian. Liu husi kanal televizaun governu nian, TVTL, Prezidente Ramos Horta deklara katak, molok atu halo promulgasaun ba Orsamentu Rektifikativu nudar lei, nia sei husu Tribunal Rekursu atu fo avaliasaun tuir Konstituisaun hodi justifika Orsamentu Rektifikativu nia konstitusionalidade. Katak, bainhira Tribunal Rekursu sei fo nia hanoin, liu-liu kona ba ezistensia Fundos Estabilisacao Economica nebe halo parte Orsamentu Rektifikativu ne’e, Prezidente Republika seidauk bele promulga.&lt;br /&gt;Maibe, hanesan ita hotu hatene katak, Tribunal Rekursu seidauk fo nia avaliasaun tuir pedidu Prezidente Republika nian, Jornal da Republica fo sai tiha ona Orsamentu Rektifikativu. Aneh bin ajaib! Atu estranhu ka ajaib, Prezidente Republika de’it mak bele esplika no klarifika kona ba konfuzaun ne’e. Buat nebe klaru tiha ona mak, Prezidente Ramos Horta sei hala’o vizita ba tasi-balu, governu AMP halo festa tiha ona iha Primeiro Ministro nia uma, Balibar, 8 Agosto kalan atu komemora aniversariu ba dala uluk (tinan ida, edit.) sira kaer ukun hodi sura sira nia susesu.&lt;br /&gt;Prosesu promulgasaun Orsamentu Rektifikativu nebe estranhu ne’e, oras ne’e la’os de’it sai polemiku politik iha nivel nasional, maibe sai mos notisia ajensia notisioza internasional.&lt;br /&gt;Partido opozisaun nebe lidera husi FRETILIN, kestiona maka’as prosesu promulgasaun Orsamentu Rektifikativu nebe kontradiz ho deklarasaun Prezidente Ramos Horta nian iha TVTL. Reportajem radio Australia ABC, konsidera promulgasaun Orsamentu Rektifikativu husi Prezidente Horta nudar “accident (kecelakaan, edit.)” ida. ABC reporta katak “East Timor President accidentally signed the Rectified Budget…”&lt;br /&gt;Atu “accidentally (secara kecelakaan, edit.)” ka “coincidentally (secara kebetulan, edit.)”, ka tanba ta’uk (ketakutan, edit.) karik, publiku Timor-Leste iha direitu atu hetan esplikasaun, liu-liu esplikasaun husi Prezidente Ramos Horta. Prezidente Horta, bainhira fila husi tasi-balu, tenke klarifika ba publiku Timor-Leste, kona ba assunto ne’e. Tanba, nudar Xefe Estado, Dr. Ramos Horta iha obrigasaun atu satan povu nia interrese. Obrigasaun ne’e mak labele husik povu moris ho konfuzaun.&lt;br /&gt;Prezidente Horta tenke esplika tansa mak nia tenke asina Orsamentu Rektifikativu iha nia Gabinete, maibe iha tempu hanesan halo pedidu ba Tribunal Rekursu atu fo avaliasaun. Tribunal Rekursu la’os grafika nasional (percetakan Negara, edit.). Tan ne’e, ita la fiar no sei labele fiar duni, bainhira staf Prezidente Horta simu ordem atu lori dokumentu Orsamentu ba Tribunal Rekursu, maibe lori fali ba percetakan Grafica Patria.&lt;br /&gt;Ita hein katak, la’os tanba povu moris iha nakukun tan elektrisidade mate bebeik, ukun-na’in sira buka halo konfuzaun hodi obriga povu sai beik. Ita hatene katak Grafika Patria enerjia la mate hodi imprimi Jornal da Republica, maibe la’os ho ida ne’e, ita mos buka atu hamate fali povu nia direitu atu hetan esplikasaun nebe los kona ba assunto nebe relasiona ho sira nia moris. Atu los ka la los aban-bainrua, ita hatene ona katak prosesu promulgasaun Orsamentu Rektifikativu la rektu. Katak, la los.&lt;br /&gt;Ho la deliberadamente (dengan sengaja, edit.) husik povu moris iha konfuzaun, ukun-na’in sira hametin liu tan povu nia fiar katak, nasaun ne’e la’os ema pailasu (badut, edit.) sira mak ukun. Maski psikolojikamente, ita presiza pailasu sira atu halibur no haksolok ita hodi labele stress bebeik tanba hahalok ukun-na’in balun nebe hanesan pailasu.&lt;br /&gt;&lt;div style="text-align: center;"&gt;&lt;span&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_26.pdf?gda=uPP76EYAAAB5i3WAbzgzyfikvzEqLvXNfmb0dc20JI-f4RCOMFKLVT_PcGfXgX-cin0NjFMhpem4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=SGPoeAsAAABgYmstlv3OnccaEIpnshOt"&gt;&lt;span style="font-weight: bold;font-family:verdana;font-size:180%;"  &gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1.3MB)&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-7785208327408019583?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/7785208327408019583/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=7785208327408019583&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7785208327408019583'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7785208327408019583'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/08/klaak-semanal-edisaun-26-13-agostu-2008.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 26 (13 Agostu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SK_hQdN5F7I/AAAAAAAAAQo/tyhNZY64_tk/s72-c/klaak_edisaun_26_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-798206154015033754</id><published>2008-08-13T03:16:00.000-07:00</published><updated>2008-08-13T03:20:54.676-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak semanal edisaun 25 (7 Agustu 2008)</title><content type='html'>&lt;div align="center"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SKK03OKvanI/AAAAAAAAAQc/fsq8_pexlIc/s1600-h/klaak_edisaun_25_cover.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5233944577746889330" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SKK03OKvanI/AAAAAAAAAQc/fsq8_pexlIc/s400/klaak_edisaun_25_cover.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_25.pdf?gda=ktPk5EYAAAB5i3WAbzgzyfikvzEqLvXNuvVPuDcYgBczPqav6M8ywE8DXIHDqzsWKnoAKpp2iZ64qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=wbaGgwsAAACL69dIuUlDZkIj9m-51RGU"&gt;Download Edisi tomak iha ne'e (1,2MB)&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Haliri&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;Deskulpa ho Injustisa&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;Karik liafuan nebe ita ema uza nudar rezultadu husi kreasaun (kreasi, edit.) ema nian, ita, liu-liu ema boot sira tenke agradese ba ema nebe hamosu liafuan “deskulpa.” Karik komponente sosiedade nebe la dun gosta ka la dun simpati ho liafuan ne’e make ma kiik no ki’ak sira. Liafuan “deskulpa” la dun tulun sira nia moris hanesan “deskulpa” tulun ema boot sira.&lt;br /&gt;Imajina took, ulun boot no entidade hira mak matenek tebes uza liafuan “deskulpa” hodi taka krime boot nebe sira ka sira nia membru halo hasoru ema kiik. Imajina mos ema kiik no ki’ak hira mak uza liafuan ne’e ho fuan no laran, maibe sira uza ba dala ikus iha sira nia moris. Katak, maski sira husu deskulpa ho fuan no laran, maibe sira tenke mate nafatin, tanba la hetan perdaun husi ema nebe sira husu deskulpa ba.&lt;br /&gt;Iha Timor, ita hotu hatene oin sa liafuan “deskulpa” nia folin baratu tebes ba ulunboot no ukun-na’in sira, maibe sai karun la halimar ba povu kiik no ema ki’ak. Iha Timor, liafuan “deskulpa” bele sai baratu tebes to’o hakanek ema nia fuan. Dala ruma mos sai karun la halimar to’o hametan (mengelapkan, edit.) ema nia konsiensia.&lt;br /&gt;Ukun-na’in sira iha Timor ho fasil tebes fo perdaun ba eis-jeneral militar Indonesia sira nia krime hasoru povu kiik iha Timor, maski eis-jeneral sira ne’e to’o ohin loron seidauk husu deskulpa ba publik Timor kona ba sira nia hahalok aat hasoru povu Timor-Leste durante tinan 25 nia laran.&lt;br /&gt;Ejistensia no utilidade liafuan “deskulpa” hamosu mos injustisa ba ema kiik no mukit sira. La’os iha Timor-Leste de’it, maibe iha mundu tomak. Injustisa tanba liafuan “deskulpa” so iha nia sentidu loloos bainhira ema boot sira mak uza, maski ema boot sira ne’e uza la ho fuan. Injustisa tanba ulun-boot sira uza liafuan “deskulpa” ne’e ba ema kiik no mukit iha tempu nebe sala, la justu no la tuir ema kiik sira nia hakarak.&lt;br /&gt;Ezemplu uza liafuan “deskulpa” ho matenek bele hare oin sa Vaticano nia esperiensia. Nudar saseluk Kreda Kristu nian nebe hanorin nia emar atu hadomi no fo perdoa malu 70 dala 7, Vaticano iha nia istoria, sai tiha entidade nebe “ten-to’os” ba liafuan deskulpa.&lt;br /&gt;Presiza tinan atus mak Vaticano foin husu deskulpa ba Galileo Galilei, matenek nebe hamosu teoria kontra hanoin Vaticano nian, nebe sala, kona ba relasaun loron ho planeta seluk. Vaticano presiza tinan 2000 resin atu retira malisan nebe nia fo ba ema judeu sira tanba hedi Jesus iha cruz to’o mate.&lt;br /&gt;Tinan ne’e, hafoin liu tiha tinan 4 ka 5 nia laran, Vaticano foin publikamente husu deskulpa ba mutun (vitima, edit.) abuzu seksual nebe involve padre sira. Foin dadaun, iha nia vizita mai Australia atu komemora loron mundial juventude nian, eventu internasional nebe ita nia Prezidente Ramos Horta ho reprezentante uma kreda katolik balun tuir, Amo Papa Bento XVI, dala ida tan husu deskulpa ba mutun abuzu seksual nebe padre sira halo.&lt;br /&gt;Hahalok Papa Bento XVI ho nia antesessor, Papa Joao Paulo II, la’os de’it ezemplar, maibe konsegue hametin fali Vaticano nia naran iha aspektu balun. Maski pedidu deskulpa sira ne’e sai ho motivasaun politika, maibe ema barak konsidera Papa Joao Paulo II, nudar renovador aten-barani ida. Bento XVI hatutan dadaun hahalok ne’e.&lt;br /&gt;Infelizmente, hahalok ezemplar ne’e mosu de’it husi ulun boot Vaticano nian, la’os direktamente husi padre perpetrador abuzu seksual sira ne’e. Iha Estados Unidos da America, Reino Unido ka Australia, ita bele hare oin sa padre perpetrador abuzu seksual ne’e enfrenta prosesu judicial no balun tenke selu multa ba mutun sira.&lt;br /&gt;Maibe, rai balun nebe sosiedade nia hanoin sei taka metin ho doutrina pra-Konsiliu Vaticano II, hanesan mos Timor-Leste, esperansa mutun sira atu hetan deskulpa husi padre sira nebe involve iha pratika abuzu seksual, tenke hein tan tempu balun.&lt;br /&gt;Sosiedade sira ne’e, sei moris ho hanorin relijiaun nebe hateten katak padre ho madre sira ne’e la’os de’it “the untouchables (ema ida labele book, edit.)”, maibe “impecables (ema nebe labele halo sala, edit.).” Tan ne’e, maski publiku (sarani sira, edit.) hatene hela kona ba padre sira ne’e, maibe la barani atu ko’alia sai. Aat liu tan tauk nebe sarani sira iha ne’e mos dala ruma la lojiku. Sarani sira la’os ta’uk padre sira ne’e, maibe ta’uk fali “ahi inferno” nian.&lt;br /&gt;Ita hein katak, espiritu aten-barani, Papa Joao Paulo II, nebe nia estatua hamriik aas los iha Tasi-Tolu, no Papa Bento XVI, nebe tuir plano sei mai vizita Timor-Leste, sei suli mos iha padre sira nebe haknaar iha sosiedade hanesan Timor-Leste. Atu nune’e, bainhira sira halo krime sosial, la presiza hein tinan ba tinan to’o Amo Papa mai husi Roma mak husu deskulpa ba mutun sira.&lt;br /&gt;Ita mos hein katak, padre ho madre sira la’os barani de’it hanorin ema seluk, maibe barani mos responsabiliza ba sira nia hahalok rasik. La’os atu ordena sai padre ka madre mundo tomak hatene, maibe bainhira halo sala, buka taka mutun no mundu nia ibun ho ameasa “ahi inferno.” Sa tan taka de’it ho liafuan “deskulpa.” La barani husu deskulpa, oin sae ma bele perdua 70 dala 7?&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="center"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_25.pdf?gda=ktPk5EYAAAB5i3WAbzgzyfikvzEqLvXNuvVPuDcYgBczPqav6M8ywE8DXIHDqzsWKnoAKpp2iZ64qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=wbaGgwsAAACL69dIuUlDZkIj9m-51RGU"&gt;Download Edisi tomak iha ne'e (1,2MB)&lt;/a&gt;&lt;br /&gt; &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-798206154015033754?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/798206154015033754/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=798206154015033754&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/798206154015033754'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/798206154015033754'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/08/klaak-semanal-edisaun-25-7-agustu-2008.html' title='Kla&apos;ak semanal edisaun 25 (7 Agustu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SKK03OKvanI/AAAAAAAAAQc/fsq8_pexlIc/s72-c/klaak_edisaun_25_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-271058471523344026</id><published>2008-08-13T03:10:00.000-07:00</published><updated>2008-08-13T03:15:48.353-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak semanal edisaun 24 (29 Jullu 2008)</title><content type='html'>&lt;div align="center"&gt;&lt;a href="http://4.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SKKzft6d6EI/AAAAAAAAAQU/e0zu6taPXF4/s1600-h/klaak_edisaun_24_cover.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5233943074440079426" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://4.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SKKzft6d6EI/AAAAAAAAAQU/e0zu6taPXF4/s400/klaak_edisaun_24_cover.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt; &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_24.pdf?gda=BVAxe0YAAAB5i3WAbzgzyfikvzEqLvXNuvVPuDcYgBczPqav6M8ywE6wCK-mwLb_0scZ8wmJ8r64qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=wbaGgwsAAACL69dIuUlDZkIj9m-51RGU"&gt;Download Edisi tomak iha ne'e (1,2MB)&lt;br /&gt;&lt;/a&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;HALIRI&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;Deputado TL: Entre Kareta Luxu ho Dignidade&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Politik na’in sira bainhira haksesuk atu defende sira nia interese, hanesan ema han karau nia uat: nata to’o nehan moras mos la dodok, dada to’o nehan tohar mos la kotu. Sira sempre iha argumentasaun oin-oin atu justifika sira nia hakarak, liu-liu hakarak nebe tuir ka hatan ba sira nia interese politiku. Dala ruma sira nia nanal bobar tun sa’e hodi falun sira nia liafuan atu povu ka publik labele nota ka hakfodak katak sira afinal defende liu sira nia interese do que povu nia interese.&lt;br /&gt;Hare no akompanha to’ok oin sa ita nia deputadu sira iha Parlamento Nasional (PN) nia argumentu atu justifika sira nia pozisaun atu sosa kareta luxu 65 ba sira nia an rasik. Maski mosu ona protestu husi estudante universitariu hasoru desizaun ne’e, deputadu sira hamutuk ho nia prezidente Fernando Araujo, tuba rai metin nafatin atu hetan kareta.&lt;br /&gt;Hare husi esperiensia debate sira iha PN, hafoin Timor-Leste ukun-an, foin ba dala uluk mak desizaun parlamentar ida han mutun (makan korban, edit.). Mutun ba desizaun ne’e la’os ema baibain no mos la’os ema ida ka rua. Estudantes universitariu na’in 50 resin.&lt;br /&gt;Extraordinariu!!!... Atu defende-an de’it, Povu Timor-Leste tenke sente orgulho ho nia reprezentante sira nebe sira hili atu tur iha PN. Deputadu sira iha PN iha duni reputasaun ba asunto “defesa interesse pessoal.”&lt;br /&gt;Uluk, iha lejislatura anterior, bainhira sira aprova lei kona ba pensaun vitalisia (pensiun seumur hidup, edit.) ba titulares sira nebe inklui “eis-deputado” sira, atu sira nebe kaer ukun ka sira nebe iha opozisaun, hotu-hotu rame-rame aprova. Karik iha deputadu nebe la vota a favor mak Dr. Jacob Xavier, deputado nebe ema barak dala barak hare ho matan sorin de’it tan nia ko’alia nebe la tuir ema barak nia hanoin rasional.&lt;br /&gt;Iha lejislatura foun ne’e, ita barak iha esperansa atu deputadu sira defende povu nia interesse di’ak liu. Infelizmente, publiku tenke tolan toma-tomak fali nia esperansa ne’e, tanba deputadu lejislatura foun ne’e, karik defende povu nia interesse, sira defende aat liu. Defende aat liu tanba sira tenke uza polisia ho prizaun atu defende sira nia desizaun atu sosa kareta luxu ba sira nia an.&lt;br /&gt;Ita mos hamnasa rona sira nia justifikasaun katak, sosa kareta ba deputadu atu fasilita sira nia servisu hodi atende povu di’ak liu. Povu Timor, tinan 6 ona hafoin ukun-an hatene momos oin sa ukun-na’in sira atende sira nia interesse. Deputadu ho membru governu sira atende povu di’ak so iha tempu atu besik eleisaun. Eleisaun ramata, kaer tiha ukun, deputadu nia oin nunka mosu.&lt;br /&gt;Maski deputadu iha razaun, loloos ne’e husu kareta ba nia partidu rasik. Tanba partidu mak delega nia ba tur iha Parlamentu atu enxe kadeira nebe nia partidu manan iha eleisaun. Iha eleisaun, povu la’os hili ema nia oin, maibe hili partidu nia naran no simbolo. Partido mak tenke fo fasilita sira nia ema nebe ba tur iha Parlamentu. La’os husu fali ba estado.&lt;br /&gt;Iha rai riku sira hanesan paizez eskandinavia (Noruega, Suecia, Dinamarka, Finlandia no Islandia, edit.) deputadu sira barak mak ba servisu sa’e transporte publiku ka sira nia kareta privadu. Sira nebe kaer pozisaun hanesan prezidente ka xefe komisaun bele hetan direitu ba kareta, maibe iha loron servisu nian de’it no ba objectivu servisu nian de’it. La’os ba lia moris ka lia mate. Sa tan, atu tula ai-maran.&lt;br /&gt;Komik liu, bainhira ita rona justifikasaun deputadu balun nebe hateten katak hola kareta luxu ba deputadu ne’e nia objektivu atu hasa’e deputadu nia dignidade. Kuitadu, tebes. Justru bainhira sira insiste atu iha kareta ho razaun dignidade, publikamente sira kolu-molik sira nia personalidade, katak sira la iha dignidade.&lt;br /&gt;Dignidade pessoal no profissional humana la sukat ho osan no materia. Iha kareta ka la iha, iha osan ka lae, la’os sasukat ka dasi-fuan atu sukat ka tetu ema ida nia dignidade pessoal. Ita nia hahalok mak forma ita nia dignidade. Hahalok sira hanesan honestu, haraik-an, respeita ema seluk, tulun ema ki’ak ho karidade no dedikasaun mak sai sasukat atu sukat ita nia dignidade. Dignidade no integridade pessoal ultrapassa tramites legais no dogma-dogma sosial nebe la respeita diginidade humana rasik.&lt;br /&gt;Dignidade deputadu nian hatudu husi nia dedikasaun atu servi povu nia interese ho dedikasaun no determinasaun nebe nia prinsipiu politiku pessoal ka partidaria orienta. Ita labele konsidera deputadu ida iha dignidade, bainhira nia sa’e kareta estado nian, maibe nia la honesto ba povu no la respeita nia deputadu maluk sira.&lt;br /&gt;Ita hein katak, ita nia deputadu sira la hatun-an hodi sukat sira nia dignidade ho kareta luxu nia folin. Politikamente, oras ne’e dadaun, deputadu sira justru hatun Parlamento Nasional nia dignidade tanba konsente polisia ba kaer estudante universitariu hodi hatama ba kadeia, tanba de’it la aseita deputadu sira atu iha kareta ida-ida.&lt;br /&gt;Libertasaun inkondisional ba estudante universitariu na’in 50 resin sei sai dezafiu boot ida ba deputadu sira iha Parlamentu Nasional atu hadi’a sira nia dignidade politika. La’os kareta luxu 65 nebe sira atu hetan. Deputadu hetan kareta luxu, iha tempo nebe povu terus, ne’e injusto. La’os injusto de’it, maibe indigno mos&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="center"&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_24.pdf?gda=BVAxe0YAAAB5i3WAbzgzyfikvzEqLvXNuvVPuDcYgBczPqav6M8ywE6wCK-mwLb_0scZ8wmJ8r64qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=wbaGgwsAAACL69dIuUlDZkIj9m-51RGU"&gt;Download Edisi tomak iha ne'e (1,2MB)&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-271058471523344026?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/271058471523344026/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=271058471523344026&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/271058471523344026'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/271058471523344026'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/08/klaak-semanal-edisaun-24-29-jullu-2008.html' title='Kla&apos;ak semanal edisaun 24 (29 Jullu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://4.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SKKzft6d6EI/AAAAAAAAAQU/e0zu6taPXF4/s72-c/klaak_edisaun_24_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-9025924948731290675</id><published>2008-08-13T03:00:00.000-07:00</published><updated>2008-08-13T03:09:45.863-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak semanal edisaun 23 (22 Jullu 2008)</title><content type='html'>&lt;div align="center"&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_23.pdf?gda=H_Q1PEYAAAB5i3WAbzgzyfikvzEqLvXNuvVPuDcYgBczPqav6M8ywBCAL7tPJntVPmxSw6rn3HK4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=wbaGgwsAAACL69dIuUlDZkIj9m-51RGU"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5233940715078500386" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SKKxWYm1QCI/AAAAAAAAAQM/0L_Z0_t_eUg/s400/klaak_edisaun_23_cover.jpg" border="0" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Download Edisi tomak iha ne'e (1,2MB) &lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;HALIRI&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;CVA: Produtu Politiku husi Politiku Sira ho Objektivu Politiku&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Comissão Verdade e Amizade, CVA. Iha lian Indonesia Komisi Kebenaran dan Persahabatan, KKP. Ida ne’e mak komisaun nebe Prezidente Timor-Leste, Xanana Gusmão ho Prezidente Indonesia, Susilo Bambang Yudhoyono hari iha tinan 2004 liu ba. Objektivu husi komisaun ne’e, tuir Xanana ho SBY mak hanesan reflekte iha komisaun ne’e nia naran. Atu buka lia-los (kebenaran, edit.) hodi hametin amizade (persahabatan, edit.)&lt;br /&gt;Lia los kona ba sa ida? Hanesan ita hotu rona, lia los kona ba violasaun direitos humanos nebe mosu iha Timor-Leste iha 1999 antes, durante no hafoin referendum nebe ONU organiza.&lt;br /&gt;Publiku Timor-Leste ho Indonesia to’o komisaun ne’e remata nia servisu foin lalais, sei kestiona nafatin komisaun ne’e nia ezistensia no mos formatu nebe komisaun ne’e uza atu hetan lia los. Grupu solidariedade internasional konsidera komisaun ne’e nudar manobra politika husi ulun-boot nasaun 2 ne’e atu haluha tiha, tuir sira nia hakarak, akontesimentu trajiku nebe mosu iha tinan 1999. Tan, bainhira hanoin nafatin no buka ke’e nafatin militar Indonesia nia hahalok aat sira ne’e, sei estraga relasaun di’ak entre nasaun 2 ne’e.&lt;br /&gt;Maski hetan kritika barak husi publiku, liu-liu husi familia vitima sira, Xanana Gusmão, nudar autor no pioneiru ba hanoin ne’e, kontinua fo argumentu katak, CVA mak opsaun nebe di’ak liu atu resolve problema violasaun direitos humanos 1999 do que ejijensia Timor-Leste nian atu hari Tribunal Internasional.&lt;br /&gt;Ikus mai, tinan 4 liu tiha, CVA remata nia servisu. Karik iha lia los ruma, karik barak, ba publiku Timor-Leste, esperansa uit-oan liu, atu lia los sira ne’e lori benefisiu ba familia vitima sira. Buat nebe durante ne’e ema barak deskonfia mosu dadaun ona. Katak, CVA nia rezultadu sei aumenta tan frustrasaun ba familia vitima sira no sei hametin liu tan kultura impunidade ba perpetrador (pelaku, edit.) violasaun direitos humanos.&lt;br /&gt;Hare de’it oin sa resposta imediata Prezidente Susilo Bambang Yudhoyono nian iha seremonia entrega relatoriu CVA iha Bali foin lalais. Atu husu deskulpa de’it mos todan la di’ak. Deskulpa de’it todan ona, sa tan buat nebe boot liu ‘deskulpa’ ne’e.&lt;br /&gt;Ho ida ne’e, hatudu momos katak, CVA ne’e produto politiku husi politku sira ho objectivu politiku. Tanba, iha politika, ema aten-barani de’it mak hatene husu deskulpa no ema ta’uk-ten de’it mak fo perdaun bebeik. Relasiona ho CVA, ita hotu hatene se mak la hatene husu deskulpa no se mak haka’as-an atu fo perdaun bebeik.&lt;br /&gt;Povu Timor-Leste, hafoin hetan poder ukun-an husi ONU iha 2002, hahu kedas obra boot ida nebe sai ezemplu ba mundo tomak. Obra boot ne’e mak Comissão de Acolhimento, Verdade e Reconciliação, CAVR. CAVR remata ho rekomendasaun importante nebe estado RDTL presiza haktuir atu lori justisa ba povu Timor-Leste.&lt;br /&gt;To’o oras ne’e, ita seidauk hare, Xanana Gusmão ka Ramos Horta, bainhira sira nudar Prezidente da Republika, halo buat ruma atu implementa ka hala’o rekomendasaun husi CAVR nian. Iha Estados Unidos da América, EUA, Kongresista sira lubun ida hakerek ona karta ba Sekretaria Estado, Condoleeza Rice, atu governu EUA husu deskulpa ba povu Timor-Leste no rekonhese EUA nia envolvimentu iha invazaun Indonesia ba Timor-Leste iha 1975.&lt;br /&gt;Ironis, bainhira ema seluk haka’as-an insiste sira nia governu atu haktuir rekomendasaun CAVR, ulun-boot Timor-Leste justru haka’as-an fo perdaun ba nia funu-maluk no husu sira (inimigu, edit.) atu haluha tiha sira nia hahalok aat hasoru povu Timor-Leste. Dala ruma, hahalok sira hanesan ne’e mak iha politika ita hanaran, milagre politika.&lt;br /&gt;Povu Timor-Leste iha duni kbiit istorika atu hamosu milagre politika. Karik kbiit ne’e la iha, Xanana ka Ramos Horta mos la sai prezidente Timor-Leste. Sira bele sai de’it gubernur, tan Timor-Leste sei halo parte provinsia Indonesia. Maibe, CVA labele sai parte husi milagre nebe povu Timor-Leste halo. Karika rezultadu CVA sai milagre politika, ne’e milagre ba Xanana ka Ramos Horta ho ema sira nebe hanoin katak CVA dalan uniku atu lori justisa ba Timor.&lt;br /&gt;Iha realidade barak nebe istoria hakerek, milagre boot no maravilha barak nebe ulun-boot sira halo no hari, sai malisan aat liu ba povu nebe sira ukun. Hein katak, CVA la’os malisan ba povu Timor-Leste, maibe sai hanesan “corrente negativo” elektisidade nian nebe sei iha mos nia papel rasik atu kontribui ba prosesu povu Timor-Leste atu hetan naroman justisa. Justisa los nian. La’os justisa nebe Xanana ho SBY hakarak. La’os justisa nebe haburas fali kultura impunidade ba violador direitos humanos sira.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="center"&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_23.pdf?gda=H_Q1PEYAAAB5i3WAbzgzyfikvzEqLvXNuvVPuDcYgBczPqav6M8ywBCAL7tPJntVPmxSw6rn3HK4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=wbaGgwsAAACL69dIuUlDZkIj9m-51RGU"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Download Edisi tomak iha ne'e (1,2MB) &lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-9025924948731290675?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/9025924948731290675/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=9025924948731290675&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/9025924948731290675'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/9025924948731290675'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/08/klaak-semanal-edisaun-23-22-jullu-2008.html' title='Kla&apos;ak semanal edisaun 23 (22 Jullu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SKKxWYm1QCI/AAAAAAAAAQM/0L_Z0_t_eUg/s72-c/klaak_edisaun_23_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-1350970968813699326</id><published>2008-08-13T02:06:00.000-07:00</published><updated>2008-08-13T02:58:30.573-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak semanal edisaun 22 (14 Jullu 2008)</title><content type='html'>&lt;div align="center"&gt;&lt;a href="http://3.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SKKuWwUDjFI/AAAAAAAAAQE/JiWM-zPBwTg/s1600-h/klaak_edisaun_22_cover.jpg"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5233937422907313234" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://3.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SKKuWwUDjFI/AAAAAAAAAQE/JiWM-zPBwTg/s400/klaak_edisaun_22_cover.jpg" border="0" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt; &lt;strong&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_22.pdf?gda=YqEPdkYAAAB5i3WAbzgzyfikvzEqLvXNuvVPuDcYgBczPqav6M8ywLOFsZhTFXULxSywaOsKete4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=wbaGgwsAAACL69dIuUlDZkIj9m-51RGU"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;font-size:130%;"&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;font-size:130%;"&gt;Haliri&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;font-size:180%;"&gt;Poder Halo Ema Lambe Kaben&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Estudante universitariu na’in 30 resin iha kadeia. Oras ne’e sira hasoru dadaun prosesu interogatoriu kona ba sira nia aksaun demonstrasaun hasoru desizaun Parlamentu Nasional atu sosa kareta 65.&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Prosesu kapturasaun estudante sira ne’e hatudu momoos ba ita, ita nia politiku-na’in sira ninia bosok-ten. Iha kampanya atu kaer ukun, sira proklama atu defende diferensa hanoin, satan liberdade ema nian atu ko’alia. Maibe, kaer tiha ukun, sira nia hahalok hatudu liu karakter ema ditador nian. Proklama-an nudar demokratiku, maibe hahalok ema ditador.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Ema demokratiku tenke hahi liberdade ema nian atu hanoin no ko’alia. Liberdade atu kritika. Ema demokratiku la’os ema nebe alerjiku ba kritika ka demonstrasaun. Ema nebe alerjiku ba kritika maibe kontinua proklama-an nudar demokratiku, ne’e ema hipokrita ka iha lian Indonesia hateten munafik. Ba sira, demokrasia ka liberdade, serve de’it nudar kortina atu taka sira nia karakter otoritariu. Sira uza liafuan sira ne’e nudar kapote atu falu sira nia hahalok ditador.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Kapturasaun estudante sira foin lalais, fo mensajem politika ida klaru husi governu Alianca Maioria Parlamentar ba publiku Timor-Leste, katak demonstrasaun ne’e hahalok ida nebe sala. Ba Prezidente Parlamento Nasional, Fernando “La Sama” de Araujo, desizaun atu hola kareta luxu ba nia ho nia membru na’in 64, mak los liu no tenke los duni. Tanba ne’e, nia la iha opsaun politika seluk atu enfrenta protestu husi estudante sira hasoru desizaun orgaun estado nebe nia lidera. Unika opsaun nebe nia iha mak husik polisia tama ba universidade atu kaer estudante sira nebe halo protestu.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Kapturasaun estudante sira sai mos surpreza politika ida ba publiku. Surpreza la’os tanba deklarasaun Ministro Edukasaun, Dr. Joao Cancio Freitas, nebe hanesan loloos ditador Indonesia Soeharto nia ministro ka jeneral sira uluk nia deklarasaun bainhira estudante sira halo demonstrasaun hasoru politika orde baru. Kebebasan yang bertang-gungjawab.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Surpreza politika ne’e mak realidade katak, kapturasaun estudante sira ne’e mosu iha periudo governasaun nebe figura politika importante 2 involve iha laran nudar ulun-boot. Xanana Gusmao nudar Primeiro Ministro no Fernando “La Sama” nudar Prezidente Parlamentu.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Xanana Gusmao ho La Sama, figura politika 2 nebe durante periodu rezistensia, la’os de’it besik, maibe hamutuk ho jovem no estudante sira hodi hakilar loke hirus-matan hasoru militar Indonesia. Ema hotu hatene, La Sama hetan kastigu tinan 9 husi rejime Indonesia tan organiza demonstrasaun hasoru politika rejime Soeharto kona ba Timor.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Ohin-loron, hafoin kaer tiha ukun, ba dala uluk figura 2 ne’e mak publikamente konsente kapturasaun ba estudante tan de’it halo demonstrasaun. Bele dehan, demonstrasaun nebe La Sama organiza iha tempo ne’eba ho demonstrasaun nebe estudante sira halo foin lalais nia objektivu la hanesan, maibe iha kontekstu direito ba liberdade ekspresaun, hanesan de’it. Demonstrasaun pasifika kontra desizaun ka ezekusaun politika ida nebe la tuir povu nia aspirasaun.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Surpreza boot liu tan, tanba iha tinan 2 kotuk, Xanana ho La Sama la’os hatudu-an de’it maibe proklama-an nudar defensor prinsipiu demokrasia nian hodi organiza demons-trasaun hasoru governu Fretilin nebe tuir sira na’in 2, iha tendensia atu hamosu ditadura, maibe kaer tiha ukun hatama fali estudante sira ba kadeia tan halo demonstrasaun.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Governu Fretilin nebe, tuir Xanana ho La Sama, iha tendensia atu hamosu ditadura ne’e, durante ukun besik tinan 5, maski hetan demonstrasaun bar-barak hasoru nia politika, to’o loron nebe Fretilin husik ukun, o possivel governo ditador ne’e seidauk hatama ema ida ba kadeia tan halo demonstrasaun.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Demonstrasaun husi grupo eis-Komandante Cornelio “L-7” Gama, demonstrasaun hierarkia igreja katolika nebe dura loron 19, tuir mai demonstrasaun nebe Xanana ho La Sama rasik suporta iha 2006 atu hatun governu Fretilin. To’o demonstrasaun ramata, la iha ema ida mak tama kadeia, maski demonstrante sira hakilar ho liafuan insultu no tolok Primeiro Ministro momentu ne’eba, Dr. Mari Alkatiri.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Atu los ka sala iha loron oin mai, estudante na’in 30 resin ne’e sei la haluha sa ida mak Xanana ho La Sama nia governu halo. Iha loron oin mai, Xanana ho La Sama nia naran, la’os de’it hakerek iha estudante sira ne’e nia diario, maibe sei sai referensia mos ba estudante sira atu luta nafatin ba autonomia kampus no ba interesse publiku. Luta nebe Xanana ho La Sama uluk hanorin hela, maibe agora viola.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Lisaun importante ba ita hotu, liu-liu ba estudante sira: kadeira ukun la’os halo ema tolan kaben de’it, maibe halo ema lambe kaben mos.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="center"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_22.pdf?gda=YqEPdkYAAAB5i3WAbzgzyfikvzEqLvXNuvVPuDcYgBczPqav6M8ywLOFsZhTFXULxSywaOsKete4qzmRyw7pERYbIIbTVVQIE-Ea7GxYMt0t6nY0uV5FIQ&amp;amp;gsc=wbaGgwsAAACL69dIuUlDZkIj9m-51RGU"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-1350970968813699326?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/1350970968813699326/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=1350970968813699326&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/1350970968813699326'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/1350970968813699326'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/08/klaak-semanal-edisaun-22.html' title='Kla&apos;ak semanal edisaun 22 (14 Jullu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://3.bp.blogspot.com/_zPx9sp8_nAY/SKKuWwUDjFI/AAAAAAAAAQE/JiWM-zPBwTg/s72-c/klaak_edisaun_22_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-530297519442257006</id><published>2008-07-13T05:35:00.000-07:00</published><updated>2008-07-13T05:58:16.044-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 21 (7 Jullu 2008)</title><content type='html'>&lt;p&gt;&lt;a href="http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SHn3OJw_s4I/AAAAAAAAAP0/EsVVpsqVJFA/s1600-h/klaak_edisaun_21_cover.jpg"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5222477065424450434" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SHn3OJw_s4I/AAAAAAAAAP0/EsVVpsqVJFA/s400/klaak_edisaun_21_cover.jpg" border="0" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="center"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_21.pdf?gda=S9ssxEUAAADNH6Yu3QOqQr4FR54CBRV24tNfpBQmCt5E6IYlCRuOtWG1qiJ7UbTIup-M2XPURDT48LKTRhNxDgUODrQG0eHFyKs54K-CwpOrFHREwLRRGA&amp;amp;gsc=hFMx3hYAAAB4fbIH3_KczIEC3-LFoaYZvmqfzrIRh74LnVxB_8J-NQ"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1.3MB)&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;HALIRI&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;AMP, KKN ho MCC&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Foin daudauk, bainhira asesór governu AMP nian, ekonomista Timor-oan, Dr. João Mariano Saldanha fila hosi Estadus Unidus, nia aviza: se Timor-Leste hakarak hetan fundu hosi MCC (Millennium Challenge Corporation), Timor-Leste tenke hadi’a ninia performance iha kampu governasaun oioin. Se leitór sira la hatene saida maka MCC, ida ne’e hanesan prezente – osan dolar juta atus resin – hosi nasaun Estadus Unidus ba nasaun kiak sira ne’ebé maka halo governasaun di’ak. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Kampu governasaun ida Timor-Leste tenke hadi’a maka kontrole ba korrupsaun. Timor-Leste nia performance iha kampu ida ne’e terrivel (aat tebetebes), katak iha korrupsaun maka’as iha governu. Timor-Leste hetan pontuasaun 43% de’it ba tinan 2008, ne’e duni MCC tau marka mean, katak nega tiha prezente boot ne’e ba ita-nia nasaun. Dr. João Mariano hatudu kedan liman ba governu anteriór nu’udár responsavel ba marka mean ne’e. Nia dehan dadus ne’ebé MCC foti atu halo sira nia rapór mai hosi governasaun FRETILIN.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;FRETILIN la simu. Deputadu Estanislau da Silva hatán kedan katak Dr. João Mariano ko’alia sala. Hanu’usá maka iha 2006 Timor-Leste hetan pontuasaun 89% iha kontrole ba korrupsaun, iha 2008 pontuasaun ne’e sai fali 43%? Hetok, iha 2006 FRETILIN lakon tiha ona kontrole ba governu maske Timor-Leste atu hetan ona prezente MCC ne’e. Iha 2007 AMP maka iha podér. Dun bá dun mai, 2008 ne’e difisil ba ita-nia rain hetan prezente boot ne’e, tansá? Karik ita-nia governante sira nia hahalok sai indikadór ruma, ita bele kompriende tansá.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Iha Maiu tinan ne’e, Primeiru Ministru Xanana Gusmão rasik fó kontratu single source ida, kusta US$14,4 jutas atu sosa foos, ba Germano da Silva, vise-prezidente partidu CNRT, ne’ebé Xanana lidera, no mós Xanana-nia belun boot. Karik ita la koñese sé mak Germano da Silva, uluk nu’udár chefe gabinete ba Xanana enkuantu nia sei prezidente da repúblika, Germanno korupsi osan besik US$30.000 – osan hosi Gabinete Prezidente destinadu ba veteranu sira. Enkuantu Timor-Leste hein prezente hosi MCC, maun-boot Xanana fó prezente ba ninia belun sira. Kuitadu ba ita-nia emprezáriu sira, ne’ebé haka’as an mate-mean atu hetan netik proyek ruma. Eskándalu!&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Maibé ita tenke justu iha ita-nia tratamentu ba Xanana relasiona ho eskándalu ida ne’e. Primeiru Ministru Xanana aten-brani nafatin hanesan gerilleiru di’ak ida hodi admite lalais katak nia sala. Prosesu ne’ebé nia uza hodi fó kontratu ba ninia belun-boot la’ós prosesu ne’ebé di’ak, nia dehan. Biasa tiha de’it. Ida ne’e karakterístika ida maun-boot Xanana sempre hatudu. Iha 2007 Xanana mós husu deskulpa kona-ba US$30.000 ne’ebé Germano korupsi iha gabinete prezidente nian. Nia dehan osan ninia belun Germano korupsi ne’e nia entrega fali ona. Umildade uitoan, matabeen uitoan, husu deskulpa, dehan “ha’u sala”, povu kontente ona. A vida continua.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Ne’e ba povu Maubere karik. Infelizmente MCC sei la monu ba fitas sira hanesan ne’e. Ó atu fó fali osan $14.4 jutas ne’e ka, ó-nia matabeen bele turu hanesan mota ka, ó bele hakru’uk to’o rai hodi rei MCC nia ain-okos ka, ó bele halo sá de’it, KKN, KKN duni. Fatuk ho ai, lalehan ho rai, ita hotu-hotu, hatene katak KKN ne’e buat ida atu hariku no habokur ema ida, rua nian ho kusta povu tomak nian. Laiha ema ida maka hakarak servisu to’o mate atu ida seluk mak goza fali. Ita hotu-hotu fó-kontribuisaun atu harii nasaun ida, ne’ebé serve ita hotu-hotu nia interese. Se uluk, poeta asua’in Francisco Borja da Costa dehan kolonialista sira susu ita-nia rai-bokur ho ita-nia isin-bokur, ohin-loron ita-nia maun-boot sira maka susu fali ita-nia rai-bokur ho ita-nia isin-bokur. Ho sira nia maioria parlamentár, sira sistematiza tiha korrupsaun iha Estadu. Sosa Grand Piano ba malu, sosa karreta luxu ba malu, asina xeke ba malu, fó servisu ho saláriu boot ba malu, proyek mós single source hotu. Ita dehan loloos de’it. MCC nia prezente ne’e atu ajuda povu hetan moris di’ak, la’ós atu hariku no habokur governante ho ninia kroni sira. Timor-Leste hetan prezente MCC ba 2008? La hetan boy!&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Maibé ba governu AMP, la hetan prezente MCC mós la buat ida. Fundo Petrolífero prezente ida boot liu fali prezente MCC dala sanulu – atu fó ba malu, klaru! Tinan fiskál ne’e de’it Xanana ho AMP sei dada besik billaun ida (US$1.000.000.000,00) hosi Fundo Petrolíferu – 14 jutas mak bá ona Germano da Silva. Se tinan-tinan Xanana dada mínimu billaun ida, tinan tolu tan mak Timor-oan sei bá tane liman ba rikasu ho milionáriu sira. Maske nune’e ita tenke justu nafatin. Pelumenus Timor-oan ida ka rua sai netik milionáriu hanesan milionáriu sira hosi Jakarta, Harare, Pnompenh ho Rangoon. Ita sei bele tane liman ba sira hodi husu ezmola no Dr. João Mariano Saldanha bele descansa em pás iha Dili tanba nia la presiza bá-mai tan Estadus Unidus atu konsulta tan ho MCC.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="center"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_21.pdf?gda=S9ssxEUAAADNH6Yu3QOqQr4FR54CBRV24tNfpBQmCt5E6IYlCRuOtWG1qiJ7UbTIup-M2XPURDT48LKTRhNxDgUODrQG0eHFyKs54K-CwpOrFHREwLRRGA&amp;amp;gsc=hFMx3hYAAAB4fbIH3_KczIEC3-LFoaYZvmqfzrIRh74LnVxB_8J-NQ"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1.3MB)&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-530297519442257006?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/530297519442257006/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=530297519442257006&amp;isPopup=true' title='8 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/530297519442257006'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/530297519442257006'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/07/klaak-semanal-edisaun-21-7-jullu-2008.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 21 (7 Jullu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SHn3OJw_s4I/AAAAAAAAAP0/EsVVpsqVJFA/s72-c/klaak_edisaun_21_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>8</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-7849129678746911253</id><published>2008-07-03T22:14:00.000-07:00</published><updated>2008-07-03T22:21:49.102-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 20 (30 Juñu 2008)</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://bp1.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SG2x9LEyrDI/AAAAAAAAAPs/lmWpydW27WY/s1600-h/klaak_edisaun_20_cover.jpg"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5219023207695297586" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp1.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SG2x9LEyrDI/AAAAAAAAAPs/lmWpydW27WY/s400/klaak_edisaun_20_cover.jpg" border="0" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="center"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_20.pdf?gda=KN0ubEUAAADNH6Yu3QOqQr4FR54CBRV2hipc6JQ_GxMnNSn_L2gtnWG1qiJ7UbTIup-M2XPURDT48LKTRhNxDgUODrQG0eHFzoXMg32y2gl25vnAz3fx6g&amp;amp;gsc=VzivogsAAACkH8Ahp45GAygffHf_ZL0v"&gt;&lt;strong&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;Haliri&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;Persegisaun Polítika iha Funsaun Públika!&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Tinan 2008 sei sai hanesan tinan ba reforma hanesan Primeiru Ministru Xanana Gusmão deklara dala barak. Reforma katak sá? Reforma iha ne’ebé? Reforma atu halo saida? Karik resposta ida maka reforma liu hosi persegisaun polítika iha funsaun públika atu fahe kadeira ba membru partidu AMP nian? Talves polítika governu AMP nian ne’ebé ita hotu haree momoos liu maka polítika fahe kadeira hanesan balas jasa. Se maka AMP hetan fatin. Se maka la’ós AMP, sai!&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Uluk, iha governu FRETILIN sira be agora tama iha AMP ne’e, barak maka trata FRETILIN tan iha ministru bar-barak. Agora, Governu AMP forma ho kadeira lubuk ida. Ministru sanulu resin ho sekretáriu de estadu besik tolunulu. Estrutura governu ida boot liu governu anteriór, komplikadu no laiha esplikasaun ida rasionál, hanesan ita nia matebian ida dehan “salada russa”. Maske nune’e, kadeira sei la to’o nafatin. Liu tiha semana hirak de’it, membru aliansa nian balu halo kedan surat atu presiona Xanana fó tan kadeira ba sira. La to’o tinan ida, ASDT husu hodi sai tiha hosi aliansa ne’e. Nune’e, hosi kadeira lubuk iha estrutura governu ne’e, sei hamosu tan pozisaun seluk atu rekoñese jasa-jasa para pengurus koligasaun AMP ho nomeasaun polítika ba kargu sekretáriu permanente, advaizer ho sst. Se la sai ministru ka sekretáriu, entaun sai netik sekretáriu permanente ho advaizer. Nasaun RDTL presiza kadeira barak duni atu halibur ema barak hosi partidu na’in haat ne’ebé halo aliansa hodi harii AMP.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Maibé ida ne’e la sufisiente. Aliansa boot, ema mós barak, ema barak hakarak sai boot, entaun kadeira mós tenke barak. Se kadeira iha governu laiha ona ita bá buka iha ne’ebé? Funsaun públika! Mákina estadu nian ne’ebé kaer no hala’o knaar estadu nian, sai hanesan fatin foun ida ba governu AMP atu uza sira nia kriatividade hodi esplora tan kadeira atu fó ba malu hanesan mineiru ida buka osan-mean iha fatuk-kuak. Se ministru la hetan, sekretáriu de estadu la hetan, sekretariu permanente ho advaizer la hetan, entaun ita hotu sai diretór ho administradór de’it. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Ita hatene ona katak diretór barak maka simu surat hosi ministru AMP nian atu sira husik sira nia kargu. Administrador subdistritu sira hosi Dili, Lospalos, Manatuto ho Oécusse mós hetan daudauk karta konvite atu sira hakiduk hodi fó fatin ba membru ho simpatizante AMP. Administrador Baucau nian semana hirak liubá sai tiha ona hodi entrega ninia kargu ba administradór “interinu” sem mais nem menos. Fahe kadeira ba malu ne’e la’ós ona mosu iha nivel polítiku-na’in sira de’it, maibé da’et mós ba funsionáriu públiku sira. La kleur funsaun públika sai fali AMP nia servisu-fatin no funsionáriu AMP. Funsaun públika sai fali AMP ho Maun Boot Xanana nia kusta hodi fahe ba malu hanesan fahe proyek.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Ita lahatene kampañe persegisaun ne’e atu to’o iha ne’ebé. Karik diretór hoi administradór laiha ona maka ema sira saar-rai mós tenke ema AMP hotu? Karik pozisaun iha funsaun públika sei nato’on atu bele akomoda membru AMP sira tomak? Partidu haat, ema mós barak!&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Dala ruma governu AMP konfia hela katak sira sei kaer ukun to’o tinan-ba-tinan nafatin amen. Se nune’e duni di’ak. Se lae, kuandu governu foun sa’e fali, sira sei troka fila-fali funsionáriu sira ne’e hotu. Ida ne’e ita bele taru kedan! Agora de’it AMP nakdoko iha fatin ho presaun oioin. Ninia vida to’o tinan 2012 sei iha duvida boot. Se AMP la konsege kompleta ninia mandatu, diretór ho administradór foun sira ne’e sei bá ne’ebé? Entaun funsionáriu sira ne’e sai polítiku hotu no funsaun públika politizadu. Funsionáriu sira tama ho sai konforme partidu ida ne’ebé maka kaer governu. Funsionáriu ida sei laran la metin wainhira halo ninia knaar tanba laiha serteza ba ninia pozisaun. Enkuantu funsionáriu ida seluk hein hela katak lakleur ema ida foti ninia fatin ne’e sei sai. Nune’e, funsaun públika la’ós ona fatin atu serví povu maibé fatin atu fó kadeira ba malu, atu selu jasa ba malu. Funsaun públika mós sei nakonu ho funsionáriu sira ne’ebé iha de’it deskonfiansa ba malu tanba ida ne’e mai hosi partidu A no ida fali hosi partidu B. Konsekuénsia saida maka hahalok ida hanesan ne’e lori ba futuru nasaun nian, maka ita sei haree iha loron ikus.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Ba AMP, persegisaun polítika sai hanesan oxijéniu ba ninia vida. Polítika persegisaun ne’e polítika ba ema ne’ebé maka laiha preparasaun no maturidade nato’on atu asumi responsabilidade boot, hanesan responsabilidae atu kaer nasaun ida. So iha Timor-Leste maka buat ida hanesan ne’e ita dehan normál.&lt;/p&gt;&lt;/span&gt;&lt;div align="center"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;font-size:180%;"&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_20.pdf?gda=KN0ubEUAAADNH6Yu3QOqQr4FR54CBRV2hipc6JQ_GxMnNSn_L2gtnWG1qiJ7UbTIup-M2XPURDT48LKTRhNxDgUODrQG0eHFzoXMg32y2gl25vnAz3fx6g&amp;amp;gsc=VzivogsAAACkH8Ahp45GAygffHf_ZL0v"&gt;&lt;strong&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-7849129678746911253?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/7849129678746911253/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=7849129678746911253&amp;isPopup=true' title='2 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7849129678746911253'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7849129678746911253'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/07/klaak-semanal-edisaun-20-30-juu-2008.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 20 (30 Juñu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp1.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SG2x9LEyrDI/AAAAAAAAAPs/lmWpydW27WY/s72-c/klaak_edisaun_20_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-5749027681852742150</id><published>2008-06-21T04:25:00.001-07:00</published><updated>2008-06-22T16:30:50.663-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 19 (19 Juñu 2008)</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFzlXuyzHjI/AAAAAAAAAM0/O6twVbBWRAM/s1600-h/klaak_edisaun_19_cover.jpg"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5214294664449039922" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFzlXuyzHjI/AAAAAAAAAM0/O6twVbBWRAM/s400/klaak_edisaun_19_cover.jpg" border="0" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="center"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_19.pdf?gda=N3CV7UUAAABoiMWN7JDnTS6tdMzuE7VRY7xliQL6C7qKlk_zNWKXO2G1qiJ7UbTIup-M2XPURDSy_2RbQebd64JqbBIZbd_H8ykrbLXbBXhl0qVoKEonQw"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Haliri&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family:verdana;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;Vitória ba Estudante Timor-Leste.&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Toyota Prado Sama Deputadu AMP!&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Loron 12 fulan Juñu marka loron istóriku ida ba Timor-Leste. Movimentu estudante nian sai hanesan diman-tutun hodi lidera povu hasoru ukun-na’in sira, ne’ebé halo polítika la korresponde ho nesesidade povu nian. Disatisfasaun populár hasoru deputadu AMP ne’ebé hakarak sosa karreta luxu ba sira-nia an, hotu ho demo loron-tolu hodi obriga AMP dada filafali desizaun ne’e. Estudante sira halibur hamutuk presaun hosi sektór oioin iha sosiedade laran, hosi partidu opozisaun, mídia, NGO, grupu foin-sa’e, igreja ho grupu sosiedade sivíl sira seluk, hodi dezafia desizaun ne’e. To’o ikus deputadu sira hosi aliansa maioria rende duni, hodi dada filafali desizaun atu sosa karreta luxu. Ne’e vitória ida ba movimentu estudante nian no ba povu Timor-Leste tomak.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ita tenke basa liman ba estudante sira, ne’ebé lakohi tuur nonook bainhira sira haree injustisa. Sira hatudu katak ho determinasaun uitoan, foho mós sira bele muda, tasi mós sira bele fera, maioria parlamentár mós tenke hakru’uk. Se estudante sira bele halo demo hasoru deputadu sira tanba karreta hirak ne’e, saida tan maka sira bele halo? Resposta maka, se deputadu sira fiskaliza governu nia lala’ok, sosiedade sivíl maka tenke fiskaliza deputadu sira. Estudante sira loke uluk ona dalan hodi hatudu katak sira iha “podér atu veto” buat ne’ebé parlamentu deside. Entaun, karik sei iha mós asaun hasoru korrupsaun aas ne’ebé buras iha governu AMP laran? Se povu sisi hahán maka ofisiál governu AMP sibuk hamahar fali sira-nia bolsu? Halo mós asaun hasoru tentativa atu fa’an rai ba ema li’ur bainhira rai atu kuda ai-han ba povu mós laiha. Halo mós asaun hodi ejije justisa ba ukun-na’in sira, katak hotu-hotu tenke hakru’uk ba justisa? Ita tenke ejije istória loloos kona-ba atake hasoru Xefe de Estadu, Prezidente Ramos-Horta iha fulan Fevereiru ne’e, no mós autór loloos ba krize tinan 2006. Sosiedade sivíl iha knaar boot atu halo atu fiskaliza no kontrola ukun-na’in sira bainhira sira ho sira laiha vontade atu fiskaliza malu.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Movimentu estudante ne’e hahú ona momentum ida atu marka estudante sira nia prezensa hanesan katalizadór ba mudansa ka reforma. Ida ne’e vitória ki’ik ida ba vitória importante sira seluk ne’ebé atu mai. Estudante sira iha Indonézia kaer papél importante hodi hamonu ditadór Suharto, ida ne’e fó lisaun barak ba ita hotu, liu-liu ba estudante sira. Estudante Timor-Leste nian tenke kontinua nafatin ho momentum ida ne’e hodi kestiona nafatin buat ne’ebé maka sira haree la loos. Sira bele sai matan ho tilun atu tutan povu ki’ik sira nia kbiit hodi asegura katak ukun-na’in sira serve duni interese povu nian la’ós sira nia an rasik.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ikus mai, saida maka ita bele hatete kona-ba deputadu aliansa maioria? Ita basa liman ba sira tanba to’o ikus sira hetan duni o bom senso hodi haree katak sira-nia kadeira importante liu Toyota Prado. Deputadu sira rende tanba sira lakohi lakon kadeira. Karik sira ulun moruk atu sosa duni karreta luxu ne’e ba sira-nia an maka sira lalika mehi tan atu ukun to’o 2012. Insidente ne’e hatudu karákter reprezentante povu nian ne’ebé povu tomak fó fiar atu reprezenta povu-nia interese, maibé, to’o ikus buka habokur an fali. Bainhira povu sisi hahán no deputadu sira sisi fali karreta luxu ba nia an, ne’e ita bolu saida? Deputadu sira halo fali Uma Fukun hanesan fatin atu hetan benefísiu ba ninia an rasik. Ohin sira sisi karreta ho laptop, aban fali saida? Se nune’e, sé maka lakohi sai deputadu?&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Depois sira defende karreta 65 ne’e mate-mean. Lójika iha ne’ebé atu fó karreta luxu ba malu iha tempu ida povu ne’ebé fó mandatu ba sira dada-iis hela tanba sasán folin karun, ai-han menus no presu mina-rai sa’e to’o lalehan? Razaun saida loos maka Prezidente Parlamentu, Sr. Fernando Lasama defende metin katak karreta ne’e deputadu sira-nia direitu hodi bolu tan estudante sira beik-teen no laiha kapasidade intelektuál? Vise Prezidente Parlamentu, Dr. Vicente Guterres defende to’o matan-fuan atu naklosu sala-sala iha TVTL kona-ba desizaun ida ne’e? Vise Primeiru Ministru José Luis Guterres defende desizaun ne’e hodi dehan katak povu lakohi deputadu sira halo servisu. Aduh! Entaun lalika fó Toyota Prado de’it, fó mós Grand Piano ba deputadu ida-idak, keta nune’e sira sei servisu di’ak liután?&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Sorte! Se movimentu estudante ne’e la mosu, ita la hatene loos, keta la’ós karreta luxu de’it karik? Loron ida maka deputadu ho ukun-na’in sira sei moris iha luxu maibé tau fali povu ba lixu. Ohin, infelizmente ba deputadu sira, Toyota Land Cruise Prado halai sala sama fali nia na’in to’o mate. Aban ita la hatene. Maibé salut nafatin ba estudante sira. Viva Estudante Timor-Leste!&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="center"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_19.pdf?gda=N3CV7UUAAABoiMWN7JDnTS6tdMzuE7VRY7xliQL6C7qKlk_zNWKXO2G1qiJ7UbTIup-M2XPURDSy_2RbQebd64JqbBIZbd_H8ykrbLXbBXhl0qVoKEonQw"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-5749027681852742150?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/5749027681852742150/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=5749027681852742150&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/5749027681852742150'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/5749027681852742150'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/06/klaak-semanal-edisaun-19-19-juu-2008.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 19 (19 Juñu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFzlXuyzHjI/AAAAAAAAAM0/O6twVbBWRAM/s72-c/klaak_edisaun_19_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-4878826644696944519</id><published>2008-06-21T04:12:00.000-07:00</published><updated>2008-06-22T16:30:15.927-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 18 (8 Juñu 2008)</title><content type='html'>&lt;div align="center"&gt;&lt;a href="http://groups.google.com/group/klaak-online/web/Klaak_edisaun_18.pdf"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5214292774184170978" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFzjptAiNeI/AAAAAAAAAMs/KV-HROREcbQ/s400/klaak_edisaun_18_cover.jpg" border="0" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="center"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_edisaun_18.pdf?gda=-xxnsEUAAABoiMWN7JDnTS6tdMzuE7VRY7xliQL6C7qKlk_zNWKXO2G1qiJ7UbTIup-M2XPURDTfihM3E8fLZA2a2COkVfcw85braaLRJuX48IjLAZZ1Qg"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Haliri&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;Moe Boot ka Moe Laiha?&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Si’ik to’ok! Ba rai ida, ne’ebé konsideradu hanesan ki’ak liu iha mundu, povu moris ho menus de $1 loron ida, balu sei hela nafatin iha lona okos, krize ai-han aperta, ho problema polítika-sosiál ne’ebé bele doko rai ne’e to’o monu, saida maka ninia reprezentante sira halo atu hadi’a nasaun ne’e? Sira sosa Toyota Land Cruiser Prado ho folin besik $35,000 ba membru parlamentu ida-ida! Ida ne’e maka ita nia reprezentante sira deside iha Uma Fukun.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ida ne’e ema bolu eskándalu ka moe-boot iha rai barak. Rai barak ne’ebé riku mós ema sei la hanoin to’o desizaun ida hanesan ne’e. Ba rai ki’ak terseiru mundu sira buat sira hanesan ne’e normál fali? Karik mentalidade terseiru-mundista nian maka lanu hotu ona Timor-oan sira? Até ita-nia reprezentante sira mós laiha ona moe atu fó prezente ba malu ho povu-nia kustu? Entaun ida ne’e la’ós moe boot maibé moe laiha!&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Imajina. Osan $35.000 atu sosa Toyota Prado ida bele selu ema na’in hira bá servisu? Bele halo uma hira ba IDP sira ne’ebé oras ne’e hakarak fila fali ba sira-nia fatin? Bele hadi’a eskola hira? Bele sosa foos karón hira ba populasaun iha Ataúro?&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Deskulpa! Ita haluhan tiha. Membru parlamentu sira mós tenke iha netik “dignidade” ho “importánsia” nu’udár reprezentante povu nian. Membru parlamentu tenke iha karreta luxu tanba sira nia pozisaun importante. Keta ho karreta luxu no goza ho moris di’ak maka sira bele rezolve povu nia problema tomak karik? Sira presiza Toyota Prado di’ak ida atu fó netik konfortu (kenyamanan) bainhira sira dezloka ba foho atu hare “sira-nia povu”. Iha dalan ibun, Toyota Prado ho vidru metan no AC malirin sei haketak sira hosi povu ne’ebé sira reprezenta tanba sira tenke proteje sira-nia “dignidade” ho “importánsia”. La kleur kala Toyota Prado maka sei vizita dezlokadu sira, ne’ebé ohin haloot lona iha kampu IDP hodi harii fali lona iha fatin-seluk, hodi lori lian-murak ba sira. Tebes duni, rai-manas ho rai-rahun la’ós fatin ho dignidade ba deputadu sira ne’ebé mesak ema importante de’it.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ikus ne’e de’it karreta estadu nian la’o namkari tun-sa’e iha Dili laran barak liu fali karreta pribadi. Kuitadu. Iha Domingu ho loron-santu mós funsionáriu sira ne’e badinas nafatin hodi hala’o servisu tanba ne’e maka sira semo bá-mai ho karreta plat G. Até sira nia família tomak mós tuir hotu sira bá servisu. Sá tan sira halo sira nia servisu iha tasi-ibun durante pikiník. Kuandu Toyota Prado sira ne’e mai hotu, 65 totál, Dili laran kala sei sai hanesan sidade boot ida hanesan Singapura ka Sydney. Karreta lakan-nabilan sei tun-sa’e entre mizéria ne’ebé maka hanesan moris loron-loron ba povu baibain. Señór deputadu sira sei mantén sira-nia “dignidade” ho “importánsia” hodi tau sira nia an diferente hosi povu ki’ik-kiak. Dili sei sai fatin ba Pajero ho Prado de’it, ba ema boot ho “dignidade” no “importánsia” hanesan na’i-ulun reprezentante sira.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Depois ita husu tansá maka MCC (Milleniu Challenge Coorporation) sei laran rua-rua atu fó osan compact mai ita? Haree de’it ba indikadór ne’ebé foin daudauk MCC publika. Iha tinan 2006, iha governu anteriór, Timor-Leste hetan marka verde iha kontrolu ba korrupsaun, ne’e katak livre hosi korrupsaun. Iha tinan 2008, MCC fó marka mean ba governu ida ne’e tanba korrupsaun ne’ebé aas. Ho karreta 65 ne’e, governante sira la na’ok de’it ona hosi kotuk maibé na’ok tan hosi oin hodi uza sira-nia “maioria parlamentár” atu fó karreta luxu ba sira nia an rasik.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Primeiru Ministru AMP, Señór Xanana Gusmão, deklara katak tinan ne’e sai tinan ba reforma. Kala reforma maka mai duni ona ne’e. Reforma uluk ba na’i-ulun sira. Fó lai “dignidade” ho “importánsia” ba sira, depois maka sei halo fali reforma ba povu ne’ebé sira reprezenta. Ita hein katak bainhira reprezentante povu nian ne’e hetan ona moris di’ak, sira sei hanoin hodi halo netik buat ruma ba povu ne’ebé sira reprezenta. Sira sei reforma netik povu ki’ik sira hodi fó mós dignidade ho importánsia ba sira. Ka, reprezentante sira sei buka moris di’ak de’it no haluhan tiha susar ne’ebé sira nia povu hetan? Si’ik to’ok ba?&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:Verdana;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="center"&gt;&lt;span style="font-size:0;"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_edisaun_18.pdf?gda=-xxnsEUAAABoiMWN7JDnTS6tdMzuE7VRY7xliQL6C7qKlk_zNWKXO2G1qiJ7UbTIup-M2XPURDTfihM3E8fLZA2a2COkVfcw85braaLRJuX48IjLAZZ1Qg"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-4878826644696944519?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/4878826644696944519/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=4878826644696944519&amp;isPopup=true' title='2 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4878826644696944519'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4878826644696944519'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/06/klaak-semanal-edisaun-18-8-juu-2008.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 18 (8 Juñu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFzjptAiNeI/AAAAAAAAAMs/KV-HROREcbQ/s72-c/klaak_edisaun_18_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-5000709154908088905</id><published>2008-06-21T04:02:00.000-07:00</published><updated>2008-06-22T16:27:40.554-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 17 (27 Maiu 2008)</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFzg-zJh2xI/AAAAAAAAAMc/BMhHmkExFdA/s1600-h/klaak_edisaun_17_cover.jpg"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5214289838074878738" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFzg-zJh2xI/AAAAAAAAAMc/BMhHmkExFdA/s400/klaak_edisaun_17_cover.jpg" border="0" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="center"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_17.pdf?gda=rY5trEUAAABoiMWN7JDnTS6tdMzuE7VRY7xliQL6C7qKlk_zNWKXO2G1qiJ7UbTIup-M2XPURDSy_2RbQebd64JqbBIZbd_HAwr2nxuCeMgK0va2Y--a2A"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;strong&gt;Haliri&lt;br /&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;Maubere, fiar ó nia an&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Loron rua-nulu fulan Maiu foin daudauk ne’e marka loron ida ema hotu-hotu sei la haluhan. La’ós de’it katak loron ne’e maka loron Restaurasaun ba Independénsia, eh loron ne’ebé Maubere ejije ninia rain (ba maluk ASDT/FRETILIN sira), ou, simples loron-boot ida ba funsionáriu sira hetan feriadu. Lae, Loron ne’e mós hanesan tempu uitoan ba reflesaun atu refleta ba tempu iha tinan neen nia laran mai to’o ohin loron, tinan ukun-rasik-an.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Ita haree fali ba tinan neen kotuk, Timor-Leste konsege foti pasu boot barak atu harii Nasaun Maubere. Hosi 20 de Maio 2002 Timor-oan siar hari’i Estadu ida ho governu ida ho funsaun públika ida komplikatu atu apoia sira. Harii sistema justisa ida, maske fraku. Harii sistema edukasaun ho saude. Harii forsa defeza ho seguransa ne’ebé Timor-oan tomak iha orgllu bá. Timor-oan sira konsege mós harii nasaun demokrátika bazeadu ba prinsípiu de direitu demokrátiku, ho separasaun klaru entre órgaun soberania oioin. Timor-Leste hakur eleisaun lubuk ida mós, ho dame no susesu. Timor-Leste harii sistema ida atu rai osan ba jerasaun foun liu hosi reseita hosi ninia rekursus naturais rasik. Liu tiha tinan hirak hafoin restaurasaun ba ukun-rasik-an, Timor-Leste sai hanesan modelu ida atu fó esperansa ba nasaun foun seluk katak esperansa iha. Katak, rai pos-kolonial ho pos-konflitu hotu-hotu la presiza monu fila fali ba konflitu ho destruisaun, fízika ka psikolójika. Timor-Leste la’ós de’it nasaun foun liu iha mundu, maibé hanesan mós esperansa foun ba povu ho nasaun ki’ik-kiak sira seluk. Ida ne’e reflesaun di’ak ida, ne’ebé lori dame mai ita-nia laran no hakmaak ita nia neon. Maibé iha mundu maksalak no mortál, laiha buat ida mak perfeitu. Infelízmente, fulan-midar ne’ebé Timor-Leste hetan la dura kleur. Mehi-di’ak sai mehi-aat. Esperansa sai frustrasaun. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Tinan ida molok Timor-Leste atu hakur ba etapa importante ida iha ninia moris – eleisaun jerál tinan 2007 – derepente, kalohan metan boot ida taka. Hosi 2006 to’o 2008 nasaun Maubere ne’e hakur istória metan ida. Soldadu dezerta kuartél. Prezidente fahe ninia povu ba rua. Major sai rebelde. Rebelde ataka estadu. Estadu hakuak rebelde. Deputadu kaer kilat. Primeiru ministru tun. Ministru tama prizaun. Refujiadu ho dezlokadu iha rai-laran tomak. Primeiru Ministru sai Prezidente; Prezidente sai Primeiru Ministru. Rebelde mate. Atentadu hasoru Prezidente. Primeiru Ministru mos dehan hetan atentadu hasoru nia. Aliansa polítka ema la simu. Governu frajil. Milisia ohodor hetan perdaun. Ai-han folin sa’e. Fundu petrolíferu atu to’o US$3.000.000.000 ona. Ita mak refleta to’ok bá.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Iha loron 20 fulan Maiu, karik buat ne’ebé Timor-oan tomak bele iha reflesaun hanesan maka oinsá nasaun Maubere ne’e hamriik. Timor-oan tomak bele nahohuk katak hosi 1974 to’o 1999, funu atu hadau fali Maubere nia rain kusta Timor-oan hotu-hotu nia vida. Matebian asua’in rihun atus-rua resin sai sasin ba luta ida ne’e. Se ita hotu iha lia ida de’it, kona-ba saida maka ita sei refleta hamutuk ohin, entaun ita mós sei iha hatán hanesan bainhira matebian sira ne’e mai husu: tansa? Ita hatán hanusá? Husu ba sé? Sé maka sala?&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Talves ita lalika laran taridu. Timor-Leste hetan fila fali oportunidade foun atu harii hikas ninia rain liu hosi maturidade ne’ebé maka sidadaun balun hatudu ona. Ne’e katak sei iha esperansa ba nasaun Maubere ne’e, maske malae sira keta laiha ona karik? Ita iha lider ne’ebé sai ezemplu di’ak ba nasaun tomak hodi submete sira nia an ba justisa no to’o ikus hatán duni ba salak ne’ebé sira halo (maske lider sira seluk sei tetu hela se sira hakarak bá hasoru justisa ka lae).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Hahalok ezemplar ida seluk maka, embora partidu vensedór iha eleisaun la hetan podér tuir Constituição, partidu ne’e hili atu hala’o nafatin prosesu demokrátiku liu hosi lala’ok demokrátiku, hodi partisipa nafatin iha prosesu konstrusaun ba nasaun. Forsas armadas Timor-oan nian mós konsege hala’o operasaun pasífiku ida hodi halibur filafali rebelde sira atu mai tuir prosesu jutisa. Ita-nia lider balu mós hatudu siar nia laran-luak no sentidu humanístiku hodi fó perdaun ba prizioneiru sira, maske balu halo krime ne’ebé aat tebetebes, ne’ebé ita rasik la konsege imajina. No mós, Timor-Leste iha ona besik US$3.000.000.000 (tokon rihun-tolu) iha banku! Sei iha susesu seluk-seluk tan, ne’ebé, karik, só ema ho espíritu Maubere de’it maka bele kompriende no apresia. Esperansa sei iha.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Ba loron 20 fulan Maiu ne’e, Timor-oan tomak restaura hikas fali ninia nasaun hodi kaer duni kuda-talin. Talves, ita nia reflesaun mós bele ajuda ita restaura filafali ita-nia espíritu, ne’ebé lori ita ba ukun-rasik-an? Ita tenke fiar ita-nia an.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="center"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_17.pdf?gda=rY5trEUAAABoiMWN7JDnTS6tdMzuE7VRY7xliQL6C7qKlk_zNWKXO2G1qiJ7UbTIup-M2XPURDSy_2RbQebd64JqbBIZbd_HAwr2nxuCeMgK0va2Y--a2A"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-5000709154908088905?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/5000709154908088905/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=5000709154908088905&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/5000709154908088905'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/5000709154908088905'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/06/klaak-semanal-edisaun-17-27-maiu-2008.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 17 (27 Maiu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFzg-zJh2xI/AAAAAAAAAMc/BMhHmkExFdA/s72-c/klaak_edisaun_17_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-6577141232424861198</id><published>2008-06-21T03:43:00.000-07:00</published><updated>2008-06-22T16:26:24.084-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 16 (16 Maiu 2008)</title><content type='html'>&lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://groups.google.com/group/klaak-online/web/klaak_edisaun_16.pdf"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5214284293641050530" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp1.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFzb8EhfmaI/AAAAAAAAAMU/bLWsYQ_d2LY/s400/klaak_edisaun_16_cover.jpg" border="0" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;div align="center"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_16.pdf?gda=QoDOOUUAAABoiMWN7JDnTS6tdMzuE7VRY7xliQL6C7qKlk_zNWKXO2G1qiJ7UbTIup-M2XPURDSy_2RbQebd64JqbBIZbd_HHJ3VXvxau_x4V7sJaRzwvg"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Haliri&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;Dalan Mak Entupidu ka Ita mak Estupidu!&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Iha Timor, bainhira ita hare ema fuk-mutin sira iha halo politika, ita nia liman katar fali atu kaer kabun-kidun. La’os atu koi tan katar. Mos la’os atu kaer tan moras.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Maibe, tan ta’uk ita nia oin lulik hetan bolada politika husi sira nia xutu politiku. Ita nia isin-fulun hamrik fali.Ita hare sira halo politika hanesan fali labarik sira halimar japodi. Ida subar, ida buka. Buka hetan tiha, ida ohin buka ne’e subar fali, ida be subar ne’e buka fali.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Dalaruma hahalok politika ema fuk-mutin sira ne’e halo ita mos hanoin fali oin sa labarik sira haksesuk-malu tan fofi-malu bainhira halimar paulito, kaleik ka baku doit (osan).&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Foin lalais, ita hotu akompanya oinsa ita nia politiku-na’in sira – nebe fuk-mutin hotu ona – halo politika hanesan ama-ferik sira nakbabak ropa kuak. Les hena pedasuk ida husi ropa sorin hodi suku fali ku’ak iha ropa sorin. Les kalsa-ain hodi taka fali ku’ak iha kalsa-kidun.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Ita hare partido boot ASDT. Partido boot nebe lidera husi Proklamador Independensia Unilateral, Francisco Xavier do Amaral, teki-teki ameasa hakarak dadaan sai husi Aliansa Maioria Parlamentar, AMP. Fofoun ita hanoin ameasa de’it, maibe ikus mai ASDT asina duni akordu ho partido opozisaun maioritaria FRETILIN, atu hari plataforma politika ida.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Haree ba situasaun ne’e, FRETILIN mos hahu “kaer la metin.” Bisi-bisu tun-sa’e, dada-malu ba mai, hakfodak ulun-boot numeru 1 ho 2 husi partido istoriku rua ne’e nia oin hamnasa basa-liman taka ekran televizaun. Intensaun husi plataforma politika ne’e mos boot tebes – karik lakohi dehan ambisiozu. Sira hakarak hari governu grande inkluzaun. Hanoin nebe uluk, hafoin eleisaun parlamentar, FRETILIN hato’o no defende iha prezidente Horta nia oin. Ita hotu hatene katak, ikus mai governu grande inkluzaun sai “mehi” ba Mari Alkatiri ho FRETILIN no sai “lixu” ba Xanana ho nia AMP.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Iha situasaun ne’e, ita bele dehan katak, atu ASDT, FRETILIN ka AMP, politikamente, sira nia dalan “entupidu.” ASDT haree katak, iha governu AMP nia laran, ASDT la kaer pasta nebe determinante ka influente iha ezekutivu bainhira kompara ho PSD, aliadu ASDT nian iha kampanya parlamentar 2007. Sa tan, Gil Alves ho Abilio Lima sai figura kontraversial iha ASDT, Kontraversi nebe obriga Xavier do Amaral hasai sira husi partido tan ejijensia husi massa.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Molok asina akordu ho FRETILIN, Xavier do Amaral husu ba Primeiro Ministro Xanana Gusmao atu hasai Gil Alves ho Abilio Lima husi kargu nebe sira kaer hodi fati fali ema nebe ASDT rasik prepara ona.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Enfelizmente, Xanana Gusmao – hanesan baibain – halo finji la rona. Justru Xanana sei lori tan Gil Alves tuir nia ba Indonesia hodi asina akordu balun ho Indonesia. Ida ne’e, halo avo Xavier nia tensaun politika sa’e.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Bainhira Xanana sei “sibuk” hela atu husu perdaun ba Indonesia tan Presidente Horta nia deklarasaun kona ba Desi Anwar ho Metro TV, ASDT ho FRETILIN hahu halo preparativu atu asina akordu.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Rona bisi-bisu ne’e, Xanana soin-sala, fila lalais tiha mai Timor ho intensaun atu trava avo Xavier nia passo. Xanana la konegue trava Avo-Xavier nia passo atu asina akordu ho FRETILIN. Xavier haree katak nia dalan iha AMP entupidu ona. Nia fiar katak, atu hamos ku’ak iha “valeta” AMP hodi fo fatin ba ASDT, so uza FRETILIN hanesan “aisu’ak.”&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Ita la hatene, se FRETILIN konsiente ho manuver katuas Xavier nian ka lae. Ita mos la dauk hatene dezenvolvimentu politiku tuir mai. Buat nebe ita hatene katak, ASDT deklara ona iha imprensa atu dada fali sira nia akordu ho FRETILIN. Avo Xavier, maski katuas ona, maibe nunka kole atu halo “saltada” politika.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Se mak hili bola? La hatene aban ka bainrua, maibe por enkuantu, FRETILIN mak tenki hili duni. AMP nia defeza politika metin tan. AMP hetan tan apoiu husi UNDERTIM. Ema fuk-mutin sira dala barak difini demokrasia ne’e tuir sira nia fuk-mutin. Ba sira, konseitu maioria ka minoria, la’os deferensa numeru votos, maibe diferensa entre fuk-lahan nebe mutin ona ho sira nebe sei metan. Bainhira sira nia fuk-mutin barak liu ona, entaun sira mak “maioria”, maski sira mesak de’it.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;"&gt;Atu halo sa ida tan? Nasaun ne’e, Xavier ho Xanana nian. Rai ne’e Mari ho Horta nian. Mario Carrascalao ho Gil Alves nian mos. Resto, mesak…, sa ida tan se la’os “estupidos” tan-tanan? Estupido ka entupidu? Hatan rasik ba!&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="center"&gt;&lt;span style="font-family:verdana;font-size:180%;"&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/klaak_edisaun_16.pdf?gda=QoDOOUUAAABoiMWN7JDnTS6tdMzuE7VRY7xliQL6C7qKlk_zNWKXO2G1qiJ7UbTIup-M2XPURDSy_2RbQebd64JqbBIZbd_HHJ3VXvxau_x4V7sJaRzwvg"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-6577141232424861198?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/6577141232424861198/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=6577141232424861198&amp;isPopup=true' title='3 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6577141232424861198'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6577141232424861198'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/06/klaak-semanal-edisaun-16-16-maiu-2008.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 16 (16 Maiu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp1.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFzb8EhfmaI/AAAAAAAAAMU/bLWsYQ_d2LY/s72-c/klaak_edisaun_16_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>3</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-7645004546886390169</id><published>2008-05-29T00:53:00.000-07:00</published><updated>2008-05-29T01:37:55.366-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 15 (8 Maiu 2008)</title><content type='html'>&lt;a href="http://bp1.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SD5iDLjZD9I/AAAAAAAAAME/HM78UlXH2uQ/s1600-h/Klaak_Edisaun15_cover.jpg"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5205706026067234770" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp1.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SD5iDLjZD9I/AAAAAAAAAME/HM78UlXH2uQ/s400/Klaak_Edisaun15_cover.jpg" border="0" /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/a&gt; &lt;div align="center"&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_15.pdf?gda=4lN3oUUAAAAaks3UILxemyOY-Yzc8IeOcX2y5Acu3UbZ8XZFh47y3GG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykby4k-4FJK7HkIyfGKpYn_Zw&amp;amp;gsc=aC04zQsAAADGrddnBrCn_BD9CPqwTFPk"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;font-size:180%;"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="center"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;&lt;/span&gt; &lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;HALIRI&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;“To’o Tempo Silu Batar”&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Depois de AMP (Alianca Mayoria Parlamentar) hari tinan kotuk, Sekjer Fretilin Mari Alkatiri lansa ba media nasional no internasional katak ‘guverno AMP sei la dura. Kleur liu ona maka tinan rua.” Ema barak maka duvida hodi responde katak “ema ne’e be lakon sempre hasai komentario oin-oin para hodi taka sira nia desapontamentu (ketidakpuasan).”. Lideransa AMP sira duvida a’at liu tan ba Mari nia statementu depois de Alfredo mate no petisionariu komesa halibur a’an iha ‘comarca’ Aitarak Laran. Komentario aumenta ba bebeik ‘crisi politico-militar rezolve ona, la iha tan razaun ba nein ema ida para atu duvidas ho kapasidade AMP nian atu governa rai ida ne’e.”  &lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;Prosesu politika lao ba oin nafatin,  Guverno de Xanana Gusmao deside atu implementa estado de sitio. Operasaun militar komesa halao iha distrito sanulu, hanesan kuda ne’e be ema kesi talin ba kakorok, Salsinha ho nia membru mos komesa rende ba Komandu Operasaun Konjuntu. Mesmu ema hotu rekoñese Salsinha ho nia  grupu sira nudar rebeldes/bandidos armados. Maibe wainhira sira sama sira nia ain iha rai doben Dilli, iha loron 29 de Abril 2008 festa simu kedas sira. Membru Parlamento husi AMP tomak marka prejensa iha Palacio do Governo hodi simu “oan ne’e be lakon agora fila hikas ona.”  Festa dansa, hemu serveja, dahur, nudar aktividades ne’e be maka populasaun sira asiste iha Salao Memorial Hall dia 29 kalan. Soldado F-FDTL sira hakilar ho alegria “Loro Sae-Loro Monu la iha ona.” Sira haluha tia, se los maka kria issue sukuismu ida ne’e se laos Xanana Gusmao iha ninia mensajem ba nasaun. E Xanana Gusmao duni maka hatun ordem ba F-FDTL ho Polisia para halo operasaun ba salsinha ho nia grupo. Ita tama ona iha sekulo 21 maibe sei iha nafatin lider ida ne’e be hakarak firmi  ho ideia etnonasionalismu (nasionalismu klo’ot ne’e be nakonu ho sentimentu sukuisme/regionalismu). No sei  iha lideransa ne’e be maka hakarak fahe povo ba parte rua tamba iha parte ida (Leste ou Weste) nia la hetan ona supporta ba nia interese politiku. Tamba saida maka Alfredo, Salsinha  ho nia grupo konsegue monu ba manobra barato hirak ne’e? So Salsinha ho nia membro deit maka bele responde kestaun ne’e. Ita mos espera nafatin—nudar matebean—Alfredo sei fo mehi ba populasaun ne’e be sei duvidas katak  Senhor Xanana Gusmão duni maka kria divisionismu ida ne’e no halo povo oho malun, uma barak hetan estragus, populasaun barak  hela iha tenda okos, fen lakon laen, inan lakon oan tamba kauza ema ida nian deit. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;Depois de Salsinha ho nia membrus sira rende, komesa mosu fali kestaun foun iha populasaun nia le’et. “Salsinha sei koalia buat ne’e be los ka lae? Nia sei temi ema ne’e be fo ordem ba nia atu abandona nia quartel ka lae? Nia sei temi  lideransa balun ne’e be fo ordem ba nia para  halo ‘senario’ ataka Primeiro Ministro ka lae? &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;Duvida hirak ne’e mosu tamba molok Salsinha atu rende, Prezidente Parlamento Nasional halo viagem ho aviaun ba Lau-Ala, Ermera para hakoak malun ho Commandante rebeldes, Tenente Gastao Salsinha. Hakoak malun, rei malun, konversa ba malun, hanesan la akontese buat ida. Karik ida ne’e maka ema dehan lisaun politika husi Timor oan sira “sama iha kraik para bele  hakoak ida leten.  Ba ita nia interese ita nunka mais bele hakoak ema hotu tamba interese la hanesan.”  &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;Maibe atraves de akontesimentu hirak ne’e, depois  klima politika muda derepente. Mudansa ne’e acontese wainhira Avo Xavier nudar Prezidente ASDT husu ba Primeiro Ministro de Faktu (versaun Fretilin nian) para atu espulsa tiha Gil Alves (Ministro de Turismo Commercio e Industria) no Abilio Lima (Secertario de Estado Meio Ambiente). Razaun Avo Xavier nian, tamba alegasaun korupsaun, sira iha istoria negro iha passado, no mos tanba pressaun maka’as husi militante ASDT sira iha baze. Primeiro Ministro nia resposta  maka lori Gill Alves halo viagem ba Jakarta para asina akordu ida ho governu Indonesia. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;Avo Xavier hakat ba oin nafatin, ASDT ho Fretilin hakbesik a’an ba malu hodi assina akordu iha dia 1 de Maio hanesan loron trabalhadores sira nian. Akordu  ne’e depois kontinua ho assina Plataforma Politica da Alianca Estrategica ASDT/FRETILIN, ne’e be halao iha dia 7 de Maio.&lt;br /&gt;Nudar  ro ahi ne’e be atu mout dadaun ona iha tasi klaran. AMP nian lideransa sira hanesan nakhoda tenta para atu hakilar hodi hatudu (mesmo liman fuan deit) katak AMP sei la nakdoko. Eventu istoriku ida ne’e hakarak repete fali deit argumentu ne’e be mai husi povo ne’e be sai vitima durante krizi ida ne’e katak “AMP nia durasaun sei hanesan tempu kuda batar. Se ami kuda batar agora, AMP sei monu wainhira ami silu batar.” &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;Lideransa sira husi ASDT/Fretilin mos hakarak hatudu ba ema hotu katak laos hodi violensia deit maka ita bele konkista poder mas ho dialogu ulun malirin, intende malun, no ho maturidade politika maka ita bele attende povo Maubere nia nesesidade no bele progresu ba Povo Maubere. krizi ida ne’e mos hanesan lisaun ida katak buat ne’ebe maka o hadau ho forsa, ho violensia, ho interese privadu sei la dura. Tempo silu batar to’o ona, parabens ba agrikultor sira no derrota ba ema ne’e be kuda anin tamba sira sei ku’u tufaun. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;Esperiensia Rai barak hatudu ona, katak governu ne’ebe la reprezenta interese Povo nian sei tohar, tanba Povo nia halerik no hakilar nu’udar tufaun ne’ebe forte no kroat tebes hodi tesi rahun no tohar tiha fini ne’ebe ladiak.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="center"&gt;&lt;span style="font-family:trebuchet ms;"&gt;&lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_15.pdf?gda=4lN3oUUAAAAaks3UILxemyOY-Yzc8IeOcX2y5Acu3UbZ8XZFh47y3GG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykby4k-4FJK7HkIyfGKpYn_Zw&amp;amp;gsc=aC04zQsAAADGrddnBrCn_BD9CPqwTFPk"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;Download Edisaun tomak iha ne'e (1MB)&lt;/span&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;/span&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-7645004546886390169?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/7645004546886390169/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=7645004546886390169&amp;isPopup=true' title='2 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7645004546886390169'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7645004546886390169'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/klaak-semanal-edisaun-15-8-maiu-2008.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 15 (8 Maiu 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp1.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SD5iDLjZD9I/AAAAAAAAAME/HM78UlXH2uQ/s72-c/Klaak_Edisaun15_cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-4233078513110233671</id><published>2008-05-15T19:06:00.000-07:00</published><updated>2008-05-20T22:57:31.765-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 14 (29 Abril 2008)</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCz5JeIgoEI/AAAAAAAAAL0/fhgz9RvFob4/s1600-h/Klaak_Edisaun_14Cover.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5200805610808975426" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCz5JeIgoEI/AAAAAAAAAL0/fhgz9RvFob4/s400/Klaak_Edisaun_14Cover.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;HALIRI&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;&lt;span style="font-family:arial;"&gt;Notisia Di'ak ka Mehi Aat?&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;Prezidente Republica, Dr. Ramos Horta fila ona husi Darwin hafoin halo tratamentu ba kanek nebe nia hetan iha atentadu 11/2 husi grupo armadu Alfredo Reinado ho Gastao Salsinha. Gastao Salsinha entrega-an ona ba forsa operasaun konjunta "Halibur" hafoin negosiasaun naruk ho reprezentante governu no uma kreda. Rogerio Lobato nebe hetan pena tinan 7 tan fahe kilat ba grupo sivil iha 2006 mos hetan ona indulto prezidensial hamutuk ho dadur besik na'in 80. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Independentemente husi "perdaun politiku" estado nian ba Rogerio, tan ema balun sei hahusuk nafatin no maka'as hasoru desizaun prezidensial ne'e, ita bele dehan katak, roman sinal esperansa ba moris hakmatek hahu mosu dadaun ona ba ita. Sa tan, periudu estado emerjensia mos remata ona, maski iha distrito Ermera, implementasaun estado de sitio sei la'o nafatin. Ita hein katak, hafoin Gastao Salsinha entrega-an, povu Ermera mos sei hakat tuir nia maun alin - inan feton iha distrito seluk atu goza liberdade nebe sira lakon tiha durante fulan 3 nia laran. Liberdade nebe la'os importante de'it, maibe determinante tebes ba sira nia moris. Liberdade atu ba ku'u sira nia kafe nebe tasak hotu ona no hein hela sira. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Bainhira hare roman esperansa ba moris hakmatek hakbesik mai ita, ita bele konsidera biban ne'e nudar notisia di'ak ida. Notisia di'ak, tan ita iha fiar katak terus naruk durante tinan 2 nia laran, besik to'o nia rohan ona. Fiar ne'e iha, tan la iha ema ida mak hakarak moris bebeik iha terus laran. Sa tan, hakarak terus bebeik. Ema bulak mos lakohi terus. Ema timor la'os ema bulak. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Maibe, notisia di'ak ba ema timor, la automatikamente signifika notisia ksolok. ba ema hotu. Liu-liu ba ema ukun-na'in sira. Ukun-na'in sira, iha nebe de'it, inklui iha Timor, preoukupa maka'as liu ho sira nia ukun do ke povu nia moris. Ba ukun-na'in sira, notisia di'ak ka notisia ksolok mak notisia nebe bele tulun sira hanaruk sira nia ukun no hamorin sira nia naran, maski notisia ne'e kona ba povu nia terus no susar. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tanba ne'e, regresso Prezidente Horta nian no rendisaun Gastao Salsinha nian ne'e so sai notisia di'ak ka ksolok ba ukun na'in sira, bainhira lori kontribuisaun ruma atu hametin abut poder nebe sira iha tiha ona. Se lae, sira sempre konsidera notisia di'ak sira ne'e hanesan "mehiaat" politik.&lt;br /&gt;"Mehi-aat" bainhira sira konsidera regresso prezidente Horta no rendisaun Salsinha nian, envez lori hakmatek, lori fali ameasa ba sira nia kadeira. Envez de hanaruk sira nia ukun, ko'a fali sira nia "ain-klor" politik. Envez hakari dame, haklili fali surik. Surik politik nebe nia kro'at kose biru "matan-helik." Ema "matan-dook" politik de'it mak bele hatada no haree. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ita hotu akompanya no haree oin sa populasaun Dili no ita nia ukun-na'in sira simu prezidente Horta iha aeroporto Comoro iha 17 Abril foin lalais. Hamnasa no haklalak rame-rame hanesan simu liurai boot. Ita hotu mos sai sasin oin sa ita nia ukun-sira nia attitude hafoin rona tiha Prezidente Horta nia diskursu ba nasaun iha Parlamento Nasional, kuarta-feira 22 Abril. Barak mak basa liman maski ho oin buis, balun tur ru'un nehan nonok. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Hafoin rona tiha diskursu prezidente Horta nian, politiku-na'in barak hahu ko'alia maka'as kona ba eleisaun antisipada. Balun fali temi kona ba demokrasia partisipativa. Atu Eleisaun antesipada ka demokrasia partisipativa, tan liafuan sira ne'e mosu husi ukun-na'in sira nia ibun sei suli ba be-debun ka be-lihun ida de'it. Be-debun ka be-lihun ne'e mak naran: UKUN. Eleisaun antesipada ka demokrasia partisipativa, la'os aifarina ka talas, sa tan foz, nebe atu habosu povu nia kabun iha tempo rai-hamlaha. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tanba ne'e, ita hotu tenke matan moris no neon-na'in atu tau matan nafatin ba ita nia ukun-na'in sira nia hahalok no lala'o ukun loro-loron nian. Ita labele nonok demais no halo tuir de'it sa ida mak sira ko'alia. Ita tenke hakilar nafatin ba sira katak, oe ka rota ukun nebe sira kaer, povu mak fo. La'os sira hetan husi anjo no santo sira iha lalehan. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Se ita nonok bebeik, ita kontinua fo fatin ba sira atu obriga ita prega ita nia kaixaun loroloron. Ita terus dobrado: halo kadeira ba sira no prega ita nia kaixaun. Keta haluha katak, bibi-atan no ema ki'ak sira iha rai judeia mak haksolok ho Jesus nia moris. Herodes ho farizeu sira lae. Jesus rasik mos hateten katak Nia mai la'os lori dame, maibe lori surik. Surik nebe sei hafahe oan husi inan, hafahe maun husi alin. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Hein katak, Prezidente Horta nia regresso ho Salsinha nia rendisaun sei la lori krize foun mai povu Timor, maski sei ameasa ukun-na'in balun nia kadeira. Se nune'e duni, haka'as futu-kabun no hiit-kalsa. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Vokabulariu: &lt;/strong&gt;&lt;em&gt;Perdaun politik&lt;/em&gt;: pengampunan politik; &lt;em&gt;roman&lt;/em&gt;: terang; &lt;em&gt;notisia di'ak&lt;/em&gt;: kabar baik; &lt;em&gt;notisia ksolok&lt;/em&gt;: kabar gembira; &lt;em&gt;regresso&lt;/em&gt;: kepulangan; &lt;em&gt;hamorin&lt;/em&gt;: mengharumkan; &lt;em&gt;mehi-aat&lt;/em&gt;: mimpi buruk; &lt;em&gt;Envez de&lt;/em&gt;: bukannya; &lt;em&gt;hakari&lt;/em&gt;: menebarkan; &lt;em&gt;haklili&lt;/em&gt;: menyandang diantara ketiak; &lt;em&gt;matan-helik&lt;/em&gt;: sejenis guna-guna untuk mengelabui pandangan musuh; &lt;em&gt;matan-dook&lt;/em&gt;: dukun; &lt;em&gt;hatada&lt;/em&gt;: mengetahui datangnya; &lt;em&gt;oe/rota&lt;/em&gt;: tongkat kepemimpinan; &lt;em&gt;dobrado&lt;/em&gt;: ganda &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;LIA MENON&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;p align="justify"&gt;Redasaun kla'ak kuaze hanesan ho majalah Gatra periode Indonesia, ne'ebe ho lian kroat atu kurizi estadu. Kla'ak hari'i lia los no informasaun lolos. Kla'ak parabens.&lt;br /&gt;7313XXX&lt;br /&gt;24/APRIL/2008 &lt;/p&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Redasaun kla’ak:&lt;/strong&gt; Obrigado ba ita. Maske nune’e kla’ak iha diferensia boot ho Gatra.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;p align="justify"&gt;Boa noite kla'ak , Parabens Ba kla'ak tanba berani hatun notisias ne'ebe realidade akontese iha rai laran. Hakarak hato'o mos hanoin balu ba governu ida ne'e, uluk sira hakilar katak funsionariu sira uza kareta estadu lori tula familia i fim da semana, agora pior liu tan simu kupon kombustivel fan fali ba ema + funsionario balu simu uang jalan halo servisu vizita fali familia iha kupang. Maka ne'e deit obrigadu ba kla'ak.&lt;br /&gt;7352XXX&lt;br /&gt;13/ABRIL/2008 &lt;/p&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Redasaun kla’ak:&lt;/strong&gt; Obrigadu ba ita ba ita boot ninia sujestoens. Ba governu oinsa hatan ba prekupasauan husi mensagem husi sani nain ida ne’e. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style="font-family:arial;font-size:180%;"&gt;INDISE&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Xanana Laiha Kapasidade, dalan ba antisipada&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Efrem dos Anjos, Zevonia Vieira&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;Ukun ladun hatene ne'e mos krizi boot ida at liu tan mak osan bar-barak maibe gasta ita la hare buat ida, governu laiha kapasidade atu halo jestaun ba osan bar-barak sei hamoris krizi ida ne'ebe boot liu. Hakat liu krizi ne'e presiza elisaun antisipada. (p. 2) &lt;/div&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Ramos Horta Sei Hatutan Dialogu Politiku Ne'ebé Hahu Tiha Ona&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;nuno rodriguez TCHAILORO&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Iha loron 23 fulan Abril, Presidenti da Republika Ramos Horta hatoo diskursu estadu iha Parlamentu Nasional. Iha diskursu Ramos Horta koalia konaba oinsa harii estabilidade no dezenvolvimentu liutiha atentadu 11 Fevereiru. kla'ak rasik halo rezume ba asuntu ne'ebé Ramos Horta hatoo iha nia diskursu hanesan tuir mai ne'e: (p.2) &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;AMP, APOIO EST ESTADU ADU DE SITIU IHA ERMERA&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Efrem dos Anjos &lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;AMP fo votus konfiansa atu implementa nafatin estadu de sitiu iha distritu Ermera. Iha parte seluk sira rasik rekonese katak husi estadu de sitiu hamosu violasaun barak iha populasaun nia leet husi forsa operasaun konjunta. Pesoal balun husi AMP ne'ebe sente konsekuensi negativu husi estadu de sitiu fo sira nia votus kontra ba prolongamentu estadu de sitiu iha Ermera. Tuir observasaun ne'ebe jornalista kla'ak assiste iha uma fukun rejista numeru votus a favor atu kontinua estadu de sitiu hamutuk 29, kontra 18, abstensaun 11. (p. 4) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;OPINIAUN: Utiliza fundu petroleo atu sosa fos: Se loos mak hetan benefisiu?&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Manuel Monteiro &amp;amp; Zeus Oliveira*&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;Hanesan ita hotu hatene katak iha loron Kuarta-feira, 23 Abril 2008, Prezidente Republika, Sr. Jose Ramos Horta, liu husi mensajen ba nasaun nebe hato'o iha Parlamen Nasional, husu ba Par-lamentu Nasional no Governu atu halo revizaun ba Lei Fundu Petroleo hodi bele utiliza osan ne'e atu sosa fos ba povu. Pedidu Prezidente Republika ne'e relasiona ho krize fos nebe infrenta iha nasaun barak iha mundu agora dadauk ne'e. (p.5) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;*) Autor sira ha'knaar iha Asosiasaun HAK (Hukum, hak Asasi &amp;amp; Keadilan), Dili, Timor-Leste. &lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Kaer Moris Salsina Ami Hotu Nia Ideal&lt;/span&gt; (dadalia ho Major Ular Rihik)&lt;br /&gt;Wainhira Presidente Republika fila husi Austrália, mensajen ne'ebe hasae ba publiku mak hakarak Salsinha tenke moris atu nune'e bele hatene se mak iha nia kotuk, nusalos forsa operasaun konjunta bele implementa mensajen ne'e iha terenu. Realidade hatoudu susesu. Nusa los prosesu too Salsinha bele intrega-an. Jornalista Kla'ak halo intervista ida husi telefone ho Major Ular komandante operasaun iha Distrito Ermera, Loron 25 ho 26/04 (p. 6) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;NEPAL: Partidu Komunista Maoista Manan Boot iha Nepal&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Farooq Tariq (Portavoz ba Partidu Traballadores Pakistan)&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Partidu Komunista Nepal-Maoista (CPN-M) manan iha eleisaun asembleia konstituenti ne'ebé halao iha dia 10 Abril nudar pasu boot ba oin ba forsa iskerda iha rejiaun no in-ternasionalmente. Massa vota ba sira ne'ebé laiha esperiensia ba eleisaun maibe iha esperiensia luta ba direitu baziku. Fonte: &lt;a href="http://links.org.au/"&gt;http://links.org.au/&lt;/a&gt; (p. 7) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Australia Haluan Nia Fronteira Tasi&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;Australia asegura tiha ona "bonanza" mina no gas liutiha defini miliaun 2.5 kilometru ba fronteira tasi. Tradusaun hosi AAP. (p. 7) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Povu Betano Hakarak Dame&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Nico ZECORO&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;Krize politika seidauk to'o nia rohan. Deslokadus sira seidauk fila fali ba sira nia uma ida-idak. Maibe Problema foun mosu nafatin hodi taka problema tuan. Realidade hatudu ona katak iha lideransa sira koalia seluk, maibe iha implementasaun Timor-Leste moris nafatin iha krizi laran. "Durante krizi, populasaun barak mak sai trauma no vitima. Problema politika nebe akontese ne'e, to'o agora seidauk iha rohan," katak Zenilda Fernandes ba kla'ak iha Betano, Same rohan husi fulan ne'e. (p. 9) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Moras Bibi Maten Sei Kura Iha Dili&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;no'olok &lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Ho kbiit rasik dr. Jhon Anaze hosi Canada hahu identifika moras epilepsi ka bibi maten iha Dili no iha tempu badak sei halo tratamentu hodi kura moras ida ne'e. (p. 9) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Exonerasaun ba Administrador Sub Distritu Sira Hanesan Persegisaun Politika ba Sidadaun Funsionariu Militante Fretilin&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Antoninho Bianco&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;Akompanâ processu reforma nebe lao dadaun iha Governu aktual ida ne, rona, hare no senti deskontentamentu nebe mosu, tanba ne’e iha oportunidade ida ne, ami hanesan representante povu ho sentimentu estado hato preokupasaun konaba ezijensia aplikasaun regras nebe justu ba funsionariu nudar faktor determinante atu assegura makina administrasaun iha país ida ne. (p. 10) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Ideia Jurnalismu ba Dame iha Timor-Leste&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Pery Mesquita&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;Iha Dare, durante loron tolu jornalista nain sanulu resin halibur ba training ho topiku "Konflitu no Jurnalismu ba Dame". Sira simu, rona, no diskuti kona ba asuntu konflitu no papel jurnalismu ba dame. Iha atusiasmu bo'ot wainhira apresentasaun grupu, dala ruma mosu diferensia ideas, halo apresentasaun sai dinamiku tebes. Ikus mai sira hatene, iha situasaun konflitu, jornalista no media imprensa tenki sai "ponte" komunikasaun ba sorin (pihak) hotuhotu atu hato'o sira nia aspirasaun, no mos razaun. (p. 10) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Comarca La iha Muru: Vitima Genocida iha Seculo 20 Cambodia&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Mateus Goncalves&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;"Dala ruma o sente hamlaha, hetan tortura, sofrimentu, lakon esperanca moris, hein o-nia loron para o atu mate? Dalaruma o sente o nia moris la iha valor kompara ho dosi pedasuk ida, surat tahan pedasuk ida? Fenomenu ida ne'e akontese ba povu Cambodia durante moris iha rejimu jenosidiu nia okos ne'ebe ukun husi Pol Pot, Leng Sary, no Khieu Sampan." (Pajina 51) &lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;Titulu Livru : Children of Cambodia's Killing Fields: Memoirs by&lt;br /&gt;Kompila no Edited : Dith Pran&lt;br /&gt;Total Pagina : 199&lt;br /&gt;Publikasaun : Yale&lt;br /&gt;University 1997 (p. 10) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;"Labele Bandu Eurico Mai Timor”&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;agustinha XIMENES&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;Tinan 1999 liu ba ita hotu hatene akontesementu bo'ot teb-tebes mak mosu iha ita nia rai laran, milisia nebe lidera husi Eurico Guterres asaltu povu sivil hodi hasubar-an iha fatin ne'ebe deit, balun tauk ba evakua iha foho no balun mate, balun mos halai tuir milisia ba tasi sorin tanba hetan ameasa. (p. 11) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Konta Bankaria ho $ miliaun 1, eziste?&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;nuno rodriguez TCHAILORO&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;La kleur liutiha atentadu 11/2, iha email ida ne'ebé sirkula iha Timor-Leste tomak katak Mari Alkatiri hosi partidu Fretilin transfere osan ho montante $miliaun 1 ba konta Alfredo Reinado iha Darwin. Fretilin rasik rejeita informasaun ne'e no hili dalan judisial atu rezolve problema informasaun $ miliaun 1. (p. 11) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Agrikultor kafe preokupadu ho situasaun seguransa&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;IRIN&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;Dili, 21 April 2008 (IRIN) Restrisaun militar ba sivil iha Timor-Leste halo industria kafe ho multi millaun dolar iha perigu nia laran tamba autoridade fo ordem ba agrikultor kafe atu hases an hosi sira nia plantasaun, hodi prevene sira hosi preparasaun ba tempu kuu kafe iha fulan Maiu nia laran. Kafe liu tonelada 10.000 produz iha Timor-Leste 80 % hosi total esportasaunne'ebé hodi US $ miliaun 20 tinan ida. Ida ne'e nudar rendimentu prinsipal ba populasaun mayoria 10.000 ne'ebé hela iha distritu Ermera. (11) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;BISPO GUNNAR: FRETILIN NAKONU HO RESPONSABILIDADE&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;efrem dos ANJOS, vonia Vieira&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;Atu rezolve krizi ne'ebe akontese iha Timor-Leste persiza kontribusaun parte hotu nian, objetivu ne'e obriga ema hotu atu junta hamutuk idea lori buka dalan ne'ebe diak liu. Husi inisiativa hirak ne'e lori mos Bispu Gunnar Stalsett atu rona opiniaun no pozisaun Dr. Mari Alkatiri relasiona ho krizi ne'ebe akontese iha rai laran, iha sorumutuk ne'ebe halao iha residensia antigu primeiru ministru 22/04. (p.12) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;Audit Orsamentu Tranzitoriu Mak Sai Indikador ba Performa Governu AMP&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;zenilton ZENEVEZ&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;Ita hotu hatene katak, Orsamentu Geral do Estadu mak tinan-tinan aprova husi Parlamento Nasional mak sei finansia servisu orgaun soberanu hotu-hotu iha pais ida ne'e. Signifika katak, sei la iha orsamentu ba estado funsionamentu estado sei la-la'o. Nune'e mos sei la iha osan, funsionariu públiku, F-FDTL no PNTL sei la-simu osan, inklui dezenvolvimentu pais ne'e mos sei labele la'o. (p. 12) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;KETA HALUHAN&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;Governu Tarde Taka Kuak Hamate Ema: Iha loron 17 Abril 2008 – loron ne'ebe Prezidenti da Republika fila hikas hosi Darwin, membru PNTL Inspetor Tiburcio Soriano mate tanba motor ne'ebe nia hodi tama kuak laran iha Avenida Portugal Jardim Kolmera nia sorin. Dalan ne'e kuak kleur ona maibe governu tarde atu taka kuak sira iha dalan. Liu-tiha asidenti membru PNTL ne'e dalan hirak ne'e taka ho rai henek deit. Maski dalan kuak sira komesa taka ona, maibe dalan barak ne'ebe sei ameasa ema ne'ebe uza luron, hanesan kuak boot iha rua Celestino da Silva, Farol no mos fatin seluk. (p. 12) &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;Download&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;Kla'ak Semanal&lt;br /&gt;Edisaun 14, 29 Abril 2008 - &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_14.pdf?gda=Ig99AUUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioke3KVmMmWajO-1r_lUYP6WG1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykbLSPP5W9bA0wqUThG9UZAGA"&gt;download&lt;/a&gt; (1MB)&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-4233078513110233671?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/4233078513110233671/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=4233078513110233671&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4233078513110233671'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4233078513110233671'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/klaak-semanal-edisaun-14-29-abril-2008.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 14 (29 Abril 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCz5JeIgoEI/AAAAAAAAAL0/fhgz9RvFob4/s72-c/Klaak_Edisaun_14Cover.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-6103582788725420351</id><published>2008-05-13T00:04:00.001-07:00</published><updated>2008-05-13T01:04:36.084-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 13 (19 Abril 2008)</title><content type='html'>&lt;span style="font-size:78%;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;a href="http://bp1.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SClHouIgn_I/AAAAAAAAALM/G1D69WeK5V0/s1600-h/cover_ed13.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5199766009680011250" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp1.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SClHouIgn_I/AAAAAAAAALM/G1D69WeK5V0/s400/cover_ed13.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;strong&gt;HALIRI&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;Regresu Furak, Progresu Nurak&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;17 Abril 2008. Liuron boot nebe tutan sidade Dili ho aeroporto Nicolau Lobato, Comoro, nakonu ho hakilar no haklalak haksolok husi emar Timor oan. Haksolok hodi simu fali ulun boot nasaun Timor nebe iha loron 66 nia laran lakon husi sira nia sorin. Prezidente Republika, Dr. José Manuel Ramos Horta.&lt;/div&gt;&lt;p align="justify"&gt;Loron 66 hafoin halo tratamentu mediku intensivu iha Darwin, Australia, tan hetan kanek todan iha atentadu 11/02 husi grupu armadu Alfredo Reinado, povu Timor barak konsidera nia regresu nudar "resureisaun" ida. Tan ne'e, povu Timor tomak iha resan atu haklalak ho haksolok hodi simu nia nudar liurai, hanesan judeu sira haklalak haksolok simu Jesus tama sidade Jerusalem. Eventu bibliku nebe katoliku sira komemora tinan-tinan iha domingo Paixaun de Ramos.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ramos Horta la'os Jesus nebe mate tiha, liu loron 3 moris hi'as. Ramos Horta, figura numeru 1 Estado Timor-Leste nebe besik atu mate tan kanek ku'ak 3 nebe nia hetan husi tiru grupu armadu iha Metiaut, 11 Fevereiru 2008. Maski nudar figura numeru 1, maibe sai alvu mamar ba grupu armadu Alfredo Reinado nian. Maski nudar Xefe Estado nebe povu mak hili, maibe Estado foin hakfodak minutu 30 hafoin nia hetan kanek. Maski nudar Prezidente Republika, maibe nasaun iha de'it kbiit atu soi nia ho ambulansia tuan, "terceira mão", ida.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ita hotu haksolok tan Prezidente Ramos Horta fila mai Timor ho isin nebe saudavel, maski tenke enfrenta situasaun nebe kritiku tebes. Ita barak, liu-liu sira nebe fiar na'in, bele konsidera katak, ne'e hanesan grasa boot ida husi Maromak. Hanesan Prezidente Parlamento Nasional, Fernando "La Sama" de Araújo, hateten iha sesaun parlamentar hodi simu Prezidente Ramos Horta. Barak mos konfia katak, Laureado Nobel da Paz ne'e konsegue moris tan ema Timor tomak nia orasaun ba Maromak no hamulak ba uma-lulik Timor nian. Ita la nega buat sira ne'e. Ema ida mos, inklui Dr. Ramos Horta, mos la ignora.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Importante ba ita hotu, liu-liu ukun-na'in Estado RDTL sira, atu labele haluha faktor determinante seluk nebe kontribui ba intervensaun atu salva Prezidente Ramos Horta nia moris, hahu husi 11/02 dader to'o loron nebe nia fila mai Timor. Karik balun haluha, bele rona fali Prezidente Horta nia liafuan agradesimentu nebe nia fo sai dala 2 ka 3 ona ba publiku. Iha nia liafuan agradesimentu Prezidente Horta nunka haluha atu hato'o agradesimentu ba intervensaun "Primeiro Socorro" husi Guarda Nacional Republicana (GNR), Ekipa Mediku FSI nian iha Heli Port no mediku sira iha Royal Hospital Darwin, Australia. Faktor determinante seluk mak rezistensia fizika Dr. Ramos Horta nian rasik.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Estado Timor tenke hakerek, la'os de'it iha istoria, maibe tau mos iha hanoin loro-loron, kona ba ema no entidade sira nebe kontribui maka'as atu soi Prezidente nia moris. Ita labele hanesan ema han tohu: xupa nia ben midar, soe nia sarin. Ita labele repete hahalok "maupagador" nebe ita halo iha 19 de Maio 2002 kalan iha Tasi-Tolu, bainhira simu ukun husi ONU. Ita haluha no la fo fatin espesial ba maluk solidariedade internasional sira nebe durante tinan 24 nia laran suporta intransigentemente ita nia luta ba ukun-rasik-an.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha ita nia istoria, ita, liu-liu ukun-na'in Estado RDTL labele moe atu rekonyese sira nia sala. Sala nebe sira halo hasoru figura numeru 1 Estado Timor nian. Rekonyesimentu sala ne'e la'os halo hanesan ita ba konfesa sala ba padre sira, maibe tenke halo parallel ho esforsu no vontade politika atu hadi'a sistema no medida seguransa ba Xefe Estado.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;La'os husik Xefe Estado la'o mesa-mesak, hela izoladu sem seguransa maxima. Mos la'os haruka ambulansia tuan (xukata, edit.) atu halo intervensaun hafoin 30 minutus prezidente hetan atake.&lt;br /&gt;Prezidente Republika fila ona. Ita hotu haksolok. Ita bele dehan regresu Dr. Ramos Horta nian, regresu ida nebe furak tebes. Furak tan nia fila ho isin di'ak maski tenke liu husi krize nebe hamihis ita balun nia esperansa. Maski nune'e, ita mos tenke rekonyese katak, Prezidente Horta fila mesak. Nia la hit ho justisa, la hulan ho lia los mai. Progresu kona ba prosesu investigasaun atentadu 11/02 to'o agora seidauk iha rezultadu konkretu ida. Bele dehan progresu ne'e sei "nurak." Tan nurak hela ita barak mak lakohi ko'alia kona. Lakohi book. Dala ruma tan ta'uk atu namlaek tiha molok hetan funan.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ita hein katak ho regresu "vitima numeru 1" husi atentadu 11/02 ne'e bele tulun orgaun estado nian nebe kompetente atu dudu prosesu buka lia los ne'e lais liu tan. Ita mos hein katak, Gastao Salsinha sei tama sidade Dili iha tempu badak ho kareta especial. La'os ho ambulansia tuan hanesan Dr. Ramos Horta iha 11/02. Se lae, ita hotu sei hakoi justisa. Bainhira justisa mate, dame difisil atu hetan fatin horik iha ita nia leet.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Vokabulariu&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;: &lt;em&gt;soi&lt;/em&gt;: selamatkan; &lt;em&gt;tohu&lt;/em&gt;: tebu; &lt;em&gt;sarin&lt;/em&gt;: sepah; &lt;em&gt;intransigentemente&lt;/em&gt;: tanpa pamrih; &lt;em&gt;xukata&lt;/em&gt;: besi tua; &lt;em&gt;namlaek&lt;/em&gt;: layu; &lt;em&gt;horik&lt;/em&gt;: menetap, tinggal&lt;/p&gt;&lt;br /&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5199767551573270530" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp0.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SClJCeIgoAI/AAAAAAAAALU/zaYJKwrIXh8/s400/KARIKATURA.jpg" border="0" /&gt;&lt;br /&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;Indise&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/kazu-jose-luis-guterres-hahu-hosi-neeb.html"&gt;Kazu Guterres Hahu Hosi Ne'ebé?&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Kazu Vise Primeiru Ministru Jose Luis Guterres hahu sai ba publiku iha fulan Fevereiru 2008 bainhira Bankada Fretilin levanta kazu uza osan estadu ba benefisiu pesoal iha plenaria Parlamentu Nasional. Bainhira kazu ne'e foti iha Parlamentu Nasional membru Parlamentu Nasional husu ba Bankada Fretilin atu hatudu faktus no provas. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/fretilin-husu-governu-demite-jose-luis.html"&gt;Fretilin Husu Governu Demite Jose Luis Guterres&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Bankada Fretilin iha loron 8 fulan Abril foti fila fali kazu Jose Luis Guterres iha Parlamentu Nasional, iha biban ne'e Fretilin mai ho provas ho evidensia. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/eiz-seminarista-nee-hetan-alegasaun.html"&gt;Eiz Seminarista Ne'e Hetan Alegasaun Halo Korupsaun&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Nia ema ida ne'ebe sempre kalma no La'os ema ne'ebe nervozu. Kuandu iha meeting press, sempre hatan perguntas jornalista sira nian ho kalma no nakonu ho atensaun. Jose Luis Guterres, hahu koñese no estuda letra abc la to'o primeira klase ba eskola iha Soibada. Ho ninia deviza privadu ukun ho dame no domin depois kontinua ninia estudu iha seminari Dare to'o deit quinto ano, mai fali Liceu, to'o iha 1974. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/estanislao-da-silva-iha-salan-rua-neeb.html"&gt;Estanislao da Silva: "Iha Salan Rua Ne'ebé Nia (Jose Luis Guterres) Halo"&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Bankada Fretilin levanta kazu Vise Primeiru Ministru Jose Luis Guterres iha fulan Fevereiru maibe seidauk iha rezultadu, semana kotuk dala ida tan Fretilin levanta kazu ne'e ba publiku ho evidensia balun. Salan saida los mak Jose Luis Guterres halo bainhira asume kargu nudar Ministru Negosiu Estranjeiru? Tuir mai intervista jornalista kla'ak Nuno Rodriguez Tchailoro no Zevonia Vieira ho membru Parlamentu Nasional Estanislao da Silva ne'ebé uluk mos asumi kargu nudar Primeiru Ministru. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/lutu-metan-ba-estado-de-stio.html"&gt;Lutu Metan ba Estado de Sítio&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;"Hau la haree iha estado de sítio, wainhira ema oho Prezidente Estadus Unidus, Jhon F. Kennedy. Hau mos la haree iha estado de sítio, wainhira bomba nakfera iha España ne'ebe rezulta ema barak mate. Iha tinan 1998, wainhira estudante sira hatun Prezidente Soeharto husi ninia kargo, laiha estado de sítio. Timor ne'e iha saida mak tenki iha estado de sítio? Atu kaer Salsinha deit mak tenki iha estado de sítio"? Mario Carrascalao husu.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/jose-brando-tinan-neekobertura-ba-80-3g.html"&gt;Jose Brandão: "Tinan ne'e….kobertura ba 80 %, 3G, telefone publiku, internet ba eskola…."&lt;br /&gt;&lt;/a&gt;Foin lalais Ministra Finansas Emilia Pires hasai deklarasaun katak fo prazu fulan 6 ba Timor Telecom atu hadia jestaun. Atu bele hatene liu tan signifikansia prazu fulan 6 ba Timor Telecom, Nuno Rodriguez Tchailoro dadalia ho Administrador Delegado Jose Brandão iha nia servisu fatin (11/4) atu hatene liu tan mos planu Timor Telecom ba oin. Kla'ak rasik koko atu intervista Ministra Finansas no Ministru Infrastutura maibe too dadalia ne'e hatun, ministru nain rua seidauk fo resposta atu koalia ho kla'ak too edisaun ne'e publika. Saida mak Timor Telecom sei halao iha tinan ne'e? &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/bolivia-konsulta-gratuitu-ba-ema.html"&gt;BOLIVIA: Konsulta gratuitu ba ema miliaun 11&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/cuba-segundu-prezidente-cuba-depois-de.html"&gt;CUBA: Segundu Prezidente Cuba depois de Revolusaun "Raúl Modesto Castro Ruz"&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Mericio Akara relata kona-ba prosesu hili lider foun iha nasaun Cuba.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/populasaun-atauro-hetan-diskriminasaun.html"&gt;Populasaun Atauro Hetan Diskriminasaun Husi Governu Central&lt;br /&gt;&lt;/a&gt;Atauro, rai ida nebe jeografikamente iha norte, husi kapital Dili, Timor Leste iha parte administrativa sub-distritu Atauro, distritu Dili. Ema barak konhese ilha Atauro nebe konhesidu ho ninian tasi nebe mak furak hodi dada turista lokal no estrangeiru sira ba paseiu iha fatin nee iha sabadu ho roo Nakroman. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/enerjia-alternativu-biogas-husi-karau.html"&gt;Enerjia Alternativu Biogas husi karau nia Foer&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Arsenio Pereira da Silva esplika oinsa dezenvolve bio gas husi karau nia foer.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/artista-timor-indonesia-no-australia.html"&gt;Artista Timor, Indonesia no Australia Rejeita Sai Vitima&lt;br /&gt;&lt;/a&gt;Angie Bexley hatete katak iha fulan dezembru 2006, artista hosi nasaun tolu servisu hamutuk hodi kria dialogu laos iha nasaun ida deit ba diferensia sosial, politika no realidade kultura liu hosi media pinta. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/labele-rona-banku-mundial-fmi-no-wto.html"&gt;Labele Rona Banku Mundial, FMI no WTO&lt;br /&gt;&lt;/a&gt;Molok baze de apoiu rahun iha tinan 1978, movimentu populares ho intereses popular forte tebtebes iha Timor-Leste. Indonesia harahun baze de apoiu, movimentu populares mos naksobu, ikus mai objetivu luta sai tiha deit duni militar Indonesia sai hosi Timor-Leste; movimentus populares mos too ohin loron la eziste. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/tesi-ai-parapah-kontra-lei.html"&gt;Tesi ai Parapah kontra lei&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Tesi ai Parapah ho kuantidade boot ne'e hahalok ida ne'ebe sei fo impaktu negativu ba ekolojiku Timor-Leste, tanba too ohin loron, faktus hatudu katak estragus iha area tasi ibun komesa seriu, husi tesi ai-parapah arbiru, soe foer lixu arbiru too estragus iha tasi laran hanesan kaer ikan ho soe bomba, no seluk tan. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Folin Foos Sae Bebeik, Rona Ami Nia Halerik&lt;br /&gt;Folin foos iha merkadu sae ba beibeik, povu kontinua halerik tamba laiha ona kbiit atu sosa foos. Barak ne'ebé hanoin katak ho governu foun sasan sei sai baratu. Oinsa povu bain-bain nia haree konaba folin foos? &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/matan-wen-horta-akompana-marxa-ba-paz.html"&gt;Matan Wen Horta Akompana Marxa ba Paz&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;Hanoin hetan loron 11 Fevereiru (11/F-red), imajinasaun ita nian la ba iha buat seluk. Prezidente da Republika, Jose Ramos Horta hetan tiru no kanek. Alfredo Reinado hamutuk ho ninia membru Leopoldinho mate kedas iha Prezidente da Republika ninia rezidensia. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;LIA MENON&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;&lt;strong&gt;"Lian los mak justiça, dalan los mak demokrasia"&lt;/strong&gt; &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Uluk nanain, atu hatoó ami nia lia fuan ruma, ami hotu nia hakuak manas ba maubere ho buibere sira hotu nebe oras neé halao serviço ida nebe folin tebes ba justiça no demokrasia iha ita rain timor-lorosae. Ami hotu iha neé ksolok tebes wainhira hare maubere ho buibere nia esforço atu haklaken lia los ba mundo tomak. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ami mos iha neé preocupa tebes ho situação nebe mak acontece iha ita nia rai laran, sinais oioin deit maka mosu. Ami mos iha grupo ida nebe hanaran an: Fórum Académico da Fretilin de Coimbra (F.A.F.C), ami iha direcção ida, ami nia actividade aposta liu ba oinsa ami bele buka halo hamutuk juventude fretilin sira nebe oras neé estuda iha Portugal, nomos halibur hamutuk oinsa bele fo ideia ba malu atu hasoru desafios boot nebe Fretilin no povo timor tomak hasoru. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Husi dalan ida neé, ami hakarak halao serviço hamutuk ho camaradas no buiberes sira, ita hamutuk, sei manan luta foun ida neé. Tamba ita hotu hatene katak; "Lian los mak justiça, dalan los mak demokrasia" lia fuan neé mak matebian sira nebe mate ba rai timor hanorin ita hotu, no ohin loron ita hotu hatene katak Fretilin mak defende lian no dalan ida neé. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Mak neé lai, ami hotu iha neé hein camaradas no buiberes sira nia resposta. Obrigado ba camarada no buibere sira nia atenção. Camarada de sempre!&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Coimbra, 12 de Abril de 2008&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;António Guterres&lt;br /&gt;Coordenador-Geral de F.A.F.C&lt;br /&gt;Contacto:&lt;br /&gt;Tlm. (+351)963259077&lt;br /&gt;&lt;a href="mailto:faf-coimbra@hotmail.com"&gt;faf-coimbra(a)hotmail.com&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;a href="http://faf-coimbra.bloqspot.com/"&gt;faf-coimbra.bloqspot.com&lt;/a&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;blockquote&gt;“Aku baca liputan beras minggu ini, menarik &amp;amp; berani. Aku salut, Keep Fire Kla’ak.” (7336xxx). &lt;/blockquote&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Redasaun kla’ak:&lt;/strong&gt; terima kasih. &lt;/p&gt;&lt;blockquote&gt;“Selamat, Jornal kla’ak semakin maju bobotnya dalam beberapa aspek, salut deh.&lt;br /&gt;(+614330303xx)&lt;/blockquote&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Redasaun kla’ak:&lt;/strong&gt; Terima Kasih, kla’ak akan terus berbenah diri dalam memberikan informasi kepada pembaca.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-family:arial;font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;Download&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Kla'ak Semanal&lt;br /&gt;Edisaun 13, 19 Abril 2008 - &lt;a href="http://klaak-online.googlegroups.com/web/Klaak_Edisaun_13.pdf?gda=HKEGTEUAAACX740qqVs-wBj2eQo47qioX9figKObOmstOHoFQNk-w2G1qiJ7UbTIup-M2XPURDShGYzIGBBDCUULMVBDiykb3WMRgAetGFYdq-TCkEibWA"&gt;download&lt;/a&gt; (2.7MB)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-6103582788725420351?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/6103582788725420351/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=6103582788725420351&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6103582788725420351'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6103582788725420351'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/haliri-regresu-furak-progresu-nurak-17.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 13 (19 Abril 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp1.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SClHouIgn_I/AAAAAAAAALM/G1D69WeK5V0/s72-c/cover_ed13.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-9016258854016872878</id><published>2008-05-01T23:58:00.000-07:00</published><updated>2008-05-13T00:03:55.537-07:00</updated><title type='text'>Kazu Jose Luis Guterres Hahu Hosi Ne'ebé?</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCk8_-Ign-I/AAAAAAAAALE/dQGqydOd1yw/s1600-h/jose+lu.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5199754314484064226" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCk8_-Ign-I/AAAAAAAAALE/dQGqydOd1yw/s400/jose+lu.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;nuno rodriguez TCHAILORO&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Kazu Vise Primeiru Ministru Jose Luis Guterres hahu sai ba publiku iha fulan Fevereiru 2008 bainhira Bankada Fretilin levanta kazu uza osan estadu ba benefisiu pesoal iha plenaria Parlamentu Nasional. Bainhira kazu ne'e foti iha Parlamentu Nasional membru Parlamentu Nasional husu ba Bankada Fretilin atu hatudu faktus no provas.&lt;/strong&gt; &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha loron 8 fulan Abril, deputada Ilda Conceicão levanta kazu ne'e iha Parlamentu Nasional. Tuir komunikasaun imprensa ne'ebé Fretilin haruka ba media katak Jose Luis Guterres ne'ebé uluk asumi kargu nudar ministru negosiu estranjeiru transfere osan liu hosi Ministerio Finansas ba nia kaben iha Nova Yorke. Tuir karta ne'ebé Ana Maria, Jose Luis Guterres nia kaben haruka ba Vise Ministra Negosiu Estranjeiru iha tempu ne'eba hateten katak Ministerio Finansas halao transferensia ba nia konta pesoal iha loron 24 de Novembru 2006 hamutuk $ 10,673.33 ba primeiru trimester, $ 8.005 iha loron 11 Janeiru 2006 ba segundu trimester no iha loron 11 Abril hamutuk $ 18.667.14 ba terseiru trimester. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Bainhira Mari Alkatiri rezigna an hosi Primeiru Ministru, Ramos Horta nudar Primeiru Ministru foun husu Ambaxador Timor-Leste iha Estadus Unidus Jose Luis Guterres atu sai nudar ministru negosiu estranjeiru. Jose Luis Guterres simu kargu ne'e no fila mai Timor, maibe nia kaben Ana Maria no nia oan mane Paolo Guterres (21) no oan feto Niara Guterres (16) kontinua hela iha Nova Yorke. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Vise Primeiru Ministru Jose Guterres hateten ba kla'ak katak Ramos Horta rasik mak hateten estadu sei tau matan ba nia familia ne'ebé kontinua hela iha Nova Yorke. Tuir Deputadu Estanislao da Silva ne'ebé uluk mos asumi kargu nudar primeriu ministru hateten ba kla'ak katak estadu tau matan duni hodi kontrata nia nudar funsionariu lokal. Funsionariu lokal iha Nova Yorke fulan-fulan simu $ 2800. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ana Maria la kontrata nia hanesan funsionariu lokal maibe sai nudar diplomata. Tuir karta ne'e rasik mos Ana Maria hateten katak maski nia hetan pasaporte diplomatiku maibe nia rasik laiha direitu atu sai nudar sidadaun Timor Leste tamba tenki hela minimu tinan 8 iha Timor. Tamba ne'e labele klasifika nia hanesan diplomata ida. Tuir informasaun ne'ebé kla'ak hetan katak ambasador Timor-Leste iha Estadus Unidus Nelson Santos rasik la hatene mudansa hirak ne'e halao. Tansa Ana Maria bele sai diplomata no la kontratu nia hanesan funsionariu lokal? &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Provedor Adjunto, Dr. Amândio de Sá Benevides, ne'ebe halao nia knar iha area boa governasaun, ba kla'ak halao entrevista iha edifisiu Provedoria Direitus Humanus e Justisa (PDHJ) iha segunda-feira 14/04 liu ba hateten katak husi PDHJ nia parte akompana informasaun konaba kazu Vise Primeiru Ministru Jose Luis Guterres nian ne'e. "Ami agora buka hela meius hotu-hotu atu bele buka dadus. Rekolla informasaun. Ami identifika ona ba ema sira ne'ebe mak atu ami bele hetan informasaun hirak ne'e. Atu nune'e bele haree posibilidade bele investiga Vise ka labele investiga. Ida ne'e mak agora ami halo hela," esplika Provedor Adjunto. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Lei fo duni autoridade ba PDHJ, atu klarifika duvidas hirak ne'e. Tanba ne'e mak Amândio de Sá Benevides husu ema hotu-hotu ne'ebe mak iha dadus bele aprezenta ba iha PDHJ hodi nune'e, PDHJ bele halo investigasaun klean liu tan ba eiz Ministru Negosiu Estranjeiru Jose Luis Guterres. "Ita hakarak atu hatene, transferensia ne'e iha baze ruma ka lae no tamba saida mak tenki halo transferensia osan hirak ne'e liu husi kontas privada. Iha tempu ne'eba iha duni fiskalizasaun konaba transferensia osan ne'e ka lae," hatutan Amândio de Sá Benevides. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Husi transferensia osan ne'e, Amândio de Sá Benevides esplika liu tan katak la'os atu buka ema ne'ebe mak ema akuza. Maibe problema osan ne'e povu nian. "Karik iha duni iregularidades ne'ebe mosu, ita buka meius hotu-hotu atu bele hadia situasaun ne'e para aban bain rua kazu hanesan ne'e labele akontese tan," subliña Amândio de Sá Benevides. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Kuandu to'o ikus mak iha duni erro katak Jose Luis Guterres ne'ebé uluk asumi kargu nudar Ministru Negosiu Estranjeiru transfere osan liu hosi Ministerio Finansas ba nia kaben iha Nova Yorke, ita bele foti asaun dixiplinar, asaun korrektiva liu husi dalan tribunal, konforme husi rezultadu. "Karik iha tendensia administrativa, tuir lei prosesu penal, iha obrigasaun atu partisipa. Atu fo hatene ba polisia, atu fo hatene Procurador Geral da Republica (PGR)," hateten Amândio de Sá Benevides. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Provedor Adjunto ba iha área boa governasaun ne'e husu ba parte ne'ebe mak halo alegasaun atu entrega dokumentus. "Ami to'o agora seidauk bele bolu vise Primeiru Ministru Jose Luis Guterres, tanba ami tenki haree didiak lai iha duni irregularidade ka lae. Tamba ne'e mak ami presiza halao kontaktu ho ministeriu finansas atu haree liu ba tamba saida mak iha transferensia. Tamba osan hotu-hotu mai husi ministeriu finansas. Depois tenki haree mos iha duni baze legal ruma ka lae," tenik Amândio de Sá Benevides. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Amândio de Sá Benevides hatutan liu tan katak maske ema seidauk hatama keixa ruma maibe tuir lei PDHJ nian katak Provedoria tenki foti inisiativa rasik atu investiga no atu rekolla dadus konaba alegasaun ruma ne'ebe mosu iha publiku nia leet. "Ema ruma, ami deskonfia katak nia halo duni abuzu de poder, ami bele toma inisiativa rasik atu halo investigasaun ba nia," esplika nia. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Akuzasaun ba Vise Primeiru Ministru aktual, Jose Luis Guterres konaba transfere osan liu hosi Ministerio Finansas ba nia kaben, Ana Maria iha Nova Yorke to'o agora sei sai hanesan misteriu ne'ebe mak sei rai iha fatin nakukun ida. PGR rasik mos seidauk hola inisiativa atu halo investigasaun konaba alegasaun ne'e. Maske nune'e membru Parlamentu Nasional husi partidu opozisaun, bankada Fretilin husu ba Primeiru Ministru, Xanana Gusmão atu hasai tiha Jose Luis Guterres husi ninia kargu nu'udar Vice Primeiru Ministru. To'o agora seidauk iha medidas ruma husi Primeiru Ministru. Maske nune'e Vise Primeiru Ministru, Jose Luis Guterres presiza esplika ba publiku alegasaun ne'e los ka lae. Kuandu Vise Primeiru Ministru nonok hela deit, ema bele foti konkluzasaun katak alegasaun ne'e los duni. &lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-9016258854016872878?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/9016258854016872878/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=9016258854016872878&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/9016258854016872878'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/9016258854016872878'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/kazu-jose-luis-guterres-hahu-hosi-neeb.html' title='Kazu Jose Luis Guterres Hahu Hosi Ne&apos;ebé?'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCk8_-Ign-I/AAAAAAAAALE/dQGqydOd1yw/s72-c/jose+lu.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-4606128204081268247</id><published>2008-05-01T23:55:00.000-07:00</published><updated>2008-05-12T23:57:57.355-07:00</updated><title type='text'>Fretilin Husu Governu Demite Jose Luis Guterres</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;nuno rodriguez TCHAILORO, zevonia VIEIRA&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Bankada Fretilin iha loron 8 fulan Abril foti fila fali kazu Jose Luis Guterres iha Parlamentu Nasional, iha biban ne'e Fretilin mai ho provas ho evidensia.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;"Iha fulan Fevereiru 2008 iha Uma Fukun Parlamentu Nasional, ami Bankada Fretilin aprezenta kazu konaba Sr. Jose Luis Guterres bainhira nia kaer kargu Ministru Negosiu Estranjeiru, momentu ne'e nia fo autorizasaun ba finansas halo transferensia salariu ida ke aas tebtebe ba nia kaben ne'ebé halo knaar iha Embaxada Timor Leste iha Nova Yorke, Bankada Fretilin konsidera kazu ne'e grave tamba ami haree involve abuzu de poder, korupsaun no nepotismu," Ilda hateten.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Bankada Fretilin hatoo nia deklarasaun hodi fo sai karta ne'ebé Ana Maria, Jose Luis Guterres nia kaben hakerek mai Vise Ministra Adaljisa Magno. Tuir karta ne'e hateten katak Ministerio Finansas halao transferensia ba nia konta pesoal iha loron 24 de Novembru 2006 hamutuk $ 10,673.33 ba primeiru trimester,  $ 8.005 iha loron 11 Janeiru 2006 ba segundu trimester no iha loron 11 Abril hamutuk $ 18.667.14 ba terseiru trimester.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tuir Vise Primeiru Ministru Jose Luis Guterres hateten katak bainhira nia simu kargu nudar ministru negosiu estranjeiru Ramos Horta rasik koalia ba nia atu lalika preokupa nia familia iha Nova Yorke tamba estadu sei tau matan. Deputadu Parlamentu Nasional hosi Bankada Fretilin Estanislao hateten: "Laiha kumprimisiu ida atu selu fali nia kaben ho salariu spesial ne'e. Tanba ne'e maka aseita altura ne'eba, Sr.Jose Ramos Horta hanesan PM, nia aseita no konkorda Sr. Jose Luis nia kaben hanesan funsionariu lokal.'Lei funsionalismu publiku nian hateten katak ema estranjeiru labele sai diplomata.  Iha Ana Maria nia karta ne'e hateten katak maski nia hetan pasaporte diplomatiku maibe nia rasik laiha direitu atu sai nudar sidadaun Timor Leste tamba tenki hela minimu tinan 8 iha Timor. Tamba ne'e labele klasifika nia hanesan diplomata ida. Maski nune'e bainhira kla'ak konfirma ho Jose Luis Guterres iha nia servisu fatin hateten katak iha fatin barak ema estranjeiru halo funsaun diplomatiku hanesan uluk iha Geneva no Eric Hotung iha Asia.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Deputadu Parlamentu Nasional hosi Bankada Fretilin Estanislao da Silva hateten: "Ida, nia aseita nia kaben servisu sai diplomatika, ida fali aumenta nia kaben nia osan." Jose Luis Guterres hateten ba kla'ak katak buat hotu-hotu liu hosi prosidementu formal no la los buat ne'ebé levanta iha Parlamentu Nasional.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Estanislao hateten katak liutiha Jose Luis Guterres foti desizaun hodi foti Ana Maria nudar diplomata no hasae nia salariu Ambasador iha Estadus Unidus Nelson Santos rasik la hatene desizaun tamba ne'e nia buka klarifikasaun hosi Vise Ministru Negosiu Estranjeiru Adaljisa Magno. Bainhira Adaljisa Magno hatene kestaun ne'e nia diretamentu hapara pagamentu.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;"Sr Jose Luis Guterres, nudar Ministru Negosiu Estranjeiru hatene katak nia kaben, nudar ema estranjeiru, labele hetan estatutu nudar diplomata iha Embaxada Timor-Leste nian iha Nova Yorke. Tamba sa nia foti desizaun ida ne'e? Ne'e laos kazu abuzu de poder, korupsaun no nepotismu," Ilda hateten iha konferensia imprensa ne'ebé kla'ak simu.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tuir Estanislao katak osan hirak ne'e rasik mak uza hodi hola grand piano. Bainhira Vise Primeiru Ministru Jose Luis Guterres ba tuir konferensia iha Australia konaba boa governansia iha fulan Fevereiru, tuir radio ABC katak Jose Luis Guterres hateten nia laos ema riku no se nia la hetan servisu ba nia kaben ho salariu ne'ebé hanesan nia simu, nia ho nia oan sira sei uma laiha. Jose Luis Guterres mos kestiona tamba sa mak Fretilin hein too agora mak levanta problema ne'ebé akontese iha tempu governu uluk nian.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha nia intervista iha Radio ABC, Jose Luis Guterres hateten: "ida ne'e nudar solusaun temporariu, tempu ne'eba tempu krize hau tenki fila mai Timor atu servi nasaun, tamba ne'e nudar solusaun iha tempu ne'eba."&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;"Ida ne'e asuntu ne'ebé seriu tebes tanba kazu tranferensia osan husi fundu publiku. Fundu publiku ne'e osan estadu nian absolatamente povu nia osan", dehan Estanislao da Silva.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Deputadu CNRT Aderito Hugo hateten: "Povu iha direitu atu hatene prosesu ne'e oinsa. Ida fali maka ne'e buat ne'e los ka los tenki ba instituisaun ne'ebe kompotente para atu prosesa, se la prosesa maka ita maka hanesan ne'e deit ona."Estanislao hateten katak Fretilin sei kontinua husu ba Primeiru Ministru Xanana Gusmão atu demite Jose Luis Guterres hosi governu.&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-4606128204081268247?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/4606128204081268247/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=4606128204081268247&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4606128204081268247'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4606128204081268247'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/fretilin-husu-governu-demite-jose-luis.html' title='Fretilin Husu Governu Demite Jose Luis Guterres'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-178023042287654172</id><published>2008-05-01T23:52:00.000-07:00</published><updated>2008-05-12T23:55:45.757-07:00</updated><title type='text'>Eiz Seminarista Ne'e Hetan Alegasaun Halo Korupsaun</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCk7IOIgn8I/AAAAAAAAAK0/SCv9SQD_E0A/s1600-h/je+luis.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5199752257194729410" style="FLOAT: left; MARGIN: 0px 10px 10px 0px; CURSOR: hand" alt="" src="http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCk7IOIgn8I/AAAAAAAAAK0/SCv9SQD_E0A/s200/je+luis.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;almerio ALVAREZ, zevonia VIEIRA&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;Nia ema ida ne'ebe sempre kalma no La'os ema ne'ebe nervozu. Kuandu iha meeting press, sempre hatan perguntas jornalista sira nian ho kalma no nakonu ho atensaun. Jose Luis Guterres, hahu koñese no estuda letra abc la to'o primeira klase ba eskola iha Soibada. Ho ninia deviza privadu ukun ho dame no domin depois kontinua ninia estudu iha seminari Dare to'o deit quinto ano, mai fali Liceu, to'o iha 1974.&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align="justify"&gt;Revoluzaun hasoru imperializmu Indonezia akontese. "Iha tempu ne'eba hamutuk apoiu movimentu independensia ba Timor-Leste, hau mos sai membru fundador iha laran mos iha Francisco Xavier do Amaral, Ramos Horta, Mari Alkatiri, Nicolao Lobato. Dezde inisiu ema barak hamutuk komesa funda ona ASDT iha 11 Setembru 1974 nu'udar sumbrina ida ba luta independensia Timor-Leste nian husi okupasaun militar Indonezia. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Luta atu ukun aan ne'e, fundador ASDT sira komesa estuda buat barak husi movimentu independenista Dom Boaventura ne'ebe hahu revoluzasaun kontra kolonializmu portugues iha 1912 no barak liu husi aktividade politika. "Iha memoria diak ida mai hau ne'ebe to'o agora hau sei lembra nafatin. Hau Francisco Xavier, Ramos Horta ami ba same atu haree Dom Boaventura atu estuda no buka esperensia husi inspirasaun Dom Boaventura," esplika Vise Primeiru Ministru ne'e ba kla'ak iha Palacio do Governu wainhira jornalista kla'ak halao entrevista esklusivu ho nia durante minutu 30 nia laran. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Jose Luis Guterres ne'ebe dau-daun ne'e hetan alegasaun husi partidu Fretilin tanba transfere osan povu nian ba ninia kaben iha Nova Yorke liu husi kontas privadu ne'e hatutan liu tan katak movimentu independensia ninia objetivu mak hakarak hametin abut, tuir tradisaun luta ba ukun aan. "Ami ba Same nudar momentu istoriku. Jerasaun 74 fo respeitu no hakarak hatutan buat ne'ebé halao tiha ona. Ida ne'e hanesan buat ne'ebe hau lembra. Halo esklarisimentu iha fatin barak," tenik Jose Luis Guterres ne'ebe iha tempu luta ba independensia nu'udar ativista ba ukun aan ne'e. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha tinan 1975, Jose Luis Guterres dezloka ba iha Portugal atu estuda kimika. Maibe idealizmu ne'e nia rasik labele realiza tanba to'o tiha iha Portugal aktividade politika maka'as liu. "Iha Portugal, estudante timor-oan mos komesa halao aktividade politika. Iha Portugal iha tinan 1975, kuandu Nicolao Lobato ba Portugal molok invazaun, ami halo reuniaun entre apoiante Fretilin atu hili xefi delegasaun iha iha Portugal. Hau mak hetan votus barak liu hanesan delegadu substitutu Portugal servisu hamutuk ho Abilio Araujo," katak eiz Ministro Negosiu Estranjeiru ne'e. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Viajen politika barak mak eiz embaixador ba Estadus Unidos ne'e halao iha tempu rezistensia nia laran. Iha fulan Juñu tinan 1975, Jose Luis Guterres ba iha rai pizza, Italia; liliu iha rai Torino atu partisipa seminariu konaba movimentu libertasaun iha nasaun paizes lingua Portugeza. "Ida ne'e hanesan primeira seminariu ne'ebe mak hau tuir antes funu atu tama iha Timor," hateten Jose Luis Guterres ne'ebe konsege hasoru mos Prezidente Mozambique, Samora Machel hamutuk ho delegasaun ne'ebe xefia husi Mari Alkatiri. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Karrera Jose Luis Guterres nu'udar aktivista komesa aumenta ba bebeik. "Iha tinan 1977, hau hanesan nomeadu reprezentante iha Angola," dehan Jose Luis Guterres ne'ebe iha tinan 1999 tuir konsulta popular iha Lisboa ne'e.Wainhra jornalista kla'ak husi ninia sentimentu konaba karreira ne'ebe daudaun ne'e nia assume, Jose Luis Guterres esplika katak husi nia parte, nia laos ema pessoal ida ne'ebe gosta buka funsoens. "Hau laos ema buka funsoes. Hela diak ho familia ka mai Timor fo kontribuisaun para hadia estabilidade atu povu labele terus tan," tenik Jose Luis Guterres ne'ebe mak gosta rezolve problema liu husi dialogu, debate, maibe laos konfrontasaun. &lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-178023042287654172?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/178023042287654172/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=178023042287654172&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/178023042287654172'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/178023042287654172'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/eiz-seminarista-nee-hetan-alegasaun.html' title='Eiz Seminarista Ne&apos;e Hetan Alegasaun Halo Korupsaun'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCk7IOIgn8I/AAAAAAAAAK0/SCv9SQD_E0A/s72-c/je+luis.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-9115752424643485952</id><published>2008-05-01T23:46:00.000-07:00</published><updated>2008-05-13T00:05:51.055-07:00</updated><title type='text'>Estanislao da Silva: "Iha Salan Rua Ne'ebé Nia (Jose Luis Guterres) Halo"</title><content type='html'>&lt;a href="http://bp0.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCk53eIgn7I/AAAAAAAAAKs/4Bl9ZcfOEwM/s1600-h/estanis+(leno+2).jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5199750869920292786" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp0.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCk53eIgn7I/AAAAAAAAAKs/4Bl9ZcfOEwM/s400/estanis+(leno+2).jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Bankada Fretilin levanta kazu Vise Primeiru Ministru Jose Luis Guterres iha fulan Fevereiru maibe seidauk iha rezultadu, semana kotuk dala ida tan Fretilin levanta kazu ne'e ba publiku ho evidensia balun. Salan saida los mak Jose Luis Guterres halo bainhira asume kargu nudar Ministru Negosiu Estranjeiru? Tuir mai intervista jornalista kla'ak Nuno Rodriguez Tchailoro no Zevonia Vieira ho membru Parlamentu Nasional Estanislao da Silva ne'ebé uluk mos asumi kargu nudar Primeiru Ministru.&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Bele esplika konaba kazu Jose Luis Guterres ne'ebé fo osan ba nia kaben iha Nova Yorke?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Ida ne'e asuntu ne'ebé seriu tebes tanba kazu tranferensia osan husi fundu publiku. Fundu publiku ne'e osan estadu nian absolutamente povu nia osan. Transfere ne'e halo ho konsentementu husi Sr. Jose Luis Guterres altura ne'e nudar ministru negosiu estranjeiru, ida ne'e maka problema seriu tanba nia kaben servisu iha ne'eba tuir despasu vise ministra negosiu estranjeiru ninian, servisu hanesan funsionariu lokal para manan osan deit $ 2800. Hau koalia rasik ho vise ministra, no nia hateten mai hau katak wainhira atu despasu osan ba Amerika ne'e, Vise Ministra Adaljisa Magno la hatene buat ida. Portantu ida ne'e signifika katak orientasaun ne'e mai husi ministru negosiu estrangeiru altura ne'e Jose Luis Guterres rasik, nia maka halo despasu. Entaun, nia mak autoriza osan para aumenta nia kaben nia vensimentu hanesan diplomata. Tuir lei nia kaben labele sai hanesan diplomata.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Osan husi $ 2800 ne'e atu aumenta ba hira?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Nia salariu $ 2800 hanesan funsionariu lokal depois aumenta ba salariu diplomata, nia manan osan boot liu. Husi osan ne'e ita bele hare nia total no nia trasferensia, nia diferensia hira. Husi traferensia 10 mil. Iha primeiru ne'e portantu 10.773 mill, portantu ne'e signifika katak nia vensimentu ne'e liu $ 2800.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Tuir esplikasaun katak osan hirak ne'e uza ba aluguer uma nian?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Sira maka hela iha ne'eba, ne'e laos kumprimisiu governu Timor Leste maka hili, atu selu nia kaben ba hela iha Amerika, ida ne'e laiha kumprimisiu. Tanba ne'e maka aseita katak nia kaben sai hanesan funsionariu lokal iha ne'eba.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Ho osan total $ 2800 ne'e inkui uma ba funsionariu sira ne'ebé hela iha ne'eba ?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Sim ne'e inklui uma hotu.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Vise PM hateten katak buat sira ne'e liu prosesu normal, iha tempu bainhira hili nudar ministru negosiu estranjeiru, Ramos Horta no mos ita boot rasik mak dehan lalika preokupa ho ita nia kaben, tanba governu sei tau matan?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Hau la hatene buat ida ne'e, ami altura ne'e kontaktu nia maibe Jose Luis Guterres hateten aseita no hakarak simu kargu ida ne'e. Laiha kumprimisiu ida atu selu fali nia kaben ho salariu spesial ne'e. Tanba ne'e maka aseita altura ne'eba, Sr.Jose Ramos Horta hanesan PM, nia aseita no konkorda Sr. Jose Luis nia kaben hanesan funsionariu lokal.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Deklarasaun vise PM hateten ne'e la los?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Deklarasaun ne'e la los, tanba hau hanesan vise premeiru ministru iha altura ne'eba nunka asume kumprimisiu ida para dehan atu hatama ninian kaben hanesan diplomata. Altura ne'e Sr.Jose Ramos Horta hanesan PM, nia koñesimentu katak konfirmadu husi Vise Ministra Magno katak Jose Luis Guterres nia kaben atu servisu iha embaxada Timor iha Nova Yorke hanesan funsionariu lokal. Derepente nia sae ba diplomata, nia salah boot. Salah boot liutan tanba Jose Luis Guterres nudar ministru iha tempu ne'eba tuir lolos hatene katak lei Timor ne'e la premiti ema estranjeiru atu simu kargu diplomata. Portantu iha salan rua ne'ebe nia halo: ida, nia aseita nia kaben servisu sai diplomatika, ida fali aumenta nia kaben nia osan. Depois nia foti desizaun Ambaxador Nelson Santos mos la hatene buat ida. Ikus mai Ambaxador Nelson Santos hatene maka nia buka klarifikasaun husi Vise Ministra Adaljisa Magno.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Wainhira Nelson Santos halo klarifikasaun ba saida maka Adaljisa hateten?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Momentu nia klarifika, hateten katak vise ministra halo despasu para Jose Luis Guterres nia kaben servisu hanesan funsionariu lokal. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Jose Luis mos dehan katak tanba sa maka uluk la levanta agora maka foin levanta?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Tanba altura ne'e Embaxador Nelson Santos kontatu Vise Ministra Adaljisa Magno, haruka hapara kedas no kansela kedas. Iha tempu ne'eba mos Nelson Santos bolu fungsionariu ministeriu negosiu estranjeiru nian hodi husu. Tanba sira halo buat la iha koñesimentu. Signifika katak Jose Luis Guterres altura ne'eba servisu nem konsulta no hato'o ba vice ministra negosiu estranjeiru. Laiha kombinasaun, se nia Ministru tenki halo desizaun no despasu funsionariu sira seluk. Portantu nia halo desizaun unilateral. Adaljisa Magno tanba nia hatene, altura ne'e hau Primeiru Ministru, Adaljisa haruka para kedas pagamentu sira ne'e. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Pagamentu ne'e lao oinsa?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Altura ne'e halo investigasaun, i altura ne'e seidauk denunsia tanba governu ne'e iha rohan tiha, ami mos laiha tempu atu kontinua halo investigasaun. Ne'e duni ami husik hela no hein katak governu agora ne'e halo prosesu ne'e. Hanesan mos informasaun koalia katak Embasador Nelson Santos hato'o relatoriu mai to'o ministeriu negosiu estranjeiru no to'o agora la hola medidas ida. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Wainhira halo tranferensia hosi Ministru Negosiu Estranjeiru Jose Luis Guterres nia Kaben Ana Maria lao durante fulan hira?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Nia hahu iha Novembru 2006 to Marsu ka Abril 2007, altura ne'e Jose Luis Guterres hanesan Ministru Negosiu Estranjeiru. Abril hahu tiha ona kampanha ba elisaun presidensial depois tama kampanha elisaun legislativa haree katak tempu ki'ik demais ona maibe medidas hola nafatin buka hatene tuir nafatin kona ba problema ne'e. Iha tempu ne'eba nia bolu ema administrasaun no finansas nian para hatene tansa maka nia halo buat ne'e. Buat ida grave liutan kuandu ho aumenta ema ida nia osan hola desizaun ne'e, premeiru o tenki anula despasu ida ne'ebe halo tiha ona. Sr. Jose Luis Guterres la anula despasu ida ne'ebe Adaljisa Magno halo para hatama nia kaben hanesan funsionariu lokal, signifika desizaun ne'e abritraria. Nia hola buat ne'ebé benefisia ninian ema no familia deit. Osan ne'e estadu no povu nia, laos gasta osan arbiru deit tenki tuir prosidementu no regras ne'ebe iha. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Tuir deklarasaun Fretilin katak osan ne'e hola grand piano, maibe Jose Luis Guterres dehan ida ne'e laiha relasaun?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Ida ne'e tanba Embasador Nelson bolu Jose Luis Guterres nia kaben ba koalia no husu ba nia, Ana Maria ne'e dehan osan ne'e nia gasta hola saida deit, ne'e maka ami hatene katak osan ne'e nia utiliza para hola grand piano, la interese segunda ka terseiru mao, na realidade katak nia hola grand piano, utiliza osan povu nian, selu nia la tuir prosidementus. Hola grand piano ho osan rasik ne'e la iha problema, se hola grand piano ho osan ne'ebe la los no osan povu nian, ne'e sala boot. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Saida maka atu halao ba iha prosesu ne'e ba oin tanba kazu foti tiha ona?PDHJ kontaktu ona hau para ami hato'o informasaun hodi bele haree kazu ida ne'e. Tanba kazu ida ne'e liga ho fungsionariu publikus, ami kontinua nafatin ijiji ba PM Xanana Gusmão para demiti Jose Luis Guterres tanba nia ema ida ne'ebe laiha integridade, utuliza fundus estadu nian ba benefisiu pesoal. Portantu ida ne'e koerentu, tanba nia hakarak governu ida transparensia, integridade. Pelu menus halo suspesaun ba nia no halo investigasaun, to'o agora desde ami levanta kazu ne'e, iha fulan Fevereiru to agora ami seidauk buat ida. Ne'e hatudu katak laiha esforsu, laiha komitmentu para halo governasaun ne'e ho transparansia.&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-9115752424643485952?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/9115752424643485952/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=9115752424643485952&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/9115752424643485952'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/9115752424643485952'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/estanislao-da-silva-iha-salan-rua-neeb.html' title='Estanislao da Silva: &quot;Iha Salan Rua Ne&apos;ebé Nia (Jose Luis Guterres) Halo&quot;'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp0.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCk53eIgn7I/AAAAAAAAAKs/4Bl9ZcfOEwM/s72-c/estanis+(leno+2).jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-4436358164034819698</id><published>2008-05-01T23:42:00.000-07:00</published><updated>2008-05-12T23:45:55.138-07:00</updated><title type='text'>Lutu Metan ba Estado de Sítio</title><content type='html'>&lt;a href="http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCk44OIgn6I/AAAAAAAAAKk/s4uIJH7jGvw/s1600-h/carrascalao+.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5199749783293566882" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCk44OIgn6I/AAAAAAAAAKk/s4uIJH7jGvw/s400/carrascalao+.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;almerio ALVAREZ &lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;"Hau la haree iha estado de sítio, wainhira ema oho Prezidente Estadus Unidus, John F. Kennedy. Hau mos la haree iha estado de sítio, wainhira bomba nakfera iha Español ne'ebe rezulta ema barak mate. Iha tinan 1998, wainhira estudante sira hatun Prezidente Soeharto husi ninia kargo, laiha estado de sítio". Timor ne'e iha saida mak tenki iha estado de sítio? Atu kaer Salsinha deit mak tenki iha estado de sítio"?&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Lamentasaun no perguntas hirak ne'e hato'o husi deputadu Mario Viegas Carrascalão wainhira halao soru mutu ho Provedor Direitus Humanus e Justisa (PDHJ), Sebastião Dias Ximenes iha Uma Fukun Parlamentu Nasional, Segunda-feira 14/04 loraik. Relatoriu husi monitorizasaun ba area direitus humanus ne'ebe mak PDHJ halao durante estado de sítio hatudu katak, iha duni violasaun direitus humanus no torturasaun ne'ebe mak membru Polisia Nasional Timor Lorosa'e (PNTL) no F-FDTL sira halo ba sidadaun. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Durante atuasaun iha tempu estado de sítio, keixas ne'ebe PDHJ hetan katak, membru polisia sira ne'ebe mak kaer ema, la tuir prosesu ne'ebe mak iha. "Wainhira ami to'o iha dentensaun laran iha Polisia Kaikoli, ami haree sira hetan tratamentu ho diak. Maibe prosesu antes atu ba iha sela dentensaun ne'e mak la di'ak. Tanba membru polisia sira ne'e baku no tuku sidadaun sira ne'ebe lao iha oras estado de sítio," esplika Provedor, Sebastião Dias Ximenes iha plenaria iha Uma Fukun, Parlamentu Nasional 14/04. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Konaba atuasaun husi forsas Komando Operasaun Konjunta "HALIBUR" ne'ebe mak halao sira nia knar la respeita direitus sidadaun seluk nian, PDHJ informa ona ba orgaun ne'ebe kompetente atu bele hadia hahalok membru polisia no forsas militar. "Tanba kapturasan ne'ebe ami haree, membrus balun ou elementus ka individus balun aproveita fali situasaun estado de sitio. Tuir lei katak laos polisia mak halo interogasaun, maibe polisia tenki aprezenta ema ne'e ba iha juiz investigasaun atu hetan tratamentu justisa ho diak," katak Ximenes.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Implementasaun estado de sitio laos deit PDHJ mak kestiona, maibe mos komunidade sira ne'ebe mak loron kalan servisu iha tempu kalan. Impaktu estado de sitio ne'e mos viola ona direitu ekonomiku husi sidadaun. Povu sira ne'ebe mak baibain tama servisu kalan hanesan restaurante, sira lakon servisu no sira nia salariu hamenus, tanba restaurante taka sedu. "Ami haree liu ba ema sira ne'ebe mak halao servisu iha tempu kalan no ikus mai tenki tama ba iha sela detensaun. Razaun polisia ka forsas sira kaer ema, tanba sira lao iha oras estado de sitio,"sublina Ximenes.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Problema boot liu ne'ebe mak Provedor foka maka'as mak, membru polisia sira ne'ebe mak halo atuasaun, sira hatais farda polisia, maibe sira nia naran la iha. Realidade ida ne'e susar ba vitima sira atu hato'o keixas ba iha PDHJ ka Komando Operasaun Konjunta "HALIBUR". &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Wainhira Polisia ka forsas militar sira ne'ebe mak halo atuasaun ba iha komunidade, la tau identidade, ida ne'e grave tebtebes. Oinsa vitima bele hato'o keixas konaba hahalok membru polisia ka militar sira ne'ebe halo violensia ba iha sidadaun sira, kuandu polisia nia identidade rasik vitima la hatene. "Sira mai lori sira nia kanek, sira la konsege identifika ema se mak baku sira, maibe tanba membru polisia sira ne'ebe halao sira nia servisu iha tempu estado de sitio, sira la iha naran. Sira hasai tiha sira nia naran," tenik nia. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Hafoin Provedor hato'o relatoriu, Ana Pessoa (bankada Fretilin) lamenta tebtebes violasaun direitus humanus durante implementasaun estado de sitio. "Direitus humanus tenki tau iha fatin aas. Ita nia instituisaun estado tomak tenki defende ba direitus humanus. Hau mos kestiona katak PNTL sira tau farda, baku ema, ida ne'e kazu ida ke grave tebtebes. Tanba tuir loloos sidadaun hotu iha direitu atu hatene polisia se mak halo atuasaun ba nia, baku no tuku sidadaun ida. Hau konsidera hahalok husi membru PNTL ne'e grave tebtebes," lamenta eiz Ministra Estatal ne'e. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ana Pessoa mos hatutan tan katak estado de sitio, laos estado de marsial. "Estado de sitio, laos ita kura mental," dehan Ana Pessoa. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Lamentasaun konaba estado de sitio, laos mai husi paridu opoziasaun hanesan Fretilin. Maibe mos mai husi partidu ne'ebe mak hola parte iha governu AMP hanesan PSD, PD, no CNRT. Mario Carrascalão ne'ebe dezde inisiu vota kontra estado de sitio, hato'o ninia persepsaun katak ema balun uza fali estado de sitio ne'e atu sobu fali politika unidade nasional. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Maske relatoriu ne'ebe mak hato'o husi Provedor ne'e hamosu polémika no pro-kontra, maibe maioria membru Parlamentu Nasional husu ba PDHJ atu halao nafatin ninia knár hodi defende direitus humanus. "Ita boot nia knár tuir mandatu konstituisaun ne'e importante; liliu sai nu'udar defensoria direitus humanus i justisa. Sentidu konfigasaun atu defende ita rain ne'e importante. Ita mos labele nega katak iha Timor-Leste iha duni violasaun ba direitus humanus," hateten Jose Texeira husi bankada Fretilin, depois de Provedor, Sebastião Ximenes hato'o relatoriu konaba violasaun ba direitus humanus durante implementasaun estado de sitio. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ideia atu defende nafatin direitus humanus iha tempu estado de sitio, diferensa ho Duarte Nunes, husi bankada CNRT. "Iha tempu estado de sitio, militar la haree ba lei. Tanba soldadu obedese deit ba iha orden komando nian," esplika Nunes.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Deputadu Vital dos Santos (deputadu PD) iha ninia intervensaun hateten katak implementasaun estado de sitio durante ne'e negativu tebes. "Iha Bobonaro, polisia kaer joven ida baku nia, depois joven ne'e sai tiha aleiza. Laos deit komunidade baibain mak hetan baku husi membru polisia balun. Maibe deputadu rasik mos sai vitima husi implementasaun estado de sitio," tenik Vital. Kazu ne'ebe mak akontese iha 2008, la grave liu realidade saida mak akontese iha 2006. Iha 2006, kuazu violasaun ba direitus humanus ne'e hamutuk 100. Maibe iha altura ne'eba governu la implementa estado de sitio. Iha 2008, volume desturbu ne'ebe akontese, numeru ne'e maiz ou menus hamutuk 20 resin deit. Implementasaun estado de sitio mos laos atu duni no kaer ema ne'ebe mak halo atentadu iha 11/2. Maibe komunidade baibain ne'ebe la iha forsa, kbiit, no la iha ligasaun-relasaun ho Gastão Salsinha mak hetan violasaun maka'as no boot liu.Realidade ida ne'e mak sai preukupasaun ba membru Parlamentu Nasional, wainhira rona tiha relatoriu ne'ebe hato'o direitamente husi Provedor, Sebastiao Dias Ximenes iha Uma Fukun Parlamentu Nasional. Governu karik kontente ho implementasaun estado de sitio, maibe estado de sitio ba Parlamentu Nasional, nu'udar meius ida atu defende interese ema ida ka rua nian deit. Tanba ema uza fali estado de sitio, atu sobu politika unidade nasional. Kuandu implementasaun estado de sitio ne'e viola nafatin direitus sidadaun hotu-hotu nian, povu tenki hateten sai katak, diak liu ita kesi lutu metan iha kakorok to'o mate. &lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-4436358164034819698?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/4436358164034819698/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=4436358164034819698&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4436358164034819698'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4436358164034819698'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/lutu-metan-ba-estado-de-stio.html' title='Lutu Metan ba Estado de Sítio'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCk44OIgn6I/AAAAAAAAAKk/s4uIJH7jGvw/s72-c/carrascalao+.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-2269070358755878593</id><published>2008-05-01T23:38:00.000-07:00</published><updated>2008-05-14T00:43:45.080-07:00</updated><title type='text'>Jose Brandão: "Tinan ne'e….kobertura ba 80 %, 3G, telefone publiku, internet ba eskola…."</title><content type='html'>&lt;a href="http://bp1.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCqWreIgoDI/AAAAAAAAALs/8Gcr00jHwsk/s1600-h/TTTT.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;a href="http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCqPJ-IgoBI/AAAAAAAAALc/zwZNnpsZMqo/s1600-h/dadalia1.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5200126121212944402" style="FLOAT: right; MARGIN: 0px 0px 10px 10px; CURSOR: hand" alt="" src="http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCqPJ-IgoBI/AAAAAAAAALc/zwZNnpsZMqo/s200/dadalia1.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;strong&gt;Foin lalais Ministra Finansas Emilia Pires hasai deklarasaun katak fo prazu fulan 6 ba Timor Telecom atu hadia jestaun. Atu bele hatene liu tan signifikansia prazu fulan 6 ba Timor Telecom, Nuno Rodriguez Tchailoro dadalia ho Administrador Delegado Jose Brandão iha nia servisu fatin (11/4) atu hatene liu tan mos planu Timor Telecom ba oin. Kla'ak rasik koko atu intervista Ministra Finansas no Ministru Infrastutura maibe too dadalia ne'e hatun, ministru nain rua seidauk fo resposta atu koalia ho kla'ak too edisaun ne'e publika. Saida mak Timor Telecom sei halao iha tinan ne'e?&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Ita bele esplika oinsa Timor Telcom hahu opera iha Timor-Leste?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Timor Telecom atua iha Timor-Leste bazeia ba kontratu konsesaun entre Timor Telecom no Governu. Kontratu ne'e halao liu hosi konkursu internasional ne'ebé kompetitivu, inisia ho administrasaun UNTAET no remata primeiru governu konstitusional. Kompetitivu signifika kompania ne'ebé deit mak hakarak tuir bele deit. Ikus liu, Timor Telecom mak aprezenta presu diak liu, kualidade diak no kondisaun diak liu. Tamba ne'e governu halo kontratu konsesaun.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Timor Telecom halao tuir obrigasaun iha konsesaun. Iha buat barak ne'ebé lao diak liu fali ho kontratu ne'ebé iha, hanesan kobertura telemovel atinji 68 % populasaun. Iha termu presu inferior kompara fali ho kontratu ne'ebé iha, ne'e hatudu katak Timor Telecom nunka hasae presu durante halao nia knaar. Desde 2003, Timor Telecom mantein presu, iha kazu balun hanesan xamada internasional, presu agora tun tiha ona. Ida ne'e nudar ezemplu importante balun hosi atividade.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Oinsa dezenvolvimentu rekursu umanu iha Timor-Leste?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Timor Telecom iha politika formasaun ba ema. Iha loron independensia bainhira hahu pratikamente laiha ema espesializada iha Timor Telecom, ita bele dehan uituan liu. Ami presiza halo formasaun, ami iha relasaun diak ho universidade sira. Ami rekruta no halo formasaun, too agora ami halo tiha formasaun ona 8000 horas. Formasaun iha Timor Leste no mos iha rai liur.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Foin dadaun ministra Finansas fo prazu fulan 6 atu hadiak jestaun, ida ne'e signifika saida ba Timor Telecom?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Timor Telecom la asina kontratu ho governu, Timor Telecom asina kontratu ho estadu Republika Demokratika Timor Leste, Timor Telecom ho estadu. Timor Telecom halao kontratu iha ambitu ne'e, buka kumpre saida mak iha kontratu ne'e. Too ohin Timor Telecom halo liu fali buat ne'ebé iha kontratu. Ami seidauk hetan notifikasaun katak Timor Telecom la kumpre nia kontratu ka halo liu buat ne'ebé kontratu hateten. Asionista sira hetan informasaun diak saida mak empreza halo, inklui estadu. Deklarasaun iha jornal, ami sei la halo komentariu barak. Tamba ami hatene didiak saida mak atu refere. Prazu fulan ne'e halo ami no asionista sira hakfodak, agora presiza haree fila fali jestaun.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Governu reprezenta estadu, estadu rasik nudar asosionista ho 20 %?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Estadu hetan informasaun hosi empreza, fulan-fulan asosionista sira hetan informasaun hosi empreza. Hetan informasaun tinan-tinan ba relatoriu no kontas, asosionista sira hetan informasaun planu estratejiku. Iha asembleia jeral atu bele hadia liu tan, iha buat balun presiza koriji, Timor Telecom nakloke atu hadia an. Simu kritika hotu-hotu atu hadia servisu.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Ministra Finansas halo kritika katak Timor Telecom benefisia deit grupu kiik oan maibe laos ema barak?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Timor Telecom iha kontratu ho governu, obrigasaun Timor-Telecom iha kontratu ne'e nia laran. Kontratu ne'e proposta hosi estadu no asina kontratu ne'e. Ba ami, kontratu ne'e mak dalan, maibe se estadu iha buat ruma foun, nudar asosionista, estadu bele liu hosi asemblei jeral hodi fo hanoin hodi hadia liu tan Timor Telecom.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Governu ne'e agora hakarak loke Timor-Leste nudar destinu importante ida ba investimentu estranjeiru se haree hosi lei tributaria foun, karik se laiha kontratu hanesan ne'e tan ba Timor Telecom?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Kuandu ita koalia investimentu estranjeiru, Timor Telecom nudar investor mayor iha Timor Leste agora, hases tiha area petroliferu nian. Timor Telecom investe $ miliaun 31 ida ne'e reprezenta liu 1/3 hosi investimentu iha nasaun ne'e. Ida ne'e signifikativu tebes. Timor Telecom hodi tiha investimentu estranjeiru nian iha rai ne'e too ohin loron. Investor sira seluk ne'ebé atu investe iha dalan, eletrisidade seidauk mosu mai. Timor Telecom mosu iha tempu difisil bainhira ema lakohi atu investe iha Timor. Timor-Leste ema barak dehan la viavel, Timor Telecom mai no investe hodi kumpri nia planu, servisu ho estadu. Klaru katak estadu governa hosi governu. Governu bele altera nia politika. Timor Telecom seidauk hetan notifikasaun ida katak halo alterasaun.&lt;/p&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5200129076150444066" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCqR1-IgoCI/AAAAAAAAALk/Tv9ZgmEStlE/s400/TTELCOM.jpg" border="0" /&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Saida mak Timor Telecom sei halo, bainhira governu hakarak hapara tiha kontratu ne'e?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Ami la hatene se ida ne'e sei akontese ka lae, hasai tiha buat ne'ebé iha jornal, ami laiha informasaun ida. Maneira diak atu halo relasaun entre estadu ho empreza laos liu hosi jornal. Se iha buat ruma balun muda koalia hamutuk. Ami presiza fo sai buat ne'ebé governu hatene atu analiza didiak saida mak iha ba kontratu ne'e.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Nudar nasaun foun hanesan Timor, difikuldade saida mak Timor-Telecom hasoru?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Timor laos nasaun fasil atu servisu. Primeiru, merkadu kiik liu. Merkadu kiik ho sentidu rua: populasaun uituan no kapasidade atu sosa mos kiik. Timor-Leste sei sai nudar nasaun ida kiak liu iha mundu no tuir relatoriu banku mundial katak 40 % moris iha mukit laran. Timor-Leste mos iha problema ho rekursu umanu ne'ebé espesilizadu no ita iha problema ho falta seguransa. Iha problema ho seguransa ba infrasturuta telekomunikasaun. Ezemplu deit iha tinan 2006, Timor Telecom lakon fiu liu km 60. Laiha ema ne'ebé akuzadu, laiha rezultadu ba ne'e. Problema seluk mak difikuldade ba enerjia eletrika. Timor Telecom tenki produz rasik enerjia iha distritu 13, Timor Telecom iha jeradores liu 40. Problema seluk mak fiskal, impostu as liu. Ezemplu tasa faan nian 8 %, kartaun $ 10, tasa $1.2 laos ba Timor Telecom maibe ba estadu. Hein katak ho lei tributaria foun, buat ne'e sei ultrapasadu tiha. Problema mos konaba frekwensia. Maibe buat hotu ita tenki servisu nafatin hodi ultrapasa.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Koalia konaba folin Timor Telecom kompara ho nasaun sira seluk Timor Telecom iha klaran (la karun liu mos la baratu liu), Tuir estudu Banku Mundial katak folin Timor Telecom baratu liu nasaun 6 iha rejiaun pasifiku. Ne'ebe la los bainhira dehan katak Timor Telecom karun liu iha mundu. Estudu ne'e laos Timor Telecom mak halo, maibe Banku Mundial ba Ausaid.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Hanoin katak ho tasa ne'ebé hatun, investimentu ne'ebe ami halao dadaun, hadiak ami nia servisu ami bele dehan katak ami sei hatun presu.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Produtu foun saida mak Timor Telecom sei halao ba oin iha tinan ne'e?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Timor Telecom investe tiha ona $ miliaun 31, ami nia planu iha tinan tolu, tinan ne'e nia rohan sei investe tan $ miliaun 19. Total investimentu ba tinan tolu sei hamutuk $ miliaun 49. Se iha buat barak ami halao iha tinan ne'e: aumenta kobertura sei too 80 % ba servisu movel nian; 80 % populasaun, introdusaun internet banda larga atu aumenta rapidez ba asesu, introdusaun ba terseira jerasaun (3G) ho 3G bele halo xamada video conference, xamada multimedia, sei bele iha internet hosi telemovel hosi laptop iha fatin ne'ebé deit mak iha servisu. Ami sei halo instalasaun telefone publiku iha sidade mos iha aldeia, sei halo edifisiu telekomunikasaun foun iha distritu, iha tinan ne'e sei loke iha Manatuto, Lospalos, Aileu no Likisa. Ami aumenta roaming ho nasaun seluk, hadia komunikasaun ho Indonesia tamba durante ne'e kualidade la diak, internet ba eskola, ami sei halo pilotazen ba eskola 11 iha Timor. Ida ne'e projetu prinsipal iha tinan ne'e. Total too 2010, sei investi liu $18 miliaun. &lt;/p&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5200134393319956530" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp1.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCqWreIgoDI/AAAAAAAAALs/8Gcr00jHwsk/s400/TTTT.jpg" border="0" /&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-2269070358755878593?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/2269070358755878593/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=2269070358755878593&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/2269070358755878593'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/2269070358755878593'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/jose-brando-tinan-neekobertura-ba-80-3g.html' title='Jose Brandão: &quot;Tinan ne&apos;e….kobertura ba 80 %, 3G, telefone publiku, internet ba eskola….&quot;'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp3.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCqPJ-IgoBI/AAAAAAAAALc/zwZNnpsZMqo/s72-c/dadalia1.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-7718395812299873200</id><published>2008-05-01T23:36:00.000-07:00</published><updated>2008-05-12T23:38:08.668-07:00</updated><title type='text'>BOLIVIA: Konsulta gratuitu ba ema miliaun 11</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Brigada medisina Cuba fo konsulta ba ema hamutuk 11,039 848 hahu hosi sira mai iha Bolivia iha fulan Fevereiru 2006.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Relatoriu ofisial hosi kuarter diplomatiku iha La Paz espesifika katak iha periodu ne'e physician sira iha Caribia salva moris ema 11,893 no asiste liu labarik hahoris 8000.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Obrigadu ba knaar profesional hosi saude iha illa ne'e. Hosi ema 217 706, 176 624 Bolivianu sira bele haree fila fali.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tuir tekstu ne'e, iha mos 17 563 Argentino sira, 11,710 Peru, 9868 Brazilianu no 302 Paraguay hetan operasaun ophthalmologic iha rejiaun fronteira.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Brigada Medisina Kuba iha Bolivia forma hosi 2,929 kolaboradores hosi 1,288 doutores no restu funsionariu paramediku.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Brigada medisina Kuba ne'ebé servisu iha Nicaragua fo tiha konsulta hamutuk 800 000, koordenador koloborasaun Luis Carlos Avila hateten.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha nia intervista iha Prensa Latina, ofisial fo sai katak sira too tiha ona numeru 792, 949 pasinte ne'ebé sira asiste hahu hosi servisu iha Maiu 2007.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;em&gt;Traduz hosi Prensa Latina&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-7718395812299873200?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/7718395812299873200/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=7718395812299873200&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7718395812299873200'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7718395812299873200'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/bolivia-konsulta-gratuitu-ba-ema.html' title='BOLIVIA: Konsulta gratuitu ba ema miliaun 11'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-889316276775006548</id><published>2008-05-01T23:32:00.000-07:00</published><updated>2008-05-12T23:36:41.577-07:00</updated><title type='text'>CUBA: Segundu Prezidente Cuba depois de Revolusaun "Raúl Modesto Castro Ruz"</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;MERICIO AKARA*&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Iha 24 de Fevereiru de 2008, Asembleia Nasional hili Raúl Castro sai núdar Prezidente Cuba hodi troka Primeiru Comandante em Chefe Fidel Castro. Mudansa lideransa maksimu iha Cuba liu husi prosesu eleisaun demokratiku ida ne'ebé mak la'o ho hakmatek no susesu. Laiha konfrontasaun politika no sosial durante prosesu demokratizasaun ida ne'e la'o. Tanba ne'e mak halo mundu hakfodak, liu-liu halo hakfodak governu Estadus Unidus da Amerika ne'ebé mak imajina hela katak sei mosu konfrontasaun bo'ot husi povu durante mudansa lideransa ne'e la'o. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ne'e duni maske nasaun bo'ot sira balun sempre kestiona demokrasia no direitus humanus iha Cuba, maibe povu Cuba hatudu dala ida tan ba mundu tomak katak, povu Cuba respeitu duni valores demokrasia no direitus humanus barak liu kompara ho nasaun sira seluk iha mundu tomak. Tanba iha nasaun barak wainhira hala'o prosesu eleisaun ka mosu mudansa ruma iha iha nivel alto dala barak rezulta konfrontasaun ne'ebé mak halo ema terus no mate barak. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Lalika haree ba dok, ita bele haree ita nia viziñu Indonesia wainhira iha mudansa lideransa ruma povu barak sai vitíma no mate. Ka ita bele kompara ba ita nia nasaun Timor-Leste, wainhira ema balun hakarak sai lideransa, tenke faan povu ninia vida tun-sae, ne'ebé halo povu barak terus no mate. Ida ne'e mak demokrasia ka? Hau hanoin Lae…!! Tanba valores demokrasia prinsipal balun hateten katak, presiza mak respeitu malun, tuir vontade maioria no laos faan povu ninia vida tun-sae. Hanesan ezemplu ida tan mak povu Cuba ho sira nia lideransa hatudu hela ba ita hotu oinsa implementa valores demokrasia.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Raúl Castro, núdar politiku nain nomos Chefe Militar, moris iha dia 3 de Juño de 1931 iha Biran, Cuba Oriental. Raúl núdar alin ida husi Fidel Castro, moris husi familia ida mak riku núdar rai nain ho plantasaun bo'ot iha Cuba. Núdar ema riku nia oan, la-fasil ba nia atu eskola. Tanba ne'e mak Raúl ho nia maun Fidel eskola iha Colegio Jesuita Dolores iha Santiago de Cuba nomos kontinua eskola tan iha Coleigo Jesuita de Belen iha Havana. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Durante nia tempu eskola no núdar joven ida, nia involve makaas tebes iha movimentu juventude Sosialista. Tanba ne'e mak Raúl hatene uluk prinsipiú no valores Sosialismu nomos deklara an núdar sosialista iha Cuba kompara ho Fidel Castro.  Maibe, tanba Raúl besik liu Fidel, ne'e duni ikus mai Fidel mos muda nia ideologia formalmente ba Sosialismu. Satan Che Guevara mos núdar ema sosialista ne'ebé mak lori valores internasionalismu iha tempu luta ba revolusaun sai companeiro ida mak besik liu ho Fidel Castro.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Maske nune'e, politikamente Raúl ladun mosu iha oin. Nia sai deit hanesan lalatak ba Fidel Castro deit. Nia ajuda Fidel Castro hodi hahu luta kontra ditadura Prezidente Fulgencio Batista iha Cuba. Hanesan iha dia 26 de Juñu de 1953, Raúl ajuda Fidel hodi halo atake ba baraka militar Batista nian iha Moncada. Maibe, tanba iha failansu wainhira hala'o atake, militar Batista konsege kaer Raúl ho nia kolega sira hotu no hatama ba prizaun. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha 1955 Raúl ho nia kolega balun livre husi prizaun no sesan ba Mexico. Ne'e duni, Raúl mos iha tempu neba hola parte iha espedisaun Granma husi Mexico ba Cuba hodi kontinua movimentu kontra ditadura militar Prezidente Batista. Raúl mos sai ema ida mak moris wainhira militar Batista hala'o atake militar hasoru espedisaun Granma. Raúl hamutuk ho Fidel, Che, Camilo no sira seluk halai ba foho Siera Maestra hodi kontinua forma luta ho estratejia guerillha. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha 1958, Raúl hetan promosun núdar Commandante ba divisaun militar ida hodi forma segundo base de apoia hodi hasoru Batista. Nune'e sei kompara ho Che Guevara no Camilo Cienfuegos, Raúl ladun hetan susesu bo'ot iha funu guerillha. Maibe wainhira revolusaun manan iha 1959, Raúl mak sai pioner hodi halo esekusaun ba militar Batista nian ne'ebé mak konsidera núdar ema mak kontra revolusaun. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Depois de Manan tiha Revolusaun iha tinan 1959. Raúl Castro sai membru importante ida iha lideransa nasional hodi hala'o revolusaun intregradu iha nasaun Cuba. Raus mos sai membru ida iha Unidade Partidu Socialista Revolusionariu nian ne'ebé mak hari'i iha tinan 1962 no depois de tinan tolu (1965) dizolve tiha. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ikus mai Raúl sai fali membru Comite Central iha Partidu Comunista de Cuba, no sai núdar segundu sekretariu iha Biro Politiku desde partidu ne'e hari'i iha fulan Outubru 1965. Iha tempu mak hanesan, Raúl Castro ezisti núdar Primeiru Vice Prezidente iha Conselho do Estadu Cuba, iha Asembleia Nasional de Força Popular, nomos iha Conselho Ministro ne'ebé forma iha tinan 1976. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Raúl Castro ninia pozisaun importante iha esekutivu mak nia sai mos Ministru da Força Militar Revolusionariu desde tinan 1959 to'o fulan Fevereiru 2008. Maske nune'e, Raúl mos ajuda Fidel hodi halo reforma ba areia merkadu agrikultura hodi bele sustenta hahan ba povu Cuba iha tinan 1990 nia laran, wainhira tempu Uniaun Sovietika rahun. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ida ne'e mak kontribuisaun total Raúl Castro ba iha revolusaun iha Cuba. Ne'e duni susesu barak mak agora Cuba hetan, hanesan asistensia saude ne'ebé mak iha kualidade diak, edukasaun gratuitu ba ema hotu, povu moris ho lahamlaha, ajuda nasaun seluk ho prinsipiu internasionalista, nomos halo Cuba ezisti no forte nafatin iha tempu embargo ne'ebé mak govenu Estadu Unidus da Amerika implementa, sai núdar rezultadu husi kontribuisaun revolusaun Cuba. Raúl Castro núdar ema ida mak estraordinariu iha prosesu revolusaun Cuba ho nia companeiro seluk, hatudu ona ezemplu diak ida hodi hari'i nasaun uniku no alternativa. Venceremos…!!&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Raúl Castro nia Personalidade no Cuba.&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;em&gt;Area&lt;/em&gt;: 109,886 sq km (42,427 sq mi)&lt;br /&gt;&lt;em&gt;Populasaun&lt;/em&gt; (2007 est.): 11,238,000&lt;br /&gt;&lt;em&gt;Capital&lt;/em&gt;: Havana&lt;br /&gt;&lt;em&gt;Chefe do Estadu no Chefe do Governo:&lt;/em&gt; Presidente do Coselho do Estadu no Presidente do Conselho Ministros Raúl Castro Ruz&lt;/p&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;*) Program Manager Luta Hamutuk&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-889316276775006548?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/889316276775006548/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=889316276775006548&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/889316276775006548'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/889316276775006548'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/cuba-segundu-prezidente-cuba-depois-de.html' title='CUBA: Segundu Prezidente Cuba depois de Revolusaun &quot;Raúl Modesto Castro Ruz&quot;'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-6482978232219250223</id><published>2008-05-01T23:29:00.000-07:00</published><updated>2008-05-12T23:31:55.939-07:00</updated><title type='text'>Jurnalizmu Paz no Konflitu</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;zevonia VIEIRA&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;TLMDC organiza treinamentu kona ba jurnalizmu paz no konflitu iha Dare. Treinadora sira mai husi PECOJON (Peace and Conflict Journalism Network) husi nasaun Filipina. Iha treinamentu ne'e foka liu oin sa jornalista sira hakerek no halo kobertura iha fatin konflitu.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha dadersan tuku 11.00, loron 11/4, jornalista husi media jornal no elektronika halibur hamutuk iha edifisiu Timor-Leste Media Development Center (TLMDC), Kolmera atu ba Dare hodi tuir treinamentu. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Wainhira jornalista sira too iha Dare, iha fatin kongregasaun Institutu Mau-alin iha Kristu (Ismaik) nebe sai fatin ba treinamentu ne'e, kuaze sente kontente ho fatin nebe furak, malirin, verde, nakonu ho ai-hun tahan matak, dok husi polusaun no kalma. Iha tempu kalan hateke mai kraik, bele haree sidade Dili ho furak tebes. Iha Dare "aroma" konflitu nebe manas iha Dili la horon iha fatin ne’e. Manu fuik ne'ebe semo mai halo rai Dare furak tebes.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Jornalista hamutuk 14 hahu tuir treinamentu ne'ebe fo husi PECOJON husi Filiphina. Treinamentu konaba peace and conflict ne'e halao ba dala rua ona. Ba dahuluk halao iha tinan 2007 ne'ebe organiza mos husi TLMDC. Ba daruak ne'e hahu husi 11 - 14 Marsu 2008. Treinamentu ne'e hetan suporta husi Internasional Weiterbildung und Entwikcklung gGmbH (INWENT). Treinadora maka naran Antonia Koop husi Alemanha no assisten Len husi Filiphina.&lt;br /&gt;Iha treinu ne'e foka liu kona ba peace &amp;amp; Conflict Journalism. Oin sa jornalista sira halo kobertura iha area konflitu halo kobertura ba dame nian. Jornalista sira tuir ho antuziasmu boot, no seriu ba saida maka Antonia esplika. Jornalista sira hato'o nia preukupasaun kona ba dezafius ne'ebe hasoru durante halao kobertura iha terenu; liliu oin sa hakerek istoria kona ba konflitu. Maske rai malirin, kalohan taka ho mahu wen maibe diskusaun lao kapas no seriu.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Debate lao kapas liu wainhira jornalista sira koalia kona ba asuntu diskriminasaun entre media nasional no internasional. Realidade ne'ebe media nasional hasoru katak ulun boot, Forsa Internasional iha Timor dalaruma fo espasu barak liu ba media internasional hodi hetan informasaun ka dadus ne'ebe importante. Tuir jornalista João da Silva reprezentante husi Asosiasaun Jornalista Timor Leste (AJTL) ho laran triste hateten katak akontesimentu 11/2, media nasional susar atu hetan informasaun ho lalais tanba ulun boot ka seguransa sira la fo fatin. "Ami atu halo intervista maibe wainhira media internasional husu, sira fo oportunidade boot hodi halo intervista". &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ho razaun ne'e Antonia Koop husu partisipantes sira hamutuk hakerek karta ida ba ulun boot sira, seguransa internasional no nasional hodi husu para lalika halo tan diskriminasaun ba media rai laran. "Tanba media rai laran maka importante liu. Iha tempu ne'eba kedas, jornalista sira komesa fo hanoin ba malu saida los maka tenki hakerek ba ulun boot no seguransa internasional sira," esplika Antonia Koop. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha deklarasaun ne'e jornalista sira hakerek hanesan ne'e: "hapara diskriminasaun hasoru media Timor Leste, tanba ida ne'e ami nia rain, ida ne'e ami nia problema internal. Komunidade Timor hakarak hatene saida deit maka mosu. Jornalista iha direitu no dever atu publika sai deit ba povu. Ami jornalista Timor nian servisu mos iha valor ne'ebe hanesan ho jornalista internasional sira ho domin jornalista Timor Leste."&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Meles Veronika husi jornal Labarik ba kla'ak hato'o ninia sentimentu katak kontente ho treinamentu ida ne'e. "Tanba bele aumenta hau nia kapasidade hodi bele hakerek istoria ho diak liu. Hau bele hatene oin sa bele halo kobertura iha fatin konflitu. Ita hare katak Timor ne'ebe nunka para ho konflitu, hau bele lori hau nia kna'ar hanesan jornalista ne'ebe hadomi paz, bele hakerek artigu ne'ebe ajuda Timor-Leste sai husi konflitu no kuda domin no paz," tenik Veronika.Rohan husi treinamentu ne'e, jornalista sira espera katak treinu ne'e la to'o iha ne'e deit, maibe husu atu kontinua nafatin.Tanba rai ne'ebe foin moris presija aprende buat barak oin sa sai jornalista ne'ebe perfeitu. Mario Pedro jornalista Radio Timor Leste hato'o obrigado barak ba TLMDC ne'ebe tau matan ba jornalista Timor hodi bele estuda buat barak atu sai jornalista profesional. Mario espera katak husi rezultadu treinamentu ne'ebe nia hetan, Mario sei aplika iha terenu iha nia servisu fatin.&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-6482978232219250223?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/6482978232219250223/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=6482978232219250223&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6482978232219250223'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6482978232219250223'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/jurnalizmu-paz-no-konflitu.html' title='Jurnalizmu Paz no Konflitu'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-8946591609389564814</id><published>2008-05-01T23:27:00.000-07:00</published><updated>2008-05-12T23:29:14.942-07:00</updated><title type='text'>Populasaun Atauro Hetan Diskriminasaun Husi Governu Central</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Atauro, rai ida nebe jeografikamente iha norte, husi kapital Dili, Timor Leste iha parte administrativa sub-distritu Atauro, distritu Dili. Ema barak konhese ilha Atauro nebe konhesidu ho ninian tasi nebe mak furak hodi dada turista lokal no estrangeiru sira ba paseiu iha fatin nee iha sabadu ho roo Nakroman.&lt;/strong&gt; &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Mayoria populasaun Atauro moris hosi vida nudar peskas. Maibe lahaluha populasaun hatudu nafatin sira nia disiplina no oin midar ba ema hotu nebe halo visita ba sira rain, tanba kaer metin ba kultura no relijiaun protestante nian, nebe metin no buras iha sira ninia fuan no hanoin. Maibe Atauro nia rai furak nee la refleta komunidade nia moris lorloron nebe mak kuandu ita ba hare ho matan,  katak Atauro rai ida nebe furak duni. Maibe ita sente triste ho vida moris povo rai ketan nee ho problema oin-oin. Hafoin Iha elisaun 2008 nian laran, partidu politiku barak halo kampanha sai tama suku hodi faan nia programa politika no promete buat oioin ba komunidade Atauro. Maibe relidade hatudu oin seluk. Katak laiha partidu politiku ida mosu iha neba atu hatan ba problema nebe povo rai Atauro rasik infrenta ho identidade nia povo sai izoladu tebes no laiha dalan para atu hatoo sira nia kondisaun real nebe mak infrenta. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Depois hadulas tiha rai Atauro durante semana ida nian laran, no tama sai husi Suco hanesan Suco Vila Maumeta, Maqueli, Macadade, Biqueli no Beloi, ONG Luta Hamutuk simu keixa no prekupasaun barak konaba asunto Dezenvolvimentu nebe hato'o husi Komunidade Atauro rasik. Iha semana liu ba, ekipa ida hosi Luta Hamutuk nebe mak halao sira nia programa hodi fahe informasaun ho Objektivu atu habelar informasaun sobre Timor Leste nia riku soin; Mina, Gas no Informasaun kona ba Orsamento Geral do Estado, Diretor NGO Luta hamutuk, Merisio Akara hateten; "programa ida nee laos ba dala uluk ami halao iha ita nia rain, maibe programa hanesan nee ami realiza tiha ona iha fatin balun, iha Distrito Lautem, Baucau, Viqueque, Manatuto, Same no Aileu. Diskusaun konaba asuntu riko soin, Mina ho Gas no Orsamentu Geral do Estado, populasaun sente iha problema barak maka sira infrenta durante nee no lahatene atu lori ba nebe no ba se'e atu hátan ba sira nia problema. Eletrisidade sai faktor importante ba ema nia moris hodi bele halo movimentu ho diak, maibe  Realidade hatudu katak too ohin loron rai Atouro sei nakukun nafatin no populasaun sei moris iha nakukun laran".&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Suco Macadade, hanesan Suco ida nebe dook liu Suco hotu-hotu iha Atauro. Agora dadaun bele hetan ona aksesu transporte. Mesmu estrada nee foin mak tama iha faze pengerasan. Kestaun Prioridade iha Suco Macadade mak hanesan Kondisaun Escola Primaria mak aat liu tiha ona no hein para anin bot mai Sobu deit. Ida tan mak, persiza tebes governu hadiak sira nian kondisaun merkadu nebe la kondis no kakuluk taka ho Nu Tahan, agora kakuluk dodok liu ona. Tamba nee iha luta hamutuk nian konferensia da imprensas, nebe mak halao iha loron 16/4 hato'o nia Preokupasaun. Tuir Diretor Luta Hamutuk katak "semana ida tomak ami hamaluk sira iha neba no sente duni saida maka sira infrenta no tanba sa sira infrenta, tan nune ami hakarak husu ba iha orgaun nebe kompetente atu toma konsiderasaun ba iha difikuldades mak ita nian populasaun Atauro infrenta. Programa dezenvolvimentu tenki habelar ba fatin hotu iha rai timor leste inklui rai Atauro nebe sai hanesan eksemplu ba falta husi progarama governo rai nee nian konaba dezenvolvimentu.Ita tenke iha konsiensia nasionalismu nebe integradu, planeamentu ba dezenvolvimentu, nomos tenke integradu no iqual ba fatin hotu-hotu, inklui Atauro".&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-8946591609389564814?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/8946591609389564814/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=8946591609389564814&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/8946591609389564814'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/8946591609389564814'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/populasaun-atauro-hetan-diskriminasaun.html' title='Populasaun Atauro Hetan Diskriminasaun Husi Governu Central'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-2204680230130352517</id><published>2008-05-01T23:16:00.000-07:00</published><updated>2008-05-12T23:26:41.328-07:00</updated><title type='text'>Enerjia Alternativu Biogas husi karau nia Foer</title><content type='html'>&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;Arsenio Pereira da Silva&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Enerjia alternativu atu dezenvolve maka bio gas husi karau nia foer, tamba bio gas nia iha valor barak, tamba ho teknologia simples ida ne'e ita bele hetan buat barak (bele hare iha dezeñu iha kraik).&lt;br /&gt;&lt;p align="justify"&gt;Bio gas husi karau nia foer hetan valor barak, liuliu komunidade iha area rurais sekarik ita utiliza ida ne'e sai enerjia alternativu sei la estraga biodiversidade.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Hanesan ita hakiak karau bele fa'an, bele hetan proteina, kria kompost organik, bele kria ona gas atu sai eletrisidade no bele te'in. Ho hanoin ida ne'e Redi Hasatil fasilita nia membru sira ba halo studi komparativa iha Indonesia i mai implementa ona hanesan Caritas Dili implementa tiha ona iha Maubara Loes.&lt;/p&gt;&lt;div align="justify"&gt;Animal nia foer nebe ema dehan dois, ne'e dois duni tamba nia iha unsur Methan Tinggi no karbondioksida nebe barak mak kria biogas. Kuandu ita hare teknikamente atu kria biogas ne'e, simples liu hanesan karau nia foer tampung iha tabung durante semana 3 nia laran bele sai ona biogas tamba tasak ona no-mos iha tabung laran nia rasik halo prosesu fermentasi. Mesmu atu halo konstruksaun primeiru bale gasta osan lubuk ida. (Surya Online kamis, 13 Desember 2007).&lt;br /&gt;Halo konstruksaun Bio Gas bele han tempu no presiza gasta osan. Maibe ne'e mak alternativu ita atu kria rekursu lokal no ramah lingkungan. &lt;/div&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Enerjia ne'e nia iha risku ba meu ambiente no agrikultura?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Bio gas ida sei la fo risku ba agrikultura tamba sei la estraga biodiversidade, ita bele hare, kesi karau bele kontrola animal labele estraga buat seluk, nia foer bele halo gas, hahan restu bele sai mulsa ba ai-horis no bele sai kompos, nia hahan bele kuda rasik, sei la kria monocultura, tamba nia pakan bele kuda intercroping ho tanaman inti (lutu moris, ai-horis satan teras). &lt;/p&gt;&lt;ul&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;Sei la terkontamina ho residu kimiku buatan tamba laiha material ruma nebe husi kimia buatan wainhira ita kuda ai-han karau ho sistema lutu moris.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;Sei hamenus konsumi ai sunu.&lt;br /&gt;&lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;div align="justify"&gt;Hamenus erosaun.&lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Iha Risku ba saude?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Se konstruksaun no luhan halo besik uma bele kria aroma nebe la gosta tamba karau nia foer maibe teknikamente kria nia instalasaun no kontruksaun diak sei la hamosu aroma dois, nune'e mos konstruksaun karau luhan iha manutensaun hamos alende ida ne'e mos ba saude diak tamba la kontamina ho residu kimiku buatan ruma.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ita hare ba global katak enerjia folin karun tamba mina folin sae maka'as no to tempu ruma mina no gas sira ne'e sei mohu, antau mundu laran tomak buka solusaun atu buka enerjia alternativu ruma hodi atende nesesidade ema nia. Maibe? Enerjia alternativu sira kria fali inbalansu ba ambiente, saude no seluk tan.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Ezemplu: &lt;/strong&gt;Inbalansu ambiente, tamba sekarik ita hakarak kria ai-horis ruma hodi sai material ba enerjia entaun ita kria ona monocultura, estraga ona biodiversidade klaru ita presiza material barak entau ita la fo valor ona ba ai-horis seluk nebe tuir lolos sei iha valor no funsaun seluk. Pior liu uza pesticida, herbicida, fungicida kimiku. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Ezemplu seluk:&lt;/strong&gt; iha Brazil kria Agrofuel: ho nia material batar no forekeli, batar ho forekeli hanesan ai-han ba ema, maibe kuandu ida sai fali ai-han ba besi aat sira ne'e antaun ita ema sei halo kompetisaun makaas ho motor kareta tamba ema iha orientasaun kuda batar atu fa'an ba fabrika hodi halo ba mina i saida mak ita atu konsumi? Pior liu tamba se batar sira ne'e fabrika presiza lalais entau agrikultur tenki uza pendekatan kimia hodi produz lalais batar, ne'e bele afeta ona ba meu ambiente, otomatikamente kria MONOCULTURA.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Klaru que batar, ai-farina, tohu shorgum sira ne'e hanesan alternativu enerjia husi biomassa nebe liquid/been, hanesan sai: biotenol, biooil no biodiesel. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Ezemplu seluk: &lt;/strong&gt;Biodiesel seluk nebe uza aion mutin ou "Jatropha Curcas L" ba alternativu ida hotu hanesan mesmu alternativu ida atu atende nesesidade ba diesel maibe nafatin kria monocultura nomos sei estraga nafatin biodiversidade. Alemde ida ne'e mos neineik agrikultur sira sai buruh tani iha nia rai rasik no dependenti.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha Timor sekarik ita uza alternativu sira hodi intensaun ba fabrika ita sei kria barak liu dependensia tamba ita hatene katak ai-han atu konsumi mos menus area produktivu ba halo produsaun alimentar ki'ik, sata'an ita kuda ai-horis hodi konsumi depois ita kompete fali ho motor kareta.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Ezemplu seluk: &lt;/strong&gt;iha Indonesia kria monocultura ba kelapa sawit alende uza ba biofuel nomos uza produtu sira seluk hanesan kosmetika nomos hahan seluk, nst. Mesmu iha mundu kelapa sawit hanesan produtu andalan ba nasaun tropis sira, liu-liu kuandu mina mentah folin sae USD.70/ barel. Iha Indonesia 5,3 juta ha. Kelapa sawit 2004 "reportajem husi Friends of the Earth-Netherlands. Hanoin tok biodiversidade hira mak estraga ona? &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Rekomenda ba governu: &lt;/p&gt;&lt;ol&gt;&lt;li&gt;Sekarik kuda "Jatropha curcas L" iha foho lolon nebe la produktivu ba agrikultura hanesan husi Metinaru to Laleia, no Tasitolu to'o Liquica. So nune'e mak ita hare bele iha valor no funsaun barak. Maibe se kuda "Jatropha curcas L" ba iha lahan produktivu ba agrikultura sira ne'e entaun sei estraga nafatin no kria kiak ba agrikultur ki'ik sira.&lt;/li&gt;&lt;br /&gt;&lt;li&gt;Governu fasilita komunidade iha area rural atu fo treino no kapasita uza bio gas husi karau nia foer.&lt;/li&gt;&lt;br /&gt;&lt;li&gt;Antes atu halo akordu ruma ho kompania atu kuda "Jatropha Curcas L" ou seluk tan se bele halo koordinasaun entre ministerial.&lt;/li&gt;&lt;br /&gt;&lt;li&gt;Studi kelayakan ba analisa dampak lingkungan (AMDAL)&lt;/li&gt;&lt;br /&gt;&lt;li&gt;Agrikultur sira komprende uluk antes implementa. (valor ekonomia, ekolojia, sosial no kultural).&lt;/li&gt;&lt;/ol&gt;&lt;p&gt;Proteza: Rai, we'e, fini, no valoriza produtu lokal.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;GLOBALIZE HOPE&lt;br /&gt;GLOBALIZE STRUGGLE&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;GLOBALIZASAUN DA LUTA&lt;br /&gt;GLOBALIZASAUN ESPERANSA...... &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Dezeinhu ida ne'e hatudu fungsaun Kria instalasaun biogas husi karau nia foer iha valor ekonomia, ambiente no saude.&lt;/p&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;p&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5199743946433011602" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp0.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCkzkeIgn5I/AAAAAAAAAKc/qAQ7gDmGJ9Q/s400/arsenio+kadi.jpg" border="0" /&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-2204680230130352517?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/2204680230130352517/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=2204680230130352517&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/2204680230130352517'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/2204680230130352517'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/enerjia-alternativu-biogas-husi-karau.html' title='Enerjia Alternativu Biogas husi karau nia Foer'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp0.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SCkzkeIgn5I/AAAAAAAAAKc/qAQ7gDmGJ9Q/s72-c/arsenio+kadi.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-6959499649679511905</id><published>2008-05-01T23:10:00.000-07:00</published><updated>2008-05-12T23:16:06.786-07:00</updated><title type='text'>Artista Timor, Indonesia no Australia Rejeita Sai Vitima</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;Angie Bexley (&lt;a href="mailto:Angie.Bexley@anu.edu.au"&gt;Angie.Bexley(a)anu.edu.au&lt;/a&gt;)*&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Iha fulan dezembru 2006, artista hosi nasaun tolu servisu hamutuk hodi kria dialogu laos iha nasaun ida deit ba diferensia sosial, politika no realidade kultura liu hosi media pinta.&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Kolaborasaun ne'e hamosu mapa boot haat ne'ebé ilustra istoria injustisa estadu, konflitu, meiu ambiente no esplorasaun rekursu, no esperansa ba futuru. "Ami Rejeita Vitima" ne'e nudar deklarasun konaba nesesidade ba komunikasaun kultura entre Australia, Indonesia no Timor-Leste.  Projetu ne'e halo ho kbiit rasik no involve grupu arte koletiva tolu: Gembel (Timor-Leste), Taring Padi (Indonesia) no The Culture Kitchen (Australia).&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ideia ba projetu mosu iha Canberra, iha ne'ebé artista pinta husi The Culture Kitchen  ho artista Taring Padi hela iha Australia, Jon Priadi no Aris Prabawa.  Hahu ho projetu ne'ebé hahu iha Canberra ho lalais lao liu tiha fronteira kapital Australia.  Bainhira sira koalia barak, projetu ne'e moris buras liu tan no nia kapasidade atu inkopora ho perspetiva artista Indonesia no Timor-Leste.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha faze viajen, artista sira involve iha dialogu, konversa no visual, isu lokal no internasional.  Sira komunika liu hosi variedade media visual no pinta, inklui pinta hena boot, ai, stensil no pinta ho liman. Projetu ne'e rezulta filme koloridu ne'ebé dokumenta prosesu servisu. Filme ne'e halo ho sound-track ne'ebé inklui knananuk husi Gembel, banda hosi Jogjakarta, Shaggydog no Teknoshit (eis banda Taring Band).&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Koletiva Indonesia Taring Padi (literalmente, nehan hosi planta haree no metafor hosi poder povu) harii 1984 iha Jogjakarta.  Grupu ne'e koñesidu ho kretividade ne'ebé emfaze iha koletividade, orienta liu ba prosesu ba produsaun arte.  Taring Padi iha istoria halo kolaborasaun ho sosiedade seluk grupu focus iha nasaun laran mos iha nasaun liur ho aprosimasaun ne'ebé orienta ba povu.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Artista ne'ebé baze iha Canberra forma The Culture Kitchen iha Dezembru 2006 ho objetivu atu komunika sira nia arte no sira nia preokupasaun sosial no politika.   Artista sinti katak dalan ba Australianu barak iha esperiensia no hatene kultura seluk dala barak liu hosi media deit hanesan televizaun no notisia hosi kompania boot sira.  Projetu ne'e nudar oportunidade ba artista hosi kultura diferente atu diskuti isu jeral diretament, hosi sira nia perspetiva rasik ho hakotu tiha manu ain sira.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Naran koletiva Timor oan, Gembel ne'e nudar liafuan Indonesia ho sentidu 'moris iha dalan/gosta halo problema', no nudar reflesaun diretu ba oinsa ajensia dezenvolvimentu, governu no media internasional haree juventude timor.  Figura juventude Timor oan nudar kria problema, sunu uma no naok sasan sai nudar imajen jeral durante krize 2006 ne'ebé akontese iha nasaun kiik. Membru hosi Gembel hakarak hatudu katak Juventude Timor laos atu estraga no la kontroladu.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha lian ne'e, Gembel  refere ba 'Maubere', inisialmente termus derogativu ne'ebé Portugez uza atu refere ba Timor oan iha tempu kolonizasaun iha illha sorin balun (1511-1975). Termu Maubere hasae iha tempu revolusaun 1970, ne'ebé signifika orgullu nudar Timor oan no sai simbolu forte iha movimentu ba independensia Timor. Ba grupu ne'e, Gembel  simboliza Maubere no esensia liu ne'ebé signifika juventude Timor moris iha sidun sosiedade Dili iha parke Borja da Costa.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Kolaborasaun liu fronteira kultura&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Jon Priadi no hau rasik, armada ho mapa, halo viajen dala uluk ba Timor-Leste no servisu hamutuk ho artista Timor.  Tamba preokupasaun seguransa iha Timor, desdie katak The Culture Kitchen sei viajen ba Indonesia atu servisu ho Taring Padi iha Jogjakarta. Iha Jogjakarta, Taring Padi no The Culture Kitchen haree no foti imajen Gembel sira servisu atu pinta no mos filma mensajen iha kamera atu hetan komprensaun ba kontestu no kondisaun servisu artista iha Timor-Leste.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Atu servisu iha mapa, grupu halao diskusaun inisial konaba topiku diferente iha ne'ebé sira hakarak servisu.Troka istoria, ideias no troka prespetiva no sira deside atu servisu.  Ida hahu pinta imajen ida, sira seluk si kua no grupu seluk sei imprime imajen iha mapa.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;The Culture Kitchen adapta ho diak ba kondisaun servisu ne'ebé diferente radikalmente ba pinta manual iha Indonesia, hanesan uza 'forsa ain' atu tau karimbu ba imprime iha mapa.  Artista Australia moris ho kostume ba sensu nain koletivu. Bernie Slater, ida husi pioneiru The Culture Kitchen  esplika: "Servisu koletivamente diferenti oinsa ita servisu normalmente iha uma. Sentidu arte politika sai forte bainhira konaba povu servisu hamutuk halo arte kompara fali ho nain ba servisu.'&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ba esperiensia multiple ba servisu hamutuk iha mapa fo projetu ba lidun kritiku. Artista Fitriani, fo pontu importannte: 'Iha projetu, ami servisu hamutuk, ami halo arte hamutuk, liu ne'e ami mai aprende problema ba ami nia maluk iha Timor-Leste no Australia. Sira mos mai atu komprende problema ne'ebé ami hasoru iha Indonesia. Hamutuk, ami espera atu komunika ami nia preokupasaun ba audiensia luan liu.'&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Kolaborasaun entre Timor oan no Indonesia bele fo surpreza tamba Timor-Leste vota 80 % ba independensia hosi Indonesia. Krime ne'ebé Indonesia komite durante okupasaun tinan 24 dokumenta ho diak. Maibe artista Gembel ho lais fo sai katak komitmentu atu buka justisa ba sidadaun Indonesia, hodi hateten:'Laiha demokrasia iha Indonesia signifika laiha justisa iha Timor-Leste.' Ida repete dala barak entre artista Timor oan no Indonesia ne'ebé refere prosesu justisa ne'ebé buka hela ba krime komite hasoru humanidade durante ukun ordem foun. Grupu pro demokrasia barak hosi Indonesia suporta direitu ba ukun rasik iha Timor-Leste. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Agora, iha Timor-Leste ne'ebé independente, simu kultura progresivu hosi Indonesia, artista Timor oan fo bemvindu. Ida ne'e  espika tamba sa Timor oan haree laiha problema atu adopta liafuan Indonesia hanesan koletiva.  Artista rua hosi Taring Padi  ne'ebé moris kleur iha Timor desde independensia dezenvolve media, inklui kua ai, imprime ba hena boot no liman badain hosi au no halo surat tahan&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Knaar ikus ho sasukat metru 3.30 x 2.50, ho tema ho konesaun: direitu umanus, rekursu, meiu ambiente no hamutuk. Screen no imprime imajen iha ai nudar ida ne'e interesante tebtebes atu konta sira nia istoria rasik.  Refujiadu ne'ebé ho difikuldade simu ho ro ho kilat boot kompletu; refujiadu hela iha lona UNHCR nia okos; labarik feto taka nia oin ho nia liman iha fatin konflitu Timor-Leste, Aceh, Poso, Sulawesi. Mapa seluk hatudu stensil ho figura umanu iha ne'ebé kiik liu hanesan sira monu iha pipa mina ne'ebé lokaliza iha tasi Timor.  Hena boot ikus suku hosi kua ai halo koloridu simboliza bandeiras.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Mensajen mak esperansa ida, husu solusaun paz ba situasaun politika, ekonomia, konflitu sosial ne'ebé iha relasaun ho nasaun tolu. Artista Taring Padi, Doddi, fo konkluzaun kapas: 'Ami kontente iha ne'e maibe ami mos koalia seriu. Ami koalia konaba realidade sosial iha nasaun idaida no injustisa estadu iha ne'ebé povu bain-bain sai nudar vitima. Too ona sai nudar vitimaAmi rejeita atu sai vitima!'.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;*) Agora kompleta hela PhD iha Independensia Timor-Leste no Juventude iha Australian National University (ANU).  Artigu ne'e fo sai tiha ona iha &lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;a href="http://insideindonesia.org/content/view/604/47/"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;insideindonesia.org&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt; no hakerek nain haruka ba kla'ak atu publika.&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-6959499649679511905?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/6959499649679511905/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=6959499649679511905&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6959499649679511905'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6959499649679511905'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/artista-timor-indonesia-no-australia.html' title='Artista Timor, Indonesia no Australia Rejeita Sai Vitima'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-1383558551502888851</id><published>2008-05-01T23:08:00.000-07:00</published><updated>2008-05-12T23:10:05.080-07:00</updated><title type='text'>Labele Rona Banku Mundial, FMI no WTO</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;nuno rodriguez TCHAILORO&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Molok baze de apoiu rahun iha tinan 1978, movimentu populares ho intereses popular forte tebtebes iha Timor-Leste. Indonesia harahun baze de apoiu, movimentu populares mos naksobu, ikus mai objetivu luta sai tiha deit duni militar Indonesia sai hosi Timor-Leste; movimentus populares mos too ohin loron la eziste.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Maski iha esperiensia kuaze hanesan, Mozambique hetan independensia iha tinan 1975. Movimentu populares barak mak rahun iha tinan 1980 mai leten no halo Mozambique rasik adopta sistema merkadu livre. Diferensia ho Timor-Leste, movimentus populares kontinua forte no luta ba interese popular.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Diretor ezekutivu Diamantino L Nhampossa hosi União Nacional de Camponeses (UNAC) hosi Mozambique fahe nia esperiensia durante semana ida iha Timor-Leste. Mozambique nudar nasaun sosialista ne'ebé transforma an ba nasaun kapitalista iha 1987, hanesan mos Timor-Leste, iha intervensaun esterna atu kria destabilidade ba politika interna Mozambique hodi kria milisia ho naran RENAMO.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Mozambique nudar nasaun ida ho luan 799.380 Km ho populasaun hamutuk miliaun 20, no hosi numeru ne'e, miliaun 15 mak moris hanesan kamponeza. Iha sistema politika rai ne'ebé relevante tebtebes atu garantia povu nia moris. Mozambique nudar nasaun ida ne'ebé iha ezemplu diak oinsa rezolve problema rai. "Movimentu libertasaun hosi 1964 too 1974 nudar libertasaun ba povu no mos libertasaun rai", dehan Diamantino ba kla'ak iha edifisiu Oxfam (11/4).&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;"Tamba luta hosi movimentu sosial iha Mozambique rai laos commodity ne'ebé bele fa'an no sosa. Rai iha funsaun sosial ba interese sosial", Diamantino hatutan. Ohin loron kamponeza kiik sira la dun preokupa ho rai tamba estadu rasik rekoñese: rai estadu, rai komunidade, rai lisaun, bainhira estadu iha investimentu ruma estadu tenki halo konsultasaun uluk ho komunidade no komunidade rasik iha direitu atu halo okupasaun. Mozambique rasik adopta politika rai hirak ne'e tamba hakarak luta ba interese povu mayoria no lakohi repete erro ne'ebé nasaun viziñu sira komete, tamba privatizasaun hamosu deit terus ba povu kiik sira. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Buat importante ne'ebé Diamantino fo sai mak oinsa kamponezes ka agrikultor sira mak tenki sai rasik autor ba sira nia luta, sira nia luta labele ema seluk mak reprezenta. "Iha Mozambique kamponeze mak hamrik hodi organiza no mobiliza an laos NGO," Diamantino hateten. Kamponeze sira bele halo advokasia laos deit iha sira nia distritu ka suku det maibe iha nivel nasional no internasional. Tuir UNAC nia esperiensia ida ne'e ema toos nain sira bele halo rasik, la presiza ema seluk atu kontinua hodi reprezenta povu nia interese.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Mozambique nudar nasaun sosialista ne'ebé komesa transforma nia an ba politika neo liberalismu iha tinan 1987. Maski ho prezensa banku mundial no WTO maibe sira setor importante hanesan agrikultura, Mozambique kontinua kontra ideia privatizasaun ne'ebé organizasaun internasional sira ne'e hakarak impoen.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Bainhira halo komparasaun konaba oinsa bele movimentu sosial ne'ebé forte iha Timor-Leste, Diamantino hateten: "Movimentu sosial tenki mosu hosi baze, hahu ho movimentu kiik no kontinua halo konsientizasaun". Tuir nia Timor iha poder potensial atu forma movimentu kamponeza iha ne'ebé forte tamba iha lingua ida ne'ebé populasaun komprende hotu, ida ne'e diferente iha Mozambique.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;UNAC rasik nudar movimentu sosial ida ne'ebé forte tebes iha Mozambique. Movimentu ne'e ho membru hamutuk 67.000 no iha asosiasaun hamutuk 1250 iha Mozambique tomak. UNAC rasik hanesan mos HASATIL nudar redi agrikultura Timor-Leste sai mos membru redi internasional agrikultor sira La Via Campesina.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tuir Program Manager Oxfam Australia Keryn Clark hateten ba kla'ak: "UNAC iha esperiensia oinsa mobiliza povu hosi baze no halo advokasia iha nivel as. Bainhira ami koalia ho ami partner katak iha Timor buat hanesan la eziste, koperativa, hasae produtividade. Too agora laiha organizasaun massa. Esperiensia Mozambique importante tebtebes ba Timor, dezafiu ne'ebé sira hasoru, susesu ne'ebé sira hetan. Sira aprende buat barak no halo salan barak mos."&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Sekretariu Estadu ba Agrikultura no Peska Markus da Cruz iha Seminariu ne'ebé Hasatil organiza 11/4 hateten katak: "Esperiensia sira hanesan ne'e importante atu ita hotu aprende hamutuk, maibe Mozambique dook tebtebes."Diamantino hateten: "Atu halo Timor-Leste ba oin no hetan progresu labele rona Banku Mundial, Fundu Monetariu Internasional no World Trade Organizasaun". Organizasaun hirak ne'e reprezenta interese kompania boot nian laos povu nia interese.&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-1383558551502888851?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/1383558551502888851/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=1383558551502888851&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/1383558551502888851'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/1383558551502888851'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/labele-rona-banku-mundial-fmi-no-wto.html' title='Labele Rona Banku Mundial, FMI no WTO'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-4911344468470792228</id><published>2008-05-01T23:06:00.000-07:00</published><updated>2008-05-12T23:07:53.362-07:00</updated><title type='text'>Tesi ai Parapah kontra lei</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;agusthina XIMENES&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Tesi ai Parapah ho kuantidade boot ne'e hahalok ida ne'ebe sei fo impaktu negativu ba ekolojiku Timor-Leste, tanba too ohin loron, faktus hatudu katak estragus iha area tasi ibun komesa seriu, husi tesi ai-parapah arbiru, soe foer lixu arbiru too estragus iha tasi laran hanesan kaer ikan ho soe bomba, no seluk tan.&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ralasiona ho aksaun negativu ba meiu ambiente Timor-Leste husi ema balun, foin dadaun liu ba, 10 Abril, ONG Haburas Foundation, halo nota kritika iha konferensia da imprensa, katak iha area Metinaru, ai-parapah hetan estragus boot husi aktividade ilegal ema balun. Tuir kalkulasaun husi Haburas Foundation, ai-parapah hirak nebe tesi ne’e halibur hamutuk liu tonelada 10. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Hahalok tesi ai-parapah arbiru husi entidade balun sei fo impaktu negativu ba komunidade Metinaru nebe hori uluk kedas moris no depende ba rikeza ekolojiku husi zona kosteira ne'e.&lt;br /&gt;Meiu Ambiente jeralmente importante ba ita emar moris no buat horis seluk iha planeta ne’e. Tanba ne’e ita presiza kuidadu. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Maibe, to’o ohin loron, ema barak iha Timor-Leste, seidauk komprende didiak valor positivu husi meu ambiente. Tanba la komprende nomos la preokupa ho meiu ambiente, maka akontisimentu tesi ai arbiru, soe foer arbiru, no hahalok aat nebe fo impaktu negativu ba natureza akontese  ba beibeik. Ita sei hakfodak hotu wainhira ninia impaktu hahu mosu. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha konferensia da imprensa ne’e hateten katak, ekipa Haburas Foundation observa no identifika ona katak, ai parapa ne'ebe ema tesi, ninia kuantidade boot tebes. Ai Parapa hirak nebe tesi ona ne’e tau hamutuk iha fatin 10 resin. Iha fatin 2 maka  kuantidade liu tonelada 5. Aksaun tesi ai parapa ho kuantidade boot tebes ne’e tama ona ba kategoria nudar zona ida nebe iha futuru bele hetan ameasa ekolojiku boot.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha razaun hirak nebe mak Haburas Foundation foti katak, Ai-Parapah sira lakon dadauk nia funsaun nudar filtrasaun biolojiku nebe dadauk ne’e manten hela ekilibriu ba be husi tasi no husi foho iha area neba. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Impaktu seluk husi estragus ne’e maka sei kria degradasaun nebe sei fo ameasa boot ba biodiversidade kosteira zona nebe refere, hamenus kapasidade fiziku husi ai-parapah sira atu satan netik erosaun husi tasi ka efeitu husi laloran boot ruma nebe bele mosu iha futuru ka husi laloran boot ruma husi mudansa klimatika nebe dadauk ne’e mundu tomak hasoru. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Impaktu seluk nebe mos importante atu entidade sira hatene katak, estragus ai-parapa ne’e mos sei hamenus kapasidade ekolojiku husi zona mangrove ne’e ba elementu biolojiku nebe maka depende ba habitante mangrove.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Istorikamente, dadus nebe hateten katak, husi 1972-1999, Timor-Leste nia floresta hetan redusaun husi 1,1% tinan ida ka ho totalidade 24%. To'o dadauk ne'e ai-horis ka floresta iha Timor Leste hela deit 35% ka 0,5 milaun hektar deit ona (JICA Study Team, 2007). Ho nune'e maka husi  prespektiva Haburas Foundation nian  katak, "tesi ai Parapah ho kuantidade boot ne'e hahalok ida ne'ebe kontra lei no bele fo impaktu ekolojiku boot ba Timor Leste no mos impaktu ekolojiku ekonomiku no kultura ba membru komunidade Metinaru ne'ebe hori uluk kedas moris no depende ba rikeza ekolojiku husi zona kosteira ida ne'e".&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Relasiona ho tesi ai-parapa iha Metinaru, jornalista kla’ak mos konsege dada lia ho Prezidente komisaun D, Brigida Coreia. Ba kla’ak, Brigida hateten, "karta kona ba problema tesi ai parapah ne'e, ami simu ona husi NGO Haburas Foundation, no tuir observasaun Haburas nian, sei fo impaktu negativu ba ambiente tasi nian.” &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Deputada Brigida Coreia husi bankada CNRT ne’e mos hateten katak, Komisaun D Parlamentu Nasional nebe tau matan ba Agrikultura, Pescas, Florestas, Recursus Natureza no Ambiente, halo ona enkontru ho Ministru Agrikultura Floresta no Pescas, Mariano Sabino, koalia kona ba estragus ai-horis ne'ebe iha Timor laran".Karta  husi ONG Haburas Foundation ne’e, mos rekomenda ba Komandante Polisia Distritu Dili, maibe wainhira kla'ak konfirma, katak karta ne’e sedauk too iha komandante Polisia Distritu Dili.&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-4911344468470792228?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/4911344468470792228/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=4911344468470792228&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4911344468470792228'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4911344468470792228'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/tesi-ai-parapah-kontra-lei.html' title='Tesi ai Parapah kontra lei'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-1488197061692724823</id><published>2008-05-01T23:05:00.000-07:00</published><updated>2008-05-13T00:40:52.176-07:00</updated><title type='text'>Folin Foos Sae Bebeik, Rona Ami Nia Halerik</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;nico zecoro SANTOS&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;&lt;strong&gt;Folin foos iha merkadu sae ba beibeik, povu kontinua halerik tamba laiha ona kbiit atu sosa foos. Barak ne'ebé hanoin katak ho governu foun sasan sei sai baratu. Oinsa povu bain-bain nia haree konaba folin foos?&lt;/strong&gt; &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;"Foos ho nia apalidu folin sae, hanesan naran ida nebe sokata no sin ona iha povu nasaun nee nia tilun nomos ho apalidu ida nee, governu AMP hakarak atu sarani apalidu nee hanesan prezente boot ba povu kiik sira. Povo kiik sira nebe moris iha risku ekonomia minoria," tenik Sr. Avilha Borges. Realidade hatudu katak povu iha rai nebe luan atu uza hodi kuda ai han nebe bele fo valorizasaun boot ba nasaun nomos bele resposta rasik nesesidade povu hotu. Nomos bele halo esportasaun, sei la importa fali aihan mai hosi rai liur hanesan akontese dadauk nebe ita hotu haree, hatene no sente rasik nia fatores negativu nebe boot liu ba povu nia moris. Povu maka sei sai nafatin vitima ba bebeik. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Avilha Borges hatutan ba kla'ak iha ninia hela fatin Fatuhada: "Hau rasik la konkorda ho foos folin nebe sae makaas tamba ita hotu hatene katak povu kiik agora maioria laiha servisu. Sira nebe servisu nudar security, dasa rai, sira nia salariu nee la permite atu bele hola saida deit maka sira hakarak, hanesan iha ekonomia koalia katak kebutuhan itu bermacam-macam (nesesidade nee oinoin,red) portantu ema la presiza deit han foos maibe ema iha nesesidade seluktan hanesan uma, edukasaun, saude nebe diak, ou buat nebe sai hanesan nesesidade ba ema ida-idak ninian problema ekonomia iha moris loron-loron.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Sr. Avilha mos husu ba governu AMP atu labele hatoman an ho kondisaun nebe gosta importa ai-han mai husi rai liur. Lakohi hare ba ita nia produtu lokal nebe ita nia povo rasik iha. Povo iha rai barak, luan no buras maibe husik sai izoladu deit, antaun governu tenke toma kondisaun diak ba ita nia agrikultores sira, fo hanorin sira konaba oinsa kuda ai han ida nebe diak no tenke hare ida nee sai hanesan problema baziku laos problema bain-bain. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Sra. Laura Belo hanesan povo kiik ida nebe tur iha Bidau Lecidere hatutan ba kla'ak iha nia hela-fatin katak nia rasik la aseita ho foos nia folin nebe sae makas. Governu la haree ba kotuk katak ekonomia povo kiik nian maioria fraku. Oinsa ami bele sosa foos atu sustenta ami nia familia, satan ami laiha servisu. Depois ita halo komparasaun ho funsionariu ETTA sira simu osan no foos antaun ami nudar povu kiik ami hetan fali saida. Iha parte seluk, Sra. Laura Belo mos hatutan ba jornalista kla'ak iha ninia tur fatin Bidau Lesidere katak," Husu liuliu ba governu atu hatun foos nia folin no buka dalan oinsa atu povu kiik sira nee bele dada iis uituan. Tamba laos governu maka buka osan fo ba povu maibe povo rasik dezenraska tun sae hodi hetan netik dolar 1 ou 2 ba sosa foos. Povu ninia osan barak nebe mai husi nia riku soin maibe osan nebe sai hanesan povo ninian, sira gasta lahare ba kotuk katak loron ikus sei iha problema. Presiza duni atu governu tau matan ba buat hirak nee, no labele tan kastigu bebeik povu ho manobra politiku, iha kraik povu terus hela maibe sira toba, han, sae kareta diak. Sira karik lahatene buat nebe sira uza, ida nee povu ninian no sira haluha buat balun katak sira tur iha leten atu hare povo nebe terus laos kastigu fali povu. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;"Ita dehan Fretilin ladiak mais uluk foos folin sei menus, agora AMP ukun sai at liutan. Governu hatun hasae fos ninia folin konforme sira nia hakarak. Nunka haree ba sira nia okos katak ema iha kraik nee ninia moris oinsa, ida nee maka demokrasia ka demokrasia nee ba imi deit karik"? hatutan Laura Belo.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Nudar Profesores, Filipe Mascarinhas mos tenik: "Kona ba foos folin nebe sae nee, tamba ita henesan nasaun ida nebe foin maka ukun an, ida nee konsekuensia ba ita atu bele simu. Maibe iha parte seluk governu tenke tau matan ba problema hirak nee. Laos tur deit, maibe tur iha leten para atu tau matan ba povu kiik sira nebe presiza tulun".&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-1488197061692724823?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/1488197061692724823/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=1488197061692724823&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/1488197061692724823'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/1488197061692724823'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/folin-foos-sae-bebeik-rona-ami-nia.html' title='Folin Foos Sae Bebeik, Rona Ami Nia Halerik'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-2749277898231111669</id><published>2008-05-01T23:02:00.000-07:00</published><updated>2008-05-12T23:04:50.738-07:00</updated><title type='text'>Matan Wen Horta Akompana Marxa ba Paz</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;span&gt;&lt;em&gt;&lt;strong&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;almerio ALVAREZ, zevonia VIEIRA&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;Hanoin hetan loron 11 Fevereiru (11/F-red), imajinasaun ita nian la ba iha buat seluk. Prezidente da Republika, Jose Ramos Horta hetan tiru no kanek. Alfredo Reinado hamutuk ho ninia membru Leopoldinho mate kedas iha Prezidente da Republika ninia rezidensia.&lt;/strong&gt; &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span&gt;Dili, 11/F nonok no kalma. Ema hotu hakarak buka tuir informasaun loloos konaba saida mak akontese ona ba Prezidente da Republika, Ramos Horta. Iha loron 11/F, liafuan dame no domin, teki-tekir lakon tiha deit, hanesan we boot husi foho mak lori ba iha tasi. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span&gt;Akontesementu 11/F, dame, domin, no matan wen ne'ebe mak lakon, derrepente mosu fali espiritu bo'ot ida, oinsa Timor-oan hotu-hotu hamutuk atu kria estabilidade iha rai ida ne'e. "Hau fo hau nia agradese ba partidu Fretilin, tanba durante ne'e Fretilin halo kolaborasaun ida ke diak ho estadu atu kria estabilidade, tenik Prezidente Ramos Horta iha konferensia imprensa ne'ebe mak halao iha Aeroportu Internasional Prezidente Nicolao Lobato Komoro Dili.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span&gt;Labarik kiik-oan, joven, ferik katuas sira, kaer bandeira RDTL hamrik no nakonu iha dalan-dalan; hahu husi Aeroportu Komoro to'o iha Uma Fukun, Parlamentu Nasional. Antuziasmu komunidade sira hodi simu Prezidente mos bo'ot. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span&gt;Iha estrada, estudante universitaria, estudante husi eskola pre-primária, pre-Sekundaria, Sekundaria, komunidade, inklui ema estranjeiru, kaer spanduk ho kor oioin, kesi metin iha populasaun sira nia liman. Spanduk balun hakerek nune'e, bem vindo Prezidente da Republika. Spanduk seluk fali hakerek nune'e : "Ami povu Timor-Leste hakarak para Prezidente Ramos Horta asume fali ninia kargu nu'udar Prezidente."&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span&gt;Spanduk hamutuk 20 resin ne'e, bele dehan reprezenta apoiu povu Timor-Leste nian ba Prezidente da Republika atu assume fali ninia kargu nu'udar Xefi do Estado. "Hau nia laran kontenti, tanba Prezidente da Republika bele fila hikas mai Timor-Leste. Povu kiik-kia sira hadomi tebtebes Prezidente Ramos Horta," subliña Anabela Maria (35) ba kla'ak, iha Komoro Dili, wainhira akompaña Laureadu Nobel da Paz 1996 ne'e. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span&gt;Buat ida ke úniku husi marxa ba paz ne'e mak militar no polisia hamutuk ho forsas estabilizasaun internasional tau siguransa máximu iha fatin hotu-hotu. Hahu husi Aeroporto Komoro tama to'o iha Uma Fukun Parlamento Nasional. "Antes atentadu 11/F, seguransa iha Dili laran metin hanesan ne'e durante oras 24 nia laran karik, ita nia Prezidente, Sr. Ramos Horta la hetan tiru husi Alfredo Reinado ho ninia grupu sira," katak Manuel Sarmento (46) ba kla'ak iha Palacio Governu nia oin, hafoin asiste marxa paz hodi simu Laureadu Nobel da Paz ne'e.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span&gt;Maske Prezidente Ramos Horta fila hikas ona mai Timor-Leste, maibe iha problema barak ne'ebe sai nu'udar naha todan tula hela iha ninia kabas rasik. "Hau nia preukupasaun liu mak ne'e; iha oras ne'e daudaun iha mundo tomak hahan la iha. Husi Bangladéx to'o Haití, Indonezia, Filipina folin foz sae tebtebes. Sira ne'ebe mak uluk kiak, agora kiak tebtebes," esplika Ramos Horta, iha ninia diskursu iha Uma Fukun, Parlamentu Nasional Kinta-feira 17/04, foin lalais ne'e.&lt;br /&gt;Prezidente da Republika mos foka maka'as, konaba ezistensia Gastão Salsinha ho ninia grupu sira ne'ebe mak durante ne'e sai alvu ba Komando Operasaun Konjunta "HALIBUR; liliu ba Estado Timor-Leste. "Hau husu ba nia (Gastão Salsinha-red) para entrega aan. Besik tinan rua liu tiha ona, nia la kohi rona hau nia liafuan. Lalika rona nafatin ema balun ne'ebe mak ba hatama foer no veneno iha imi nia tilun. Hakarak rona Prezidente Ramos Horta Nobel da Paz ou hakarak rona aventureiru balun ne'ebe hakarak sobu nasaun ne'e," esplika Prezidente da Republika, Ramos Horta nakonu ho sentimentu emosional no matan wen. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span&gt;Ramos Horta mos husu ba Komando Operasaun Konjunta "HALIBUR" atu la bele oho Salsinha, maibe buka mieus halo nusa para Salsinha bele entrega aan. "Hau halo apelu ba Gastão Salsinha no nia ema sira. Labele dada nafatin nia ema ba mate. Ne'e duni hau husu ba Gastão Salsinha entrega kilat no entrega aan ba iha justisa," apelu Laureadu Nobel da Paz ne'e ba Salsinha ho ninia grupu sira ne'ebe mak to'o agora sei subar hela iha ai-laran.&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span&gt;Kuandu Gastao Salsinha entrega aan ba iha justisa, tribunal rasik bele hatene, se mak haruka Alfredo Reinado ho Salsinha atu halo atentadu iha 11/F ba iha Prezidente da Republika. Ho meius hanesan ne'e duni mak justisa bele lao. "Fatin ne'ebe nia (Gastão Salsinha-red) bele koalia mak ida deit. Tribunal. Laos tanba nia kulpadu ou inosentu. Ita la hatene. Tanba tribunal mak foti desizaun se mak inosentu no se mak kulpadu," afirma Prezidente Ramos Horta. &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span&gt;Prezidente Ramos Horta rekopera fila-fali ona husi kanek todan ne'ebe mak nia hetan wainhira &lt;/span&gt;&lt;span&gt;Alfredo Reinado ho ninia grupu sira halo atentadu iha 11/F. Depois atentadu 11/F, Komando Operasaun Konjunta konsege kaer tiha ona autor atentadu, hanesan Susar ne'ebe entrega aan iha loron 2 Marsu. Ema hotu espera katak loron 11/F, la'os deit istoria nakukun ba País ida ne'e. Importante mak justisa tenki implementa halao ho loloos. Mensajen ne'ebe mak populasaun sira hato'o ba Prezidente Ramos Horta iha loron 17 Abril, ne'e mensajen marxa ba paz no justisa. Povu hakarak hatene loloos, se mak hatama "veneno" ba iha Alfredo Reinado no Salsinha atu halo atentadu ba iha Prezidente da Republika no Primeiru Ministru.  &lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-2749277898231111669?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/2749277898231111669/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=2749277898231111669&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/2749277898231111669'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/2749277898231111669'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/05/matan-wen-horta-akompana-marxa-ba-paz.html' title='Matan Wen Horta Akompana Marxa ba Paz'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-1084053115447502360</id><published>2008-04-24T14:00:00.000-07:00</published><updated>2008-04-24T21:18:56.545-07:00</updated><title type='text'>Kla'ak Semanal Edisaun 12 (10 Abril 2008)</title><content type='html'>&lt;a href="http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SBBL8QMvVNI/AAAAAAAAAKU/MqFS-DP_x7I/s1600-h/Kla%27ak+12+KOVER.jpg"&gt;&lt;img id="BLOGGER_PHOTO_ID_5192733868870816978" style="DISPLAY: block; MARGIN: 0px auto 10px; CURSOR: hand; TEXT-ALIGN: center" alt="" src="http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SBBL8QMvVNI/AAAAAAAAAKU/MqFS-DP_x7I/s400/Kla%27ak+12+KOVER.jpg" border="0" /&gt;&lt;/a&gt;&lt;br /&gt;&lt;div&gt;&lt;a href="http://bp0.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SBBKmwMvVMI/AAAAAAAAAKM/ZQMtCjcFL9A/s1600-h/Kla%27ak+12+KOVER.jpg"&gt;&lt;/a&gt;&lt;p align="center"&gt;&lt;span style="font-size:200;"&gt;&lt;span style="font-size:180%;"&gt;&lt;strong&gt;HALIRI&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;span style="font-size:130%;"&gt;&lt;strong&gt;Barak Mak Sukat Foz, Ida Mak Sikat Osan&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;Foz ho osan. Buat 2 nebe importante tebes ba ita ema nia moris, maski importansia nebe buat 2 ne'e lori sempre ho nia sasukat rasik. Katak, iha situasaun hamlaha, ema hotu presiza foz atu han. Atu hetan foz, ema balun presiza osan atu bele sosa foz. Ema han foz. La iha ema ida mak han osan. Iha ema fa'an foz atu buka osan no iha ema buka osan atu sosa foz.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Maski nune'e, buat 2 rua ne'e iha kbiit hanesan atu hamoris karakter "kanten" no "karak-ten" iha ema. Karakter sira nebe halo ema barak nia matan boot liu kabun hodi han haluha rai, no halo ema balun nia hakarak aas liu sira nia kbiit hodi buka meios oin-oin atu hariku-an to'o matan sai delek ho realidade sosial.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Krize politika 2006 nebe "produz" deslokadu barak iha rai-laran, foz sai nesesidade baziku ida nebe aas tebes. Tanba ne'e, husi kampu deslokadu to'o meza Parlamento, ema hotu haksesuk kona ba oin sa atu hetan foz hodi fahe ba deslokadu no funsionariu sira.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Iha aprezentasaun orsamentu jeral estado nian ba Parlamento, governu AMP aloka orsamentu boot atu sosa foz hodi tulun deslokadu no fahe ba funsionariu sira. Ita hotu akompanya oin sa governu AMP sukat foz ba deslokadu sira. Ba deslokadu sira, governu sukat tuir kilo, ba funsionariu sira governu fahe tuir karon. &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Ita hotu mos hatene katak, foz sira nebe durante ne'e governu fahe ba deslokadu no funsionariu sira, la'os foz nebe governu sosa husi ita nia agrikultor sira, maibe importa husi rai-li'ur, hanesan China, Tailandia no Vietname.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Buat nebe povu kiik la hatene mak prosesu importasaun foz ne'e la'o. Povu la hatene governu fo osan povu nian ne'e ba se atu sosa foz husi rai-li'ur. Osan ne'e governu fo liu husi prosesu tenderizasaun ka fahe de'it ba kompanhia importador sira hanesan fahe foz ba deslokadu ho funsionariu sira? &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Fahe foz ho fahe osan la hanesan. Foz, sukat tuir kilo, fahe tuir nesesidade. Osan, sura tuir kolen, selu tuir kbiit. Foz ema sukat, osan ema sikat. Foz ema barak mak sukat, osan ema ida ka rua mak sikat. Ema sukat foz, ita bele haree ho matan, maibe ema sikat osan, matan-dook sira mos la konsege hateke borus.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Husi dadalia nebe jornal ne'e halo, konklui katak governu AMP halo importasaun foz husi rai li'ur, la liu husi prosesu tender normal. Katak, governu AMP la loke tender ba kompanhia sira atu konkorre ba projecto aprovizionamentu (pengadaan, edit.) foz. Afinal, governu AMP hatudu de'it kompanhia ida nebe governu AMP fiar atu responsabiliza ba importasaun foz ho osan dollar miliaun 8.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Los duni no los tebes. Foz ema barak mak sukat rame-rame, osan ema ida mak sikat mesa-mesak. Iha ne'e, ita ida-idak iha sasukat atu buka hatene se mak hamlaha no se mak kan-ten. Ema hamlaha ba ai-han, han etu bele bosu. Maibe, ema kanten ba osan nunka hatene bosu. Kona ba osan, han barak liu tan, hamlaha liu tan. Hetan bebeik, buka bebeik.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Infelizmente, osan no foz nebe governu AMP fahe, ba kompanhia ka populasaun deslokadu, la natoon atu sustenta nesesidade populasaun deslokadu nian. Bainhira populasaun deslokadu sei presiza foz, governu AMP deside atu hapara distribuisaun foz ba deslokadu sira. Hein katak governu AMP mos sei la kontinua promove "single source tender" nudar justifikasaun ba sira nia koluzaun politika.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Reforma administrativa labele signifika de'it troka ema nebe ita la gosta, maibe tenke reflekte transparensia iha prosesu desizaun politika nebe relasiona ho interese publiku nian. Mos labele uza reforma administrativa atu justifika favoritizmu politiku. Periodu tempo no birokrasia nebe naruk labele sai razaun atu legaliza desizaun politika nebe la tuir regulamentu ka norma legal nebe vigora.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Governu ho orgaun soberanu seluk tenke informa ba povu katak, foz nebe sira hetan no osan nebe sira simu, tan sira nia direito duni atu hetan no simu. La'os tanba "acto de caridade" husi governu ka kompanhia nebe importa foz.&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;Ho nune'e, ukun-na'in sira nebe kaer pozisaun no kompanhia sira nebe hetan vantajem iha situasaun krize ne'e, bele proklama-an ho dignidade katak buat sira ne'e sira hetan la'os "acto de caridade" husi povu, maibe tan sira nia kapasidade duni no sira nia konsiensia atu serbi povu ne'e ho di'ak no honesto. &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;span style="font-size:100%;"&gt;&lt;strong&gt;Vokabulariu&lt;/strong&gt;:&lt;br /&gt;&lt;em&gt;sikat&lt;/em&gt;: sisip, selip; &lt;em&gt;sasukat&lt;/em&gt;: takaran; &lt;em&gt;kanten&lt;/em&gt;: rakus; &lt;em&gt;karak-ten&lt;/em&gt;: pelit; &lt;em&gt;delek&lt;/em&gt;: buta; &lt;em&gt;matan boot liu kabun&lt;/em&gt;: rakus; &lt;em&gt;acto de caridade&lt;/em&gt;: tindakan kemanusiaan; &lt;em&gt;honesto&lt;/em&gt;: kejujuran&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-1084053115447502360?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/1084053115447502360/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=1084053115447502360&amp;isPopup=true' title='3 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/1084053115447502360'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/1084053115447502360'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/04/klaak-semanal-on-line-ed-12-page-01.html' title='Kla&apos;ak Semanal Edisaun 12 (10 Abril 2008)'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SBBL8QMvVNI/AAAAAAAAAKU/MqFS-DP_x7I/s72-c/Kla%27ak+12+KOVER.jpg' height='72' width='72'/><thr:total>3</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-5042722433548746693</id><published>2008-04-24T01:19:00.000-07:00</published><updated>2008-04-24T21:16:23.169-07:00</updated><title type='text'>$8 Miloens ba Foos La Liu Tender, Tansa?</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;nuno rodriguez TCHAILORO, zevonia VIEIRA&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Governu AMP deside ona fo osan foos hamutuk 8 miloens ba Germano Antonio de Jesus da Silva. Governu fo osan ho montante ne'e ba Oriental Food tanba konsidera kompania foos ne'e diak liu kompania sira seluk. Tanba sa osan 8 miloens la liu hosi tender? &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Hahu kedas hosi governu anterior, liu hosi aprovasaun orsamentu jeral estadu, governu aloka osan ho numeru entre $ 6-8 miliaun hodi sosa foos ba armazen nasional ho politika atu responde nesesidade aihan iha tempu emerjensia. Hahu hosi orsamentu tranzisaun 2007 governu AMP hahu programa subsidiu alimentar hodi fahe foos ba funsionariu publiku sira. Iha tempu tranzisaun kompania hanesan Nabilan Food, People food, Oriental Food mak hetan konfiansa hodi hatama foos ho total orsamentu ba seguransa alimentar no subsidiu alimentar ho total orsamentu 6.088 miloens. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tinan ne'e governu fo konfiansa ba Germano Antonio de Jesus da Silva liu hosi single source katak la liu prosesu tender hodi sosa fos ho total orsamentu $ 8 milioens ba tinan ne'e. Hosi osan ne'e sei fo uluk 4 miloens no iha fulan Agostu sei fo tan 4 miloens. Kla'ak rasik la hetan klarifikasaun ida ne'ebé los konaba osan 8 miloens ne'e tanba iha orsamentu jeral estadu iha deit osan 6 miloens ba aihan. Diretor Nasional Aprovizionamentu dehan katak osan ne'e mai hosi orsamentu tranzisaun ninian, maibe informasaun hosi Diretor Nasional ba Komersiu Domestika Epifanio Silva da Costa Faculto hateten katak laiha osan restu hosi orsamentu tranzisaun. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Orsamentu ne'ebé aloka ba aihan iha orsamentu jeral estadu 2006/2007 ne'ebé Ramos Horta xefia hamutuk $ 7.5 miliaun. Xanana Gusmão nudar Presidenti da Republika iha tempu ne'eba halo kritika iha TVTL katak osan $ 7.5 miloens kompania ida deit mak hetan, maibe realidade lae. Tuir eis Ministru Dezenvolvimentu Arcangio da Silva hateten katak single source halao deit ba osan ho montante $ 3.5 miloens ne'ebé fo ba kompania land mark. Montante seluk liu prosesu tender ne'ebé kompania Nabilan Food, Nadira, Sun rise no Tropikal mak manan. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tanba sa mak ho total orsamentu $ 8 miloens fo deit ba kompania ida? Ministru Komersiu, Industria no Turismu Gill Alves hateten ba kla'ak: "Se ita tuir prosesu hanesan tenderizasaun normal, prosesu administrativu no prosesu tender ne'e rasik lori tempu bainhira maka ema foin ba sosan, prosesu ne'e bele lao fulan 1 ka 2, sasan seidauk mai, povu bele sofre." Ministru ne'e mos esplika katak molok deside kompania Oriental Food nudar kompania uniku ne'ebé hetan osan $ 8 miloens, nia rasik halo inisitiava hodi konvida kompania foos no too ikus kompania liu 10 mak tuir enkontru ba projetu hatama foos. Tuir Gil Alves too ikus hosi enkontru rua ne'ebé halo kompania ida deit mak brani atu hatama uluk fos 16 mil tonelada. "Problema ema lakohi, ami la indika ema ida, la hatudu ba A ka B. Ami husu se maka brani atu halo buat ne'e para ajuda estadu. Sistema ne'e terbuka." &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tuir Gil Alves, nia mos konvida Tropikal Food nudar importador foos prinsipal atu tuir enkontru ne'ebé nia inisia. Toni Lay nudar diretor Tropikal Food hateten ba kla'ak katak nia rasik la hatene konaba enkontru ne'ebé ministru refere tanba karik tempu ne'eba nia iha liur. Emprezariu Oscar Lima ho nia kompania foos Monteviado ne'ebé dala barak hatama foos no iha ligasaun diak ho kompania sira iha Vietnam hateten ba kla'ak: "Hau la konvidadu, ami nia kompania Monteviado la konvidadu Hanesan timor oan, hau lamenta, ita hotu-hotu iha direitu hanesan ba konkursu lakon ne'e hau la moras, maibe seidauk ba lakon uluk tiha ona ida ne'e mak fuan moras liu. Ami seidauk hetan fasilidade atu ba konkursu, ami lakon tiha ona." &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tuir lei aproviziomentu, iha dalan haat atu kompania utiliza orsamentu jeral estadu. Ida mak naran invitation to bid, request for quotation, single source no international tender. Governu hili dalan single source ka hatudu kompania ida deit atu ezekuta orsamentu estadu. Oriental Food manan liu hosi single source. Konaba deklarasaun Gill Alves ne'ebé hateten katak konvida kompania atu tuir enkontru, Francisco Borlaku hateten: "Ida ne'e single source, la presiza bolu ema mai tuir tender tanba situasaun emerjenti." Diretor ne'e mos fo ezemplu katak bain-hira estadu de sitiu no uza deit modelu tender, buat hotu sei la lao, mate hotu. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tuir lei aprovizionamentu hateten katak ho osan liu 1 miliaun tenki iha koñesimentu hosi Primeiru Ministru. Francisco Borlaku hateten ba kla'ak katak diresaun aprovizionamentu mos halao tuir hela trend reforma. Tanba ne'e bainhira iha tender ruma ministeriu tutela mos partisipa. Gill Alves ne'ebé inisia enkontru ba kompania foos sira, iha enkontru ikus ne'ebé ministra finansas no primeiru ministru involve iha enkontru ne'e atu haree prosesu ne'e. Hosi enkontru ne'e governu deside katak Germano Antonio de Jesus da Silva mak iha kompetensia. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Gill Alves no Francisco Borlaku hateten ba kla'ak katak kompania Oriental Food iha deliver time ne'ebé diak liu kompara fila fali ho kompania sira seluk bainhira hatama foos iha orsamentu tranzisaun ninian. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha kontratu ne'ebé governu ho kompania asina hateten katak kompania ne'ebé deit mak liu loron 15 Dezembru 2007 ne'e sei multa $ 1000 loron-loron. Oriental Food ne'ebé hatama foos 2790 tonelada hatama tarde, maski nune'e penalidade ne'e la implementa. Tuir Gill Alves foos la tama tuir prazu tanba anin boot ne'ebé barku labele mai ka konsidera nudar force majeur. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Kla'ak rasik husu ba diretor aprovizionamentu katak la fo multa ba kompania ne'e kontra lei. Francisco Borlaku rasik hateten: "Lei tenki lao hanesan, maibe tempu balun ne'ebe ita tenki halo policy fleksibilidade, perdaun, eduka nia atu ikus labele halo tan. Lei mos hateten katak nia diak ita bele fo perdaun. Importante mak sasan tenki tama, maibe sei kedua ketiga sei mosu nafatin, penalidade sei mosu nafatin." &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Orsamentu ba foos ba iha tempu tranzisaun ne'ebé fo kompania hanesan Oriental Food, Nabilan Food no People Food la liu hosi prosesu tender. Maski governu rasik hateten katak halao duni tender. Tuir kla'ak nia intervista ho Gina Corte Real ne'ebé uluk kaer pasta nudar Diretor Komersiu Industria no Turismu hateten katak ministeriu komesa hahu fahe foos ba funsionariu publiku iha 30 Outobru 2007 no tender ba fos rasik foin halao iha 9 Novembru 2007. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;"Kuandu fofoun kontratu ba iha Germano ho sira seluk, hau ema ida ne'ebe hasai protesta kontra Gil Alves no Francisco Borlaku. Hau hateten katak prosesu tender nakonu ho manipulasaun. Ema nunka hatene konaba prosesu tender", Emprezariu Rui Castro hateten. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Toni Lay rasik konfesa katak laos fasil atu hatama foos iha tempu agora. Oscar Lima rasik mos hateten katak iha tempu orsamentu tranzisaun mak nia kompania la faan fali nia foos ho tonelada 5000 ba Frans BTK, kompania ne'e sei lakon didiak. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Maski governu konsidera Oriental Food nudar kompania ne'ebé iha delivery time diak liu maibe realidade hatudu katak kompania ne'e mos hatama foos tarde iha tempu orsamentu tranzisaun. Kuandu iha kompania barak ne'ebé hatama fos ba governu sei iha posibilidade ida seluk tarde, ida seluk bele hatama lais, maibe kompania ida deit mak hetan $ miloens mak tarde, se mak hatama fos?&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-5042722433548746693?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/5042722433548746693/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=5042722433548746693&amp;isPopup=true' title='1 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/5042722433548746693'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/5042722433548746693'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/04/8-miloens-ba-foos-la-liu-tender-tansa.html' title='$8 Miloens ba Foos La Liu Tender, Tansa?'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-5951643811074695632</id><published>2008-04-24T01:18:00.000-07:00</published><updated>2008-04-24T21:14:31.274-07:00</updated><title type='text'>Governu Interven Folin Foos Iha Merkadu Maibe Folin Kontinua Sae</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;nuno rodriguez TCHAILORO, zevonia VIEIRA&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;Governu uluk no governu AMP halo politika intervensaun ba folin foos iha merkadu. Politika intervensaun governu uluk konsege normaliza folin foos durante krize foos iha inisiu tinan 2007. Tinan ne'e, Governu AMP rasik mos halo intervensaun ba folin foos iha merkadu, folin seidauk sai normal maibe kontinua sae ba nafatin. Tansa maski ho subsidiu hosi estadu, foos governu ne'ebé faan iha merkadu folin as tebes? &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;En jeral folin foos iha mundu sae dala rua. Folin foos agora iha merkadu $ 17-19 kada 35 kilo. Tuir Ministru Turismu, Komersiu no Industria Gill Alves governu agora fo subsidiu 55 % ba foos. Realidade hatudu katak maski ho subsidiu folin foos kontinua sae nafatin. Antonio Casimero, povu bain-bain ne'ebé hela iha Bidau Lecidere hateten ba kla'ak: "Agora ami povu moris araska ho folin fos ne'ebé sae makas. Fos globus ne'ebé uluk ho folin $10.00 agora sae to'o $19." &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Atu labele iha krize foos dala ida tan, ministru rasik ba vizita Vietnam iha fulan Marsu nia rohan atu asina akordu entre governu Timor-Leste no Vietnam. Akordu ne'ebé asina katak tinan-tinan Timor-Leste sei sosa 100.000 tonelada hosi Vietnam. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Fos ne'ebé governu hatama mai Timor-Leste ho kualidade 15 % broken. Loja barak mak sei kontinua faan fos ne'ebé governu hatama. "Ita labele fiar uluk lai katak fo ho kilo 35 ho fos governu ne'ebé distributor sira faan, iha karon hakerek 35 kilo makbe realidade mak nia todan mak 29, 30 no 33 kilo deit. Agora dadaun iha manipulasaun iha merkadu", emprezariu Rui Castro hateten ba kla'ak. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tuir Rui Castro hateten katak laos deit manipulasaun iha kilo ne'ebé la hanesan ho ida ne'ebé hakerek iha karon maibe mos folin tenki tuir kualidade fos ne'ebé iha. Iha manipulasaun dala rua. Hatan ba kualidade ho fos governu iha merkadu, Gil Alves hateten ba kla'ak: "Hau bele dehan katak 25 % at ne'e barak mai husi uluk ninian (stock lama), hau bele dehan antes governu foun buat ne'e tama ona. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Foos uluk ne'ebé governu anterior hatama tuir lolos folin bele baratu liu. Toni Lay hosi kompania Tropical ne'ebe sai importador foos besik tinan 6 ona esplika ba kla'ak katak nia kompania sei rai hela nia foos iha armazen tanba governu kontinua fa'an fos liu hosi distribudor sira iha merkadu. Tuir nia hateten katak governu nia fos agora baratu liu nia kompania nia folin tanba fos ne'ebé governu fa'an ne'e fos uluk nian. Toni Lay mos hateten katak diferensia folin entre governu nia ne'ebé hetan subsidiu no selu la tasa bainhira hatama liu dolar ida deit. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tuir lolos ho subsidiu foos hosi governu bele halao folin bele tuun liu maibe realidade oinseluk. Arcangio dos Santos, eis ministru dezenvolvimentu esplika nia esperiensia oinsa normaliza folin iha merkadu bainhira krize foos: "Ita aplika international price, folin iha internasional no iha ne'e hanesan tanba ne'e subsidiu. Eis ministru ne'ebé ohin loron servisu ba GTZ, organizasaun hosi Alemaña hateten oinsa uluk governu fa'an fos liu hosi ponto da venda iha suku-suku no konsege normaliza folin iha merkadu. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Arcangio dos Santos koalia mos konaba kualidade foos nian. "Governu tenki defini presu tuir kualidade bele 35 kilo maibe 10 % no 15 % ne'e la hanesan." &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Toni Lay ne'ebé ohin loron nia foos iha armazen hela tanba foos governu sei kontinua iha merkadu hateten: "Ita la klaru, se kontinua faan fos ka lae, estadu faan, ami labele." &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Diretor Nasional ba Komersiu Domestika Epifanio Silva da Costa Faculto hateten ba kla'ak: "Iha relasaun ho fos iha ita nia rain antau governu hasai fos ne'e hodi bele halo intervensaun ba iha merkadu maibe ho hanoin katak fos ne'ebe husi governu nian labele hamate fali inisiativa ita nia maluk importador sira atu sira bele importa nafatin fos mai Timor Leste" &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Eis Ministru Dezenvolvimentu Arcangio da Silva ba kla'ak hateten: "Intervensaun merkadu tenki iha depende ba nesesidade. Intervensaun labele permanente, se permanente ita bele foti papel setor privadu ninian. Tenki iha periodu limitadu, kuandu estabelese folin ona, governu tenki retira. Saida mak hau hare intervensaun permanente. Governu halo negosiu."&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-5951643811074695632?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/5951643811074695632/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=5951643811074695632&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/5951643811074695632'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/5951643811074695632'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/04/governu-interven-folin-foos-iha-merkadu.html' title='Governu Interven Folin Foos Iha Merkadu Maibe Folin Kontinua Sae'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-3886531172615773352</id><published>2008-04-24T01:15:00.000-07:00</published><updated>2008-04-24T21:13:16.214-07:00</updated><title type='text'>LIA MENON</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Hau ema timor oan ida. Hau contente atu lee Klaak. Buat nebe interesante liu mak artigo nebe koalia kona ba amululik ida ho inicial AL halo violasaun seksual iha Timor. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Hau la fo sala ba ema ida maibe hau hakarak deit atu dehan katak ita houtu hakarak moris nudar ema nebe livre. Ema balun dehan katak ema Timor tauk atu koalia hasouru amlulik sira. Hau husu ba hau nia an raisk tansa hau tauk koalia hasouru amlulik ida? Hau nia resposta mak hau ladauk livre. Hau la dehan katak hau livre atu koalia hasouru ema ida. Hau livre atu koalia buat nebe bele hadiak liu tan hau nia relasaun ho hau nia maluk sira. Relasaun diak hari deit iha lia los. Nee duni, ita livre atu koalia lia los! Se hau koalia lia los tan sa hau tauk? Hau ema sarani Timor oan ida nebe fiar Jesus nia moris hias, manan ona mate e ho nia hau sei tauk buat ida!&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Mario Costa [mrcosta17(a)yahoo.com]&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt; &lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-3886531172615773352?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/3886531172615773352/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=3886531172615773352&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/3886531172615773352'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/3886531172615773352'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/04/lia-menon.html' title='LIA MENON'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-8001671690440034768</id><published>2008-04-24T01:12:00.001-07:00</published><updated>2008-04-24T21:11:53.243-07:00</updated><title type='text'>VOX POP</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;ANTONIO CASIMERO&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Dasa rai, Bidau Lesidere&lt;br /&gt;Agora ami povu moris araska ho folin fos ne'ebé sae makas. Fos globus ne'ebé uluk ho folin $10.00 agora sae to'o $19.00. Dala ruma ami iha osan $20.00 dolar, sosa tiha fos osan restu hela $1 dolar, ami hola deit mina buat seluk ami labele sosa tan, ami atu moris oin sa? Hau husu ba governu atu ajuda ami ho hahan ruma ka ou kalen ruma atu halo ami nia uma tanba ami povu kiik ne ami atu halo saida se folin foos ne karun nafatin. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Se folin fos hatun hanesan uluk, hau sinti bele uituan mais agora folin fos karun, ami ema kiak labele sosa kotu. Funsionariu sira fulan ida simu foos uituan. Sasan mos uluk ema lelan hotu, Uluk ami dasa rai, ami sei bele hola saku ida. Agora dasa rai ema fo $ 5 ka 6 hau simu deit, naran uma laran labele hamlaha. &lt;strong&gt;&lt;em&gt;(nico ZECORO, elcano ZERAY) &lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;DAVID JHON&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Patraun toko DILIMART&lt;br /&gt;Fos folin sae, hau sinti iha impaktu ba komsumedoris sira tanba barak mak la hatene informasaun nasaun liur nia no balun hanoin ami pengusaha sira mak naran hasae presu fos. Folin karun tanba cuaca no iklim iha nasaun importir sira, nasaun barak hentan banjir hanesan Pakistan, India, Bangladesh, Indonesia halo fos folin sae tanba panen fos menus. Buat hotu bazeia ba demand no supply.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Konsumidores kuandu atu hola foos ida nee depende ba ema idaidak ninia pendapatan, tanba kuandu fos nia folin sae ema hola mos menus nomos fos ninia folin menus antaun ema hola mos barak, ida nee nia impaktu boot liu ba ema ne'ebé ninia ekonomia fraku kuandu nia laiha pemasukan (income, red) husi parte ekonomia daya beli (kbiit atu sosa, red) ba foos mos menus. Ida ne’e fo impaktu boot liu ba ema ne'ebé ekonomia fraku no nia labele hola foos tanba parte ekonomia fraku hanesan klase sosial, menengah (media, red) too ba okos, depois ema ne'ebé bele atu hola foos maka hanesan sira nebe ninia ekonomia diak; klase leten. &lt;strong&gt;&lt;em&gt;(nico ZECORO, elcano ZERAY)&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;GASPAR DE JESUS BARRELA&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Fatuhada&lt;br /&gt;Ami povu kiik nee susar tanba fos folin sae. Uluk sai refujiadu no fila mai uma mos susar nafatin, atu hola foos uituan ba han mos labele tanba karun. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Uluk sai husi refujiadu governu haruka ami fila mai uma maibe servisu laiha. Hau husu ba boot sira atu hatun folin foos uituan atu ami bele dada is. Ami husik kampu refujiadu sasan ema lelan hotu, uma taka ho lona, foos karun liu. Labele hasae foos tuir sira nia hakarak. Governu tenki haree konaba ne'e. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Uluk ami sosa kilo deit, agora sosa kilu 2-3 ba tein mos sosa la kotu. Ami kiik bele mate hamlaha. Governu kuandu haree ona ba ida nee antaun ami povu sei la hamlaha, maibe too agora fos nia folin ami dada is mos labele. &lt;strong&gt;&lt;em&gt;(nico ZECORO, elcano ZERAY) &lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-8001671690440034768?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/8001671690440034768/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=8001671690440034768&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/8001671690440034768'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/8001671690440034768'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/04/vox-pop.html' title='VOX POP'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-6298464521607065153</id><published>2008-04-24T01:09:00.000-07:00</published><updated>2008-04-24T21:09:28.242-07:00</updated><title type='text'>Francisco C Soares: "Ida ne'e Single Source"</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;&lt;strong&gt;DADALIA&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Maski iha bainaka no servisu barak Diretor Nasional Aprovizionamentu Francisco C. Soares simu jornalista kla'ak Nuno Rodriguez Tchailoro no Zevonia Vieira hodi intervista iha loron 2/4. Iha nia servisu fatin Francisco Soares koalia konaba prosesu aprovizionamentu, liuliu relasaun ho $ 8 miloens ne'ebé fo ba kompania Oriental Food. &lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Aprovizionamentu nia prosesu oinsa?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Tuir dekretu ida uluk, 500000 mai kraik hau mak deside, 500000 ba 1000000 ministra mak deside, no 1000000 ba leten primeiru ministru. Maibe ami loke luan tan, bainhira halo desizaun ami sei la halo mesak ona. Projetu edukasaun nian, ajensia edukasaun nian tenki iha oin husu mos sira nia referensia, depois husu mos sira nia istoria tinan 5 ikus ne'e, hola desizaun hamutuk, laos procurement mesak, ne desizaun koletivu. Ida ne'e hatudu katak governu tau nia an hanesan osan nain, administrator no legalidade. Departementu tutela ne'e hanesan projetu nain no setor privadu hanesan eze-kutor. Tolu sei hamutuk atu lao ba oin. Hahu ho estesaun hotu, pagamentu hotu. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Kona ba karta protesta ne'ebé forum emprezariu hatoo konaba fos ne'ebé la liu tender?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Desizaun ne'e foti iha razoens barak, tanba sa mak foti. Primeiru, istoria tranzisaun mai hatudu katak nia deliver time tepat kompara ho kompania sira seluk. esperiensia ne'e hatudu katak konfiansa, governu fo konfiansa ba ne'e. Segundu tanba iha konfiansa hosi departementu tutela. Kompania ne'e diak, projetu ne'e sira nian, tanba sira los, no tuir aprovisionamentu mos katak kompania ne'e nia deliver time tepat. Kompara ho sira seluk naruk tebtebtes.&lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Uluk kompania ne'e mos hatama tarde liu tiha 15 dezembru. Liu tiha loron hira, kompania hetan perdaun tanba la liu tempu naruk. Fleksibel, governu bele deside katak laiha buat ida tanba entre lima ne'e nia mak primeira ne;ebe tama uluk. Ita bele fo perdaun. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Ida ne'e la kontra lei?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Diak, lei tenki lao hanesan, maibe tempu balun ne'ebe ita tenki halo policy fleksibilidade, perdaun, eduka nia atu ikus labele halo tan. Lei mos hateten katak nia diak ita bele fo perdaun. Importante mak sasan tenki tama, maibe sei kedua ketiga sei mosu nafatin, penalidade sei mosu nafatin. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Buat ne'e la liu tender?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Lae, tender ne'e lei mos koalia buat barak no loke dalan. Ida mak naran ITB, invitation to bid, request for quotation ne;e katak simu tender, hau bele hetan kompania haat lima hau avalia ida ne'ebe diak, hau bele fo. Ida fali mak single source no international tender. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Foos nian ne'e saida?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Ida ne'e single source &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Labele presiza bolu ema atu mai tuir tender?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;La presiza, tanba ida ne'e situasaun ne'ebe emerjente. Ita presiza duni espesifiku ba ne'e , presiza duni konfiansa ne'ebe iha, atu lao tuir nia dalan, hau bele halo desizaun. Lei forsa mai hau atu halo desizaun. Hau hanoin ema barak sei la aseita, tanba sa? por ezemplu hanesan estadu de sitiu, sei lei mak taka dalan katak modelu tender deit mak ita uza, buat hotu sei la lao. Mate hotu. Tanba ne'e lei ne'e loke hotu buat ne'e. Sasan tenki tama tuir nia espesifikasaun no on time. Lei ne'e fo autoridade ba governu atu foti desizaun. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Prosesu single source ne'e oinsa?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Momentu ne'e ami halo diskusaun entre departementu finansa ho departementu tutela. Ami fo hatene katak imi nia situasaun mak hanesan ne'e, imi komprova mai ami katak labele. Balun bisnis nain, fos nain maibe deliver time to fulan 5. Ne'e komprova mai hau katak ita nia fiar ne'e ba ida ne'ebe los. Hau hatene o pemain tuan, maibe pemain foun bele diak liu. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Ita hatene Germano Antonio de Jesus da Silva nudar ema importante iha CNRT, single source tanba iha relasaun ho politika?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Imi kumprende katak laiha politika. Konfiansa mosu tanba deliver time no kualidade. Sira pemain tuan uluk tuir, kualidade okey maibe deliver time mak problema. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Entaun diretor no ministra tur hamutuk ho deside no la presiza bolu kompania sira?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;La presiza tanba ida ne'e single source ne'e. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Osan 8 miliaun mai hosi ne'ebé tanba oje iha deit osan 6 miloens?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Osan seguransa alimentar ne'e mai hosi tranizasaun nian. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Entaun la los katak buat ne'e la transparante?&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Tanba ne'e preokupasaun aprovisionamentu nian atu halo publisidade atu ema komprende. Ema hanoin katak single source buat at.lae, lei preve. Por ezemplu estadu de sitiu, tender, lojika khan lae? Se liu tender presiza tempu fulan ida, ne mate. Hau ukun nain salan, hau laiha kapasidade atu foti desizaun tanba ema mate barak. Hau tenki foti desizaun, lei preve buat ne'e los. Importante mak sasan tenki tuir espesifikasaun, ema tenki ser diak , governu labele lakon.Los duni ema balun dehan la transparante, maibe sim, sasan too, kualidade tuir dalan. Tender diak, sasan iha lapangan mana? Iha fleksibilidade, ita ukun ida ne'ebé diak ita foti. Ba hau importante mak orsamentu lao ho diak, publiku hotu-hotu rasakan. Tentu desvantajen iha, maibe pasiensia mas lei mos preve, ne'e legal.&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-6298464521607065153?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/6298464521607065153/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=6298464521607065153&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6298464521607065153'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6298464521607065153'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/04/francisco-c-soares-ida-nee-single.html' title='Francisco C Soares: &quot;Ida ne&apos;e Single Source&quot;'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-7359799290448789907</id><published>2008-04-24T01:03:00.000-07:00</published><updated>2008-04-24T21:06:49.094-07:00</updated><title type='text'>Hodi Naran Estado de Sitio, Oho Populasaun Sivil, Hamaus Salsinha</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;efrem dos ANJOS&lt;/span&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Opersaun konjunta kontinua lao iha distrito Weste, inisiativa prinsipal husi operasaun ne'e atu buka tuir grupu rebeldes ne'ebe ho armas sanulu resin hat. Operasaun psikologika ne'e sedauk kaer Salsinha maibe hamate povu sivil ida. Ba operasaun ne'e komandu konjunta koloka ona forsa husi F-FDTL ho PNTL hamutuk ema 1041, no gasta ona osan hamutuk $ 450.000 dolar. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Numeru forsa ne'ebe halo operasaun boot liu dala sanulu husi grupo Gastão Salsinha, tuir identifikasaun husi komando konjunta membrus ne'ebe hola parte hanesan grupu Gastao Salsinha iha ailaran mak hanesan Agapito Madeira, Januario Pabu, Julio Guterres, jose Gomes, Joao Martins, Antonino Maia, Marselo Caitano, Jose da Costa, Gilberto, Ijido. Grupu rebeldes sira ne'e iha armas sanulu resin hat (kilat 14), AK 33. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha sorumutuk ho joventude sira iha sub distritu Maubesi ne'ebe partisipa iha paskoa joven, 5/4/08, Tanente Kolonel Filomeno Paixao hateten katak operasaun psikologika ho objetivu promove voluntariu ba rebeldes sira atu entrega an hodi lao ba prosesu justisa. "hanesan imi hotu hatene operasaun durante ne'e ita halao barak desde dia 14/2 halo operasaun speremental iha Kamea, pois halo haleun Dili, ba halo fali iha Lekidoe, Remesio, mai to'o besik Aileu pois de ida ne'e ita halo Liquisa nian, sae ba Bobonaro, Balibo, e agora ita nia konsentrasaun fokus hotu ba Ermera", Operasaun ne'ebe halao iha Distritu Ermera fahe tuir kompania hat: Zona A iha Hatolia ho Vila Maria, Zona B iha Lauana ho Fatu Berliku, Zona C Lur ba, Aikudus, Marobo, Zona D iha Liquisa. E mos iha kompania sira husi UIR, Task Force, no PM, ne'ebe halo operasaun iha Dili." &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Aporveita prezensa joven barak ne'ebe mai husi distritu sanulu resin tolu no hetan partisipasaun husi Bispo dioseze Dili dom Alberto Ricardo, Padre ho madre sira, komandu opersaun kunjunta relata atividade opersaun ne'ebe sira halao iha teretoriu Timor-Leste, no afirma katak operasoens psikologika importante tebtebes ba iha komandu konjunta, na medida aprosimasaun ba forsa rebelde, aprosimasaun ida ne'ebe labele tiru, buka deit halo nusa konvense tun mai (intrega an ba autoridade). Alende ida ne'e aprosimasaun komandu konjunta mos kria kondisaun atu halo nusa bele manan konfiansa husi populasaun, petisionariu. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Paixao salenta liu tan katak, opersaun ne'e sei esforsu makas atu labele iha kilat musan ida mak tarutu. Maibe buat ne'ebe nia kolia iha leten, iha terenu koalia oin seluk, hanoin atu hamaus rebeldes no evita kilat musan tarutu, maibe parte seluk bala musan premeiru durante operasaun ne'e lao hamete kedas ema sivil ida hosi suku Rairobo, sub distritu Atabae, akontesementu tiru ba matebian Clementino Maupelo iha loron sabadu 5 de Abril 2008, informasaun ne'ebe kla'ak hetan katak akontesementu ne'e akontese wainhira ema ne'ebe halo atentadu atu ta'a forsa ida i depois forsa seluk responde ho kilat musan, iha parte seluk Leonitu Martins oan husi matebian ne'ebe hetan tiru husi forsa opersaun konjunta hateten katak esplikasaun ne'ebe sira dehan nia aman ta mosila ne'e la hatudu evedensia. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Operasaun konjunta ne'ebe kesi an ba estadu de sitiu foin mak halao fulan rua hamate ona ema sivil, la hatene se operasaun ne'e kontinua no estadu desitiu ne'e lao nafatin ema hira tan mak sei sai alvu "sala lirik". Esforsu makas husi komandu konjunta atu manan konfiansa husi populasaun no petisionariu maibe realidade ameasa ba populasaun existi iha terenu. Atetude membrus operasaun halibur iha terenu hetan reasaun makas husi membrus AMP ne'ebe uluk fo votus a favor atu hanaruk estadu de sitiu inkluis operasaun konjunta. Fernando Gusmao membru parlamento nasional husi AMP nian, ne'ebe hetan ameasa tiru husi membrus opersaun konjunta, ho lian makas iha parlamentu nasional reazen kontra atetude membrus operasaun konjunta ne'ebe halo hasoru nia wainhira halo viajen fila mai Dili iha loron sabdu 5/4. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Relasiona ho operasaun konjunta no hanaruk bebeik estadu de sitiu, antigu Primeiru Ministro Dr. Mari Alkatiri liu husi konfrensia imprensa ne'ebe halao iha nia residensia 7/4, husu estadu atu labele uza krimi hasoru Salsinha ho ninia grupu sira. "Hau hakarak hatete filafali, labele tiru mate ema ida. Lalika aproveita fali estadu de sitio para dehan atu oho ema. Salsinha nia forsa ne'e la vale buat ida. Nia forsa kiik. Sei Salsinha seidauk entrega-an mak politika mak sala laos tamba nia forsa ita laiha forsa. Se politika mak sala, ita rezolve uluk problema politika. Lalika tuir fali ema hodi oho ema. Lalika hakarak halai lalais atu kaer Salsinha antes Prezedenti da Republika fila husi Australia," afirma Mari Alkatiri. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Gastus Ba Operasaun Konjunta&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Tuir dadus ne'ebe komandu konjunta fo sai katak, ba operasaun nee gasta ona osan barak. Isplika Paixao, osan hanesan imi hare, $ 427.000 kwaze 5 miliar osan Indonesia, situasaun obriga ita gasta osan ne'e, ita hotu hanoin katak grupo rebeldes tun lalais operasaun ne'e bele para, atu nune osan ne'e bele kanaliza fali ba servisu sosiais, ba ema kiak ou populasaun. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Osan ne'ebe gasta ba komandu konjunta osan boot, 10.000 dólar ba hahan lorloron ba forsa total 1041, Konbustivel $ 450,000 por dia, munisoes granada ne'ebe sira kaer se sira kaer hotu sira lori 300 munisoens, sira ne'ebe lansa granada lori granada 8, se sira tiru hotu dala ida folin $62,400, felizmente laiha buat ida tarutu. Equipamentu militar seluk hanesan kantil ita evaluia ba $ 6000 dolar, i material sekretariadu hamutuk $. 20.000 dolar. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Kolokasaun Forsa ba operasaun&lt;br /&gt;&lt;/strong&gt;Militares no polisia ne'ebe koloka iha terenu no nomeru ativu ne'ebe dadauk ne'e autorizadu atu halao opersaun hamutuk ema rihun rua atus rua resin rua (2202), husi F-FDTL hamutuk ema 686, PNTL 1500, sivil 16. Maibe foin uza deit metade 1041, F-FDTL 498, PNTL 527 sivil 16. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Alokasaun iha tereno, Iha komandu konjunto nia fatin 89, (FFDTL 40, PNTL 49). Tun ba iha tereno FFDTL 354, Polisia 209, iha postu sira koloka iha Dili hamutuk F-FDTL 41, PNTL 252, iha pos siguransa ba nai ulun sira F-FDTL 24, Polisia 17, PM iha Dili 43. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Atu suporta opersaun ne'e lao ho diak iha parte komunikasaun nian, Primeiro Ministro Xanana Gusmao foin dadauk hola emerjensia husi Surabaya, antena repetedores monta kuaze Timor laran tomak, falta Lospalos, Larigutu ho Oekuse, "e tanba ne'e ohin loron ami komesa bele kontaktu radio HT ne'e ba iha fatin hotu kuaze Timor Laran. Nia impaktu mak saida diminui pulsa, portante osan ne'e poupa fali iha radio komunikasaun". Katak Filomeno Paixao. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Hare husi numeru ne'ebe iha hatudu katak opersaun hasoru Gastao Salsinha hatun ho forsa maximu, maibe perguntas boot ida ne'ebe mosu, tan sa besik ona fulan rua no tempu determina ba dia 22 hanesan loron untimo, salsinha sedauk kaer. Se la kaer entaun estadu persiza atu gasta tan populasaun nia osan husi $450,000 ba beibeik. &lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-7359799290448789907?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/7359799290448789907/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=7359799290448789907&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7359799290448789907'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7359799290448789907'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/04/hodi-naran-estado-de-sitio-oho.html' title='Hodi Naran Estado de Sitio, Oho Populasaun Sivil, Hamaus Salsinha'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-4552177698889962689</id><published>2008-04-24T01:01:00.000-07:00</published><updated>2008-04-24T21:05:00.237-07:00</updated><title type='text'>Venezuela Hanaruk Solidariedade ho Ema Kiak Iha Europa</title><content type='html'>&lt;div align="justify"&gt;VENEZUELA&lt;/div&gt;&lt;div align="justify"&gt;&lt;br /&gt;Kompania nasional mina Venezuela PDVSA hanaruk akordu ho sidade balun iha Europa atu distribui mina baratu to areas ne'ebé kiak, Lenin Medina hosi Ministeriu Negosiu Estranjeiru hateten iha konferensia eskerda Europa iha Paris Marsu 29. Enkontru ne'e partisipa hosi reprezentante partidu eskerda no uniaun komersiu hosi nasaun 12 atu hodi diskuti projetu konkretu hanesan jornal JungeWelt hosi Alemaña hakerek iha 31 Marsu. Enkontru solidariedade eskerda iha Europa ba Venezuela sei halao iha Juñu iha Berlin. Molok ne'e ativista sira deside "Ami nia objetivu mak fo suporta luan liu ba Venezuela", Gordon Hutchison hateten ba Sentru Informasaun Britanika Venezuela.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;Traduz hosi Green Left Weekly issu # 746 Abril 2008&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-4552177698889962689?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/4552177698889962689/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=4552177698889962689&amp;isPopup=true' title='1 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4552177698889962689'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/4552177698889962689'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/04/venezuela-hanaruk-solidariedade-ho-ema.html' title='Venezuela Hanaruk Solidariedade ho Ema Kiak Iha Europa'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-5728426454847753760</id><published>2008-04-24T01:00:00.001-07:00</published><updated>2008-04-24T21:03:51.985-07:00</updated><title type='text'>Alfabetizasaun fo progresu</title><content type='html'>&lt;p&gt;BOLIVIA&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Tuir reportazen Prensa Latina 20 de Marsu, Bolivia agradese aniversariu ba tinan 2 kampaña nasional ba alfabetizasaun ne'ebé too agora hanorin 77 % populasaun analfabetu atu sani no hakerek, uza programa Cubanu "Los, Hau Bele". Bainhira komesa iha tinan 2006, programa ne'e garante asesu ba edukasaun ba ema adultu ida-ida ho tinan 15 ba leten no Bolivia espeta atu deklara livre hosi analfabetizmu iha Novembru 2008. Bolivia espera sei sai nasaun ba dala tolu livre hosi analfabetizmu iha Amerika Latin depois Cuba (1961) no Venezuela (2005).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;em&gt;&lt;strong&gt;Traduz husi Greenleftweekly&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-5728426454847753760?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/5728426454847753760/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=5728426454847753760&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/5728426454847753760'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/5728426454847753760'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/04/alfabetizasaun-fo-progresu.html' title='Alfabetizasaun fo progresu'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-7951132401667084604</id><published>2008-04-23T23:59:00.000-07:00</published><updated>2008-04-24T21:01:31.639-07:00</updated><title type='text'>ExxonMobil  Lakon iha Tribunal Londres, Jigante Mina Selu Multa</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;&lt;span style="font-size:85%;"&gt;James Suggett&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;Juiz Paul Walker deklara iha Londres katak ExxonMobil husu atu hapara osan biliaun 12 Dolares Amerikanu hosi riku soin kompania estadu Venezuela PDVSA tenki dada sai fila fali. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Desizaun ne'e nudar derota prinsipal ba kompania mina boot liu iha mundu ExxonMobil, ne'ebé manan atu hapara temporariu ba aset iha loron 7 fulan Fevereiru iha disputa ho PDVSA konaba nasionalizasaun ba iha Orinoco Rivel Belt project, hatene nudar Cerro Negro iha Venezuela. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;"Ami bele hateten katak ami manan funu balun, vitoria seluk ba ami nia nasaun, ba ami nia governu, no importante liu katak ne'e vitoria seluk ba ami nia nasaun", Ministru Enerjia Rafael Ramirez deklara relasiona ho desizaun ne'e. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Embaxador Venezuela iha Londres, Samuel Moncada, bolu desizaun "inisiu hosi abuzu Exxon Mobil nia rohan". Moncada mos hateten katak nia nasaun "kontente" tribunal Britanika rejeita atu utiliza nudar instrumentu ba Exxon hodi impoen nia an iha senariu internasional hasoru Venezuela". &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;"Buat importante ba ami nia nasaun mak kampaña, asaltu bosok no kaos ne'ebé sira koko atu instala ho ansiedade iha ami nia nasaun no sira koko atu hateten katak industria ami nia nasaun at tiha ona, ida ne'e la konta, tanba ne'e bosok….nudar parte, dala ida tan, manipulasaun ne'e katak sira halo hasoru ami nia povu", Ramizrez hateten iha intervista iha estasaun governu Venezuela VTV. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Advogadu ExxonMobil Otton-Goulder, dada an atu fo komentariu ba desizaun. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Juiz Walker, ne'ebé adia desizaun ne'e ba dala rua no kazu dura semana ida hahu Fevereiru 28, sei fo esplikasaun ba nia desizaun iha loron tuir mai. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;PDVSA argumenta katak tribunal Londres laiha juridisaun legal ba aset ne'ebé kompania nasional ninian ne'ebé la opera iha Britanika. ExxonMobil argumenta kontrariu, no manan tiha ona iha ordem tribunal New York hodi hapara PDVSA nia aset hamutuk miliaun 315 dolar Amerikanu. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Nudar rezultadu hosi kazu ne'e, Exxon sei selu osan legal ba PDVSA ho montante $766,000. Mos, PDSVA sei hetan kompenzasaun ba estragus balun, hanesan devaluasaun bonds, hasae kustu imprestimu no inabilidade atu investe iha refinaria durante hapara aset, tuir advogadu PDVSA George Pollack. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Iha tempu hanesan, PDVSA sei hetan kontrola masimu ba nia aset iha Britanika, maibe hapara aset ExxonMobil hetan iha Dutch Antilles, Holland no New York sei kontinua hosi agora. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;"Hau sinti ema Venezuela hotu sinti orgullu", Ramirez proklama, hateten katak governu sei kontinua defende "prinsipiu soberania" nasaun hasoru agresaun estranjeira. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Nia mos hateten katak PDVSA sei halo buat hotu atu hamos imazen Venezuela hasoru asaun Exxon. Ramirez bolu esforsu Exxon "terorismu judisiariu" iha Fevereiru tanba sira sai halo arbitrasaun iha International Center for Settlement of Investment Disputes (ICSID). &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;"Ita halakon ExxonMobil", Ramirez anunsia, hodi hateten katak desizaun mak 100% favorese Venezuela, alegasaun ba Exxon sei la konta", maibe hateten katak sei hein too juiz esplika tomak desizaun molok fo komentariu liu tan, tuir reportazen notisia ABN. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ohin, ExxonMobil no PDVSA sei fila ba prosesu abritrasaun ICSID iha ne'ebé sira husik tiha ona, Ramirez esplika. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tuir nasionalizasaun rezerva mina iha Orinoco River Belt iha Maiu 2007, husi governu Venezuela katak estadu sei hetan 60 % iha projetu mina. Nia nasionaliza mos iha relasaun ho kompania balun, inklui ENI Italia, ne'ebé hetan akordu miliaun $ 700 ba kompensazaun fulan kotuk. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Exxon, maski nune'e, rejeita kompezasaun Venezuela no oferese $ 750 biliaun ne'ebé fo sai 41.6 % iha projetu "Cerro Negro". Oferta ne'e bazeia ba valores ne'ebé Exxon Mobil fo sai tuir PDVSA iha tempu nasionalizasaun, PDVSA husu, maibe ExxonMobil buka lukru ne'bé projeta hosi projetu arbitrasaun mak iha. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Exxon husu atu selu fila fali ho masimu $ biliaun 5 atu negosia antes aset biliaun 12 hapara, ne'ebé Ramirez fo sai ba Asembleia Nasional Venezuela iha Fevereiru. Disparidade iha kompenzasaun hetan akuzasaun katak esforsu Exxon Mobile nudar parte hosi "funu ekonomiku" hasoru Venezuela. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Hahu nasionalizasaun, estadu partisipa iha Orinoco River Belt sae hosi 39% to 78%, no Venezuela kontinua produtor boot liu iha Amerika Latina ho kuaze sorin balaun hosi nia produsaun esporta ba Estadus Unidus. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Laiha sinal katak Venezuela termina nia relasaun bisnis ho Exxon Mobil iha Fevereiru 12, maski PDVSA sei respeita kontratu ho refinariau Chalmette ne'ebé ExxonMobil mak nain. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;PDVSA no Mobil sai parseiru bisnis iha tinan 1997, molok Mobil hamutuk ho Exxon. Durante periode 1990, koñesidu nudar era Petroleum Opening, iha tinan 1976 nasionalizasaun mina Venezuela gradualmente sai fraku no PDVSA garanti autonomia, konverte kompania ba buat ne'ebé Ramirez bolu Trojan Horse ba kapital internasional. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ho kontrariu, administarasun Prezidenti Hugo Chavez promove buat ne'ebé bolu "soberania petroliferu". Atu aumenta nasionalizasaun hosi kontrola estranjeiru ba projetu produsaun mina, politika ne'e inklui aloka osan $ biliaun 30 hosi lukru mina PDVSA ba Fundu Dezenvolvimentu Nasional (FONDEN) entre 2004 no 2007. Fundu ne'e investe iha projetu infrastrutura, espansaun ba sistema tratamentu saude Barrio Adentro, hamos meiu ambiente no edukasaun hamutuk programa sira seluk.&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-7951132401667084604?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/7951132401667084604/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=7951132401667084604&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7951132401667084604'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7951132401667084604'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/04/exxonmobil-lakon-iha-tribunal-londres.html' title='ExxonMobil  Lakon iha Tribunal Londres, Jigante Mina Selu Multa'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-7967171630226200570</id><published>2008-04-23T17:40:00.000-07:00</published><updated>2008-04-24T20:58:14.982-07:00</updated><title type='text'>Komunidade Suai La Gosta Governu AMP</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;em&gt;&lt;strong&gt;celina HANJAM&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;&lt;br /&gt;Distritu Suai, rai ida ne'ebe bokur no iha rai aas (daratan tinggi-red), maibe to'o tempu udan ho anin boot, komunidade ne'ebe maioria agrikultor no peskadores sempre hetan problema. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Semana kotuk liu ba, jornalista kla'ak halao viajen durante besik semana ida iha Suai. Maske do'ok husi kapital Dili, maibe saida mak akontese iha Dili, komunidade sira ne'ebe hela iha Distritu Kovalima mos bele hatene no rona kedas, kuandu iha akontesementu ruma. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Jornalista kla'ak koko hakbesik aan ba sira iha diskusaun ne'ebe ema lubun ida husi aldeia Camnasa, Lolowa, Nainare, Holbolu, Leogore no Raiketan. Sira halibur aan iha aldeia Holbolu hodi partisipa treinamentu sobre partisipasaun no media nebe fasilita husi NGO internasional Oxfam. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;To'o tempu deskansa, ema balun dada malu ba tur iha uma mahon ida. Balu dada tabaku. Balu tur konta istoria komik. Iha grupu ne'e, katuas ida naran Apolonario koalia ho lian maka'as husu perguntas ba kla'ak: "hei alin, saida mak akontese iha Dili dau-daun ne'e." Jornalista kla'ak seidauk hatan perguntas ne'e, perguntas seluk fali hato'o husi ema ida ho naran koñesidu, Dato (xefi aldeia-red) Jacinto husi Aldeia Lohorai. Nia hatan nune'e: "Nusa mak ema boot sira iha Dili koalia deit konaba estado de sitio, maibe la koalia sobre problema ami nian iha baze hanesan ponte ne'ebe aat, menus aihan." Jacinto husu ba lideransa AMP sira iha Dili para labele koalia deit konaba estadu de stio ba interese politika AMP nian, maibe haree mos problema dezenvolvimentu ne'ebe la lao iha distritu." &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Mouzinho husi aldeia Camnasa, mos husu ba governu AMP atu la bele koalia deit konaba politika. "Matenek nain sira iha parlamentu no governu dau-daun ne'e preukupa maka politika deit", tenik Mouzinho husi aldeia Camnasa ho lian sériu. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Pedro, kondutor OXFAM nian mos hatutan liu tan katak iha tempu kampaña ba eleisaun parlamentar, Xanana Gusmão promete katak kuandu nia mak kaer ukun, problema iha Timor laran sei rezolve hotu. Maibe iha realidade, Xanana Gusmão hatudu ninia inkapasidade. "Maun boot Xanana mak uluk promete iha kampaña ba elisaun dehan hau sei rezolve problema iha rai laran. Diak liu ita hein deit," konta Pedro. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Eliza de Jesus husi aldeia Nainare mos lakohi lakon fo ninia sujetaun ba governu AMP atu tun ba iha areia rurais hodi esplika kona-ba estado de sitio. "Se hanesan ne'e, sira tenki mai iha baze hodi esplika saida maka governu halo ona durante situasaun estado de sitio no sobre problema ne'ebe akontese iha Dili," dehan Eliza. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Eliza laran triste tebes, wainhira governu AMP preukupa deit ho problema politika. "Ami husu ba governu AMP Atu haree mos povu sira iha baze liliu problema menus aihan, sintina la iha, ponte barak maka aat. Ami mos susar atu ba fila liman iha merkadu Kovalima," afirma Eliza ba kla'ak. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Realidade ne'ebe jornalista kla'ak observa iha distritu Kovalima katak husi suku ida ba suku seluk, transporte ba komunidade susar tebes. "Povu sira atu mai iha suku, ponte barak mak aat. Hau hare'e ema husi Oxfam, malae UN, kareta Concern mak sempre tama diak hela deit. Maibe kareta seluk labele tama," hatutan Eliza. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Eliza hatutan liu tan katak, tuir lolos komunidade sira nia produtu ne'e bele ba faan iha merkadu Suai, maibe tanba la iha transporte, entaun produtu lokal povu sira nian sai aat no ikus mai fo ba fahi mak han," esplika Eliza ho laran triste. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Jornalista kla'ak tenta husu ba komunidade sira, konaba saida mak sira rona durante governu implementa estado de sitio. Xefi aldeia Jacinto hateten katak durante ne'e komunidade sira rona deit informasaun husi radio ne'ebe hateten katak dau-daun ne'e forsa husi operasaun konjunta "HALIBUR" buka hela Salsinha ho ninia grupu sira. Depois ami mos rona katak iha tempu estado de sitio ne'e ami labele sai husi uma iha oras 10.00 kalan to'o fali tuku 5.00 dadersan," esplika Jacinto. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Informasaun sira seluk ne'ebe mak xefi aldeia husi Lohorai ne'e rona katak estado de sitio ne'e aplika hahu husi Distrito suai to'o Distrito Ermera. "Hau haree Mario Carrascalão mak koalia maka'as los iha televisaun. Nia dehan Timor ne'e hanesan fahe ba rua fali ona," katak Jacinto ba kla'ak. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Komunidade sira iha distritu Kovalima triste liu, wainhira autoridade lokal hanesan Administrador Distritu la halo sosializasaun ba iha komunidade sira ne'ebe hela iha area rurais konaba implementasaun estado de sitio. Nomos proposta nebe ami fo ba sira sobre ami nia problema iha suku to'o agora seidauk responde husi Governu. Karik sira sei fo hela periodade ba estadu de sitio?&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-7967171630226200570?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/7967171630226200570/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=7967171630226200570&amp;isPopup=true' title='1 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7967171630226200570'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/7967171630226200570'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/04/komunidade-suai-la-gosta-governu-amp.html' title='Komunidade Suai La Gosta Governu AMP'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-6378125840219226734</id><published>2008-04-23T17:33:00.000-07:00</published><updated>2008-04-24T20:57:10.503-07:00</updated><title type='text'>Akara: "Governu AMP la  respeita instituisaun estadu"</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;Simu karta notifikasaun hanesan supreza boot no hakfodak tanba tempu agora governu AMP liu husi Terras no Propriedades halo notifikasaun ba organizasaun ida atu sai husi sira nia hela fatin. NGO Luta hamutuk konsidera hanesan hamosu ona marjinaliza entre sosiadade ho instituisaun estadu nian.&lt;/strong&gt; &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Uma hanesan fatin mahun ba ema hotu, hodi bele halo aktividades ho diak. Iha tempu udan ka manas ema hotu presija hamahan an iha uma laran. Maibe realidade ne'ebe akontese iha Timor Leste oin seluk, balun tenki hases an husi uma tanba iha desizaun husi ulun boot sira. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Farol hanesan fatin elite, estrategia no dook husi problema, NGO barak maka nia edifisiu iha parte Farol tanba razaun bele servisu ho hakmatek, dook husi problema. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;NGO sira ne'e maka hanesan Luta hamutuk, Haburas, Hasatil, Fokupers no seluk-seluk tan. Maibe Organizasun Non Govermentais hakfodak wainhira teki-teki simu notifikasaun husi Terras no propriedades, ne'ebe fo prazu loron 30 ba uma estadu ne'ebe hetan ona notifikasaun iha parte Farol. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Direktur Terras no Propriedes, Antonio Verdial de Sousa hateten, "Terras no Propriedades fo prazu loron 30 ba uma estadu no tenki dezokupadu tanba sira okupa ilegal". &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Antonia hatutan, "uma ne'ebe iha parte Farol tenki hamamuk lalais tanba membrus governu AMP atu uza. Durante ne'e nain ulun balun sei hela iha kampu dezlokadu. Programa dezokupadu uma ne'e husi parte Ministeriu Justisa ne'ebe fo mandatu global halo notifikasaun ba maluk sira ne'ebe maka hela iha uma estadu parte ne'ebe refere". &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Wainhira jornalista kla'ak dada lia ho koordenador programa NGO Luta hamutuk Mericio Akara, iha nia edifisiu Farol Dili, haktuir katak, "sira hetan notifikasaun husi Terras no Propriedades iha loron 31/03 atu dezokupadu uma ne'ebe sira halo edifisio Luta hamutuk". &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Akara hatutan, "wainhira simu karta notifikasaun hanesan supreza boot no hakfodak tanba tempu agora governu AMP liu husi Terras no Propriedades halo notifikasaun ba organizasaun ida atu sai husi sira nia hela fatin. Luta hamutuk konsidera hanesan hamosu ona marjinaliza entre sosiadade ho instituisaun estadu nian". &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Mericio mos deklara tan, "iha karta notifikasaun hateten deit okupante ilegal no presiza sai husi fatin. Aliende mos liafuan okupante legal ne'e tuir lolos ne'e la los, tanba iha kolega barak hetan karta notifikasaun hanesan, Permatil, Haburas, Etadeb. E kuaze NGO iha area ne'e (Farol) barak mak hetan notifikasaun. Tamba Terras e Propriedes hateten katak, okupante ilegal, ne'e ba ami hanesan aneh. Tamba barak mak iha kontratu no barak mak iha prosesu laran atu hetan kontratu entaun banhira dehan okupante ilegal signifika, sira la respeita ita nian instituisaun estadu nian. Tamba uluk instituisaun ida mak hasai kontratu ida. Kuandu akontese duni entaun aumenta tan refuziadus iha rai laran". &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;"Tamba ne'e mak sira sei halo rekomendasaun ba Ministra Justica Lucia Lobato nune'e mos liu husi adviser Primeiru Ministru ho sosiedade atu koalia ho Xefe governu tanba derepenti dun matak ami katak okupante illegal. Maibe ne'e la rezolve lalais iha tempu badak nia laran sei hamosu tan refuziadus. Se lae Terras e Propriedes tenki responsabiliza tamba nia mak sobu fali estadu nian," tenik Mericio Akara. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Tuir obeservasaun husi jornalista kla'ak katak durante ne'e hanesan ONG balun iha parte Farol, fo kritika maka'as ba governu AMP durante ukun iha rai ida ne'e. Ho razaun ne'e maka governu AMP hakarak hasai organizasaun sira ne'e husi fatin ne'e? atu nune'e organizasaun non govermentais sira la bele halo kritika maka'as ba governu AMP? &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ema hotu bele halo nia interpretasaun oin-oin ba kazu ida ne'e.&lt;/p&gt;&lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/2055696719494406714-6378125840219226734?l=klaak-semanal.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/feeds/6378125840219226734/comments/default' title='Post Comments'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://www.blogger.com/comment.g?blogID=2055696719494406714&amp;postID=6378125840219226734&amp;isPopup=true' title='0 Comments'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6378125840219226734'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/2055696719494406714/posts/default/6378125840219226734'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://klaak-semanal.blogspot.com/2008/04/akara-governu-amp-la-respeita.html' title='Akara: &quot;Governu AMP la  respeita instituisaun estadu&quot;'/><author><name>Klaak-Semanal</name><uri>http://www.blogger.com/profile/16912249353903011672</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='20' height='32' src='http://bp2.blogger.com/_zPx9sp8_nAY/SFsXkE1pHBI/AAAAAAAAAMM/SkZs5EfZnuA/S220/klaak_logo_spark.gif'/></author><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-2055696719494406714.post-4736096695924904680</id><published>2008-04-23T17:21:00.001-07:00</published><updated>2008-04-24T20:55:29.466-07:00</updated><title type='text'>AMP: Wellcome to Orsamentu Carry Over  no Deklarasaun Riku soin? (V)</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;em&gt;BIKELI&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;Wellcome to Orsamentu &lt;em&gt;Carry Over&lt;/em&gt; no deklarasaun riku soin membrus governu nian hanesan lia fuan dala uluk Bikeli nian ba governu de faktu AMP. ‘Carry over', ne'e hatudu husi relatoriu ezekusaun orsamentu periodu tranzitoriu nian nebe ho total osan aprova iha Parlamento Nasional, governu AMP gasta lahotu iha periodu fiskal nia laran maibe sai hanesan obrigasaun atu gasta hotu maske periodu fiskal liu tiha ona iha 31 Dezembru 2007. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Lia fuan &lt;em&gt;Carry Over&lt;/em&gt; uluk sai hanesan kansaun PM José Alexandre Gusmão (JAG) hodi kritika governu Fretilin tan la ezekuta hotu osan estadu nian iha kapital dezenvolvimentu iha tinan fiskal nia laran, ohin loron mosu fali iha governu AMP. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ohin loron governu AMP ukun liu tiha ona fulan 9, politika nain balun iha AMP nian laran rasik haklaken katak seidauk iha mudansa substansial iha rai ne'e ho ukun governu AMP nian. Povu moris hanesan moris iha ai-tarak laran, iha tauk, laiha korajem atu koalia karik tan estadu de sitio no emerjensia, jovens maioria seidauk hetan serbisu, sa'asan folin derepente sae a'as mukit no kiak karik aumenta, justisa lao neneik, dezlokadus sei barak nafatin, petisionarius problema seidauk rezolve no ema barak baku sira nian rein tos karik tan vota sala iha eleisaun Parlamentar tinan liu ba. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Ezemplu promesas balun hatudu ho kazu petisionarius sira, nebe uluk PM JAG deklara iha 23 Marsu 2006 kona ba desizaun Komando F-FDTL hasai sira husi F-FDTL hanesan desi-zaun injustu ida, ohin loron konsentra iha fatin Ai-tarak Laran ho indikasaun klaru - sei la fila hikas ba F-FDTL. Durante kampaña ulun boot Partidu balun nebe mak ohin loron kaer ukun mos promete atu lori petisionarius sira fila hikas ba F-FDTL hanesan PM JAG, ulun boot nebe mak promete mos ohin loron hateten ba petisionarius atu prense deit formulariu hodi hili opsaun sai ema sivil ho tulun osan Estadu hamutuk 5 millaun USD iha Orsamentu Jeral Estadu 2008. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Se ita hare ba promesas partidus politikus nebe mak forma AMP iha kampaña ho realidade ohin loron, karik ita barak komesa hatene no dalaruma ita sai hirus ho hateten katak politik nain AMP nian mesak koalia hodi lohi deit povu. Politika karik hanesan ne'e duni 'uza buat los sai bosok hodi ukun'. Dalaruma lalos maibe ita hotu mak presiza matan moris hodi lafasil monu deit ba promesas husi politik nain AMP nian. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Hare relatoriu ezekusaun osan estadu ba periodu tranzitoriu (Juñu - Dezembru 2007) nebe governu AMP foin mak manda ba Parlamento Nasional iha loron 31 Marsu 2008 fulan tolu liu periodu ezekusaun orsamentu 2007, husi 116,409 000 milloens, 104,87 milloens ka 90,1 % mak ezekuta tiha ona. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Faktus real hatudu katak, husi 90,1%, husi total hetan ezekusaun ona osan nebe mak gasta lolos (tuir relatoriu ne'e rasik hateten katak) hamutuk 64,336,035 milloes ka 55% porsentu deit. Restu hamutuk 40,535,035 milloes sei hela hanesan obrigasaun nebe presiza selu atu hotu tan kompromete ona - hanesan osan &lt;em&gt;Carry Over&lt;/em&gt;. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Husi total &lt;em&gt;Carry Over&lt;/em&gt; rasik total hamutuk, 22,721,318 milloes iha items bens e serbisus, kapital menor 4,597,664 millaun, kapital dezenvolvimentu 9,848,245 millaun no pagamentus ba transferensias ho total 3,367,808 mak sai hanesan orsamentu &lt;em&gt;carry over&lt;/em&gt;. &lt;/p&gt;&lt;p align="justify"&gt;Relatoriu ne'e mos hatudu katak Primeiru Ministru rasik laiha kapasidade atu ezekuta hotu osan nebe mak aloka ba nia gabin
